جداسازي كودكان از مادران در مراسم مذهبي

محمّدجواد محمّدياران
پس از پيروزي نظام مقدّس جمهوري اسلامي ايران و افزايش غناي مراسم مذهبي، الحمد للّه اين مراسم با استقبال خوبي مواجه شده و بسياري از مردم مؤمن و مسلمان ايران در اين مراسم شركت مي‌كنند. همچنين با توجه به افزايش اطلاعات آنان از دين و جامعه، فرهنگ غلط تنبيه بدني كودكان، از حالت تقريباً همه‌گير در زمان طاغوت در مدارس و خانواده‌ها خارج شده و روابط بر اساس منطق و احساسات است. حضور پدر و به‌ويژه مادران به همراه فرزندان خردسال خود در مراسم مذهبي، باعث شلوغي جلسه و افت كيفيت مراسم سخنراني شده است. اين‌جانب در جاهاي مختلفي كه سخنراني انجام مي‌دهم با اين مشكل مواجه‌ هستم. اين كار باعث به هم خوردن تمركز سخنران و شنونده مي‌شود. جداسازي اين نوباوگان از والدين به‌ويژه مادر، كار سختي است؛ امّا با ابتكاراتي، اين كار سخت، به يك امر ممكن با نتايجي شيرين، تبديل مي‌شود؛ مثلاً در مراسم سخنراني براي همسران كاركنان تيپ هوابرد 33 المهدي(عج) طرحي اجرا شد كه به نتايج بسيار خوبي انجاميد. پيش از اجراي مراسم، ابتدا جايي با فضا و درب جدا از مكان اصلي سخنراني امّا نزديك آن در نظر گرفته شد. سپس به خانواده‌ها اعلام شد بدون هيچ‌ دغدغه‌اي، فرزندان خردسال خويش را براي مراسم بياورند. خود اين اعلام، يكي از عواملِ بازدارنده براي شركت مادران جوان را از ميان برداشت و تأثير چشمگيري در افزايش شركت مادران در مراسم داشت و سه راهكار براي نگهداري كودكان، اجرا شد.
سه راهکار
الف) مقداري اسباب‌بازي فكري از قبيل آجرهاي پلاستيكي، پازل، پيچ و مهره‌هاي پلاستيكي براي پسران، ‌و عروسك، لوازم خانگي پلاستيكي مثل سماور، استكان و ... براي دختران تهيه شد تا كودكان بتوانند با آنها بازي كنند.
ب) تلويزيون و دستگاه پخش تهيه شد و برنامه‌هاي مورد علاقة كودكان به نمايش در آمد.
ج) از دو خانم مربي مهد كودك دعوت شد تا با هنر خاصّ خود، كودكان را مشغول نگهدارند. همچنين خوراكيهاي متنوعي تهيه شد و در اختيار كودكان قرار گرفت. پس از اجراي طرح، مشاهده شد اكثر قريب به اتفاق كودكان به يكي از سه راه حل فوق گرايش پيدا كردند و در فضاي در نظر گرفته شده ماندگار شدند.
فواید طرح
1. حضور كودكان در اين مراسم، عذابي دوطرفه است هم خود كودك در عذاب است؛ چون براي نشستن و ساكت ماندن ساخته نشده است هم مادر كودك در عذاب است چون هم مي‌خواهد به سخنراني نهايت توجه را بنمايد و هم مواظب كودك خود باشد. با اين طرح، حضور كودك، مفيد و مادر نيز دغدغه‌اش برطرف مي‌شود.
2. طرح كمك مي‌كند كودكان به حضور در مراسم مذهبي علاقه‌مند شوند. يكي از همكاران نقل مي‌كرد فرزند خردسال من مي‌گفت من به مهد كودك نمي‌روم و مهد كودكِ پادگان را دوست دارم.
3. برخي از پدر و مادران مخصوصاً پدر و مادران جوان و كم‌تجربه در خريداري اسباب‌بازي دقت نمي‌كنند و اسباب‌بازيهاي كم‌اثر و بعضاً مضر براي كودك خود تهيه مي‌كنند. اين اسباب‌بازيها كودكان را خشن و عصبي بار مي‌آورد؛ مثل تفنگ، شمشير، بازيهاي خشن رايانه‌اي و ... مشاهدة بازي آرام و طولاني كودكان با اسباب‌بازيهاي فكري، ساختمان‌سازي و ... آنها را متوجه اشتباهات خود مي‌كند. البته تذكر دربارة ضررهاي اسباب‌بازيهاي خشونت‌آميز و فايده‌هاي اسباب‌بازيهاي فكرآفرين، تأثيرات بسيار خوبي دارد؛ مخصوصاً اگر اين تذكّر از زبان روحاني محل با استفاده از آيات و روايات باشد.
4. پيشنهاد مي‌شود اسباب‌بازيهايي كه براي كودكان در مراسم، خريداري مي‌شود، متنوع نباشد و سعي شود يك شكل باشند؛ زيرا در صورت وجود يك نوع اسباب‌بازي در بين ساير اسباب‌بازيها ممكن است كودكي، آن را در اختيار بگيرد و ساير كودكان، همان اسباب‌بازي را طلب كنند و كشمكش آنها باعث ايجاد تنش و درگيري شود؛ چون تجربه نشان داده است در اسباب‌بازيهاي بدون تنوع، روحيه همكاري در ساختن بين كودكان افزايش مي‌يابد.
5. بازي براي كودك مانند شناي ماهي داخل آب است و در شبانه‌روز چند ساعت از عمر خود را به بازي اختصاص مي‌دهد. بر خلاف تصور ما، بازي كودك همراه با تفكري عميق است و در حقيقت، كودك با بازي خود زندگي مي‌كند. اگر اسباب‌بازيهاي خشن و هيجان‌آفرين براي كودك تهيه شود شخصيت اين كودك از خردسالي با خشونت شكل مي‌گيرد و در آينده،‌ به شخصي پرخاشگر و خشن، تبديل خواهد شد؛ اما اگر اسباب‌بازيهاي تفكرآفرين تهيه شود و كودك، فكر كردن و ساختن را از كودكي تمرين كند در آينده به انساني موفق تبديل خواهد شد؛ براي مثال فرزند نگارنده، هنگامي كه 5 ساله بود و ساختمان محل سكونت ما آپارتمان بود در حال ساختمان‌سازي با آجرهاي پلاستيكي، آپارتمان مي‌ساخت؛ ولي هنگامي كه به شهر ديگري منتقل شديم كه ساختمان محل سكونت ما ويلايي بود، او ساختمان را ويلايي ساخت؛ به اين دليل،‌ اين نكته تربيتي كه كودك با بازي خود در حقيقت زندگي مي‌كند برايم ملموس شد.
6. برخي از پدر و مادران قسمت بزرگي از هزينه خود را به خريداري اسباب‌بازيهاي گران‌قيمت اختصاص مي‌دهند و به طور افراطي و فراوان چنين اسباب‌بازيهايي را تهيه مي‌كنند؛ به‏گونه‌اي كه كودك يا در انتخاب نوع اسباب‌بازي مورد استفاده به ترديد مي‌افتد يا با استفاده كوتاه‌مدت، اين اسباب‌بازي را تخريب مي‌كند و كنار مي‌گذارد. خريداري اسباب‌بازي ساده و تفكر برانگيز كه ساعتها وي را مشغول كند بازدهي به مراتب بالاتري دارد. نگارنده، كودكي را سراغ دارد كه والدين او با پول بسيار اندكي، پيچ و مهره‌هاي پلاستيكي براي او تهيه كرده بودند. اين پيچ و مهره‌هاي پلاستيكي تا نزديك 6 سال، اصلي‌ترين اسباب‌بازي آن كودك و چند كودك همسايه هم‌سن وي بود و هم‌اكنون آن كودك كه در سنين نوجواني قرار دارد در تحصيل و رفتار، يك فرد نمونه بين فرزندان اعضاي فاميل به شمار مي‌رود.
7. مربيان با كودكان، بازي مي‌كنند و به مادران جوان نيز بازي با كودك دلبند خود را آموزش مي‌دهند و نشان مي‌دهند كه كودكان به‌ويژه كودكان تك‌فرزند بيشتر به هم‌بازي نياز دارند؛ نه اسباب‌بازي؛ زيرا مادران جوان شكايت مي‌كنند كه فرزند ما در خانه، انواع اسباب‌بازيها را در اختيار دارد؛ ولي باز هم نق مي‌زند.
8. برخي از كودكان به علت وابستگي زياد به پدر و مادر، از جدا شدن آن دو و حضور در جمع كودكان ديگر خودداري مي‌كنند. مسئولان اجراي برنامه‌هاي مذهبي، اين نوع كودكان را وادار به جدايي از پدر و مادر نكنند؛ زيرا تأثيرات مخربي بر جا مي‌گذرد. اگر با سلاح محبت و دادن خوراكي، موفق به اين جداسازي نشوند، بهتر است وي را به حال خود رها كنند؛ زيرا مرور زمان، مسئله را حل مي‌كند. البته به پدر و مادرانِ چنين كودكاني، روحاني محل تذكر بدهد كه اين وابستگي، نشانه خوبي براي آينده كودك نيست و از آنان براي اين جداسازي كمك خواسته شود.
9. روحاني محل در سخنرانيهاي بعد از نماز و در جمع مادران تأكيد كند مادران اسباب‌بازيهاي تفكر آفرين را در اختيار كودك دلبند خود در خانه بگذارند و اجازه دهند كودكان همسايه نيز براي بازي به منزل آنان بيايند. اين كار با توجه به تك‌فرزند بودن برخي خانواده‌ها و فاصله سني دو فرزند با يكديگر در بعضي ديگر از خانواده‌ها كه عملاً دو فرزند نمي‌توانند هم‌بازي باشند و نيز زندگيهاي آپارتماني، از انزواي كودك در بزرگسالي تا حدود زيادي جلوگيري مي‌كند؛ زيرا يكي از ويژگيهاي اصلي مردم مسلمان ايران، زندگي جمعي و صله رحم است.
10. بازيهاي رايانه‌اي كه اكثريت مطلق آنها وارداتي و مغاير با فرهنگ ديني و ملي ايرانيان است، به وفور در خانه‌هاي مردم مسلمان ايران يافت مي‌شود و ساعتها كودكان، مشغول بازي با آن مي‌شوند. مادران از اين خوشحال مي‌شوند كه فرزندشان داخل اتاقش و با آرامش، مشغول بازي است و مادران مي‌توانند به كارهاي خانه برسند؛ اما توجه ندارند كه روان‌شناسان درباره مخرب‌بودن اين بازيها هشدار مي‌دهند. تهيه چنين اسباب‌بازيهايي و بازي همراه با كودكان همسايه و فاميل را ضرر جبران ناپذير انزوا و خشونت كودك در آينده جلوگيري مي‌كند.
11. روحاني محل جايگاه سنت و بازيهاي سنتي و خانواده‌هاي سنتي را براي والدين جوان فعلي تشريح كند و تذكر دهد بر خلاف تصور والدين جوان، اسباب‌بازيهاي گران‌قيمت، پيچيده و پر سر و صداي فعلي بيش‏تر كودك دلبند آنان را گيج و هراسان مي‌كند. اسباب‌بازيهاي ساده و قابل ساخت و ساز بيش‏تر به كودك، آرامش و تفكر را هديه مي‌كند؛ زيرا بسياري از اسباب‌بازيهاي گران‌قيمت، وارداتي‌اند و مغاير با فرهنگ اسلامي كشور ما ساخته شده‌اند.
12. يكي از فوايد طرح جداسازي، تفكيك بازيهاي دختران و پسران از يكديگر است. دختران به علت لطافت ذاتي دخترانه بيش‏تر به بازيهاي نرم و دخترانه، و بازي با عروسك گرايش دارند و پسران به بازي با اين اسباب‌بازي گرايش ندارند؛ بلكه پيچ و مهره‌هاي پلاستيكي را ترجيح مي‌دهند و مشاهده مي‌شود كه پسران با هم و دختران هم با يكديگر در گروه ‏هاي جداگانه به بازي مشغول مي‌شوند. اين مسئله به كمك مربي هدايت شود؛ زيرا هم‌بازي شدن دختر و پسر با بزرگ‌تر شدن آن دو و رسيدن به سنين بلوغ،‌ جدايي آنان را دشوار مي‌كند و زشتي گرايش به جنس مخالف و آلودگي به گناه را در نظر آنان كوچك جلوه مي‌دهد.
13. مربي مهد كودك و مادران بايد كم‌كم كودكاني را كه به سن رشد و تشخيص مي‌رسند از نظر ذهني آماده كنند كه وارد جمع بزرگان شوند و از مراسم آنان استفاده كنند. بايد بياموزند كه مثل بزرگان، سكوت كامل داشته باشند تذكر اين نكته،‌ آنها را براي ورود به جمع آماده مي‌كند و اين ذهنيت بر رفتارشان تأثير مي‌گذارد و خود كنترلي را ياد مي‌گيرند.
14. يكي از موانع فرزندآوري مجدد در مادران جوان، تصور سختي و زياد بودن مخارج زندگي و فرزندان است. اين طرح، اين ذهنيت را از بين مي‌برد كه اگر مادري، چندين فرزند داشته باشد؛ به‌راحتي و با كم‏ترين هزينه مي‌توان فرزندان را به انسانهايي موفق تبديل كرد. 

برچسب‌ها: