احکام مراسم عروسی

سید جعفر ربّانی 
با پایان یافتن عزاداریهای محرم و صفر،  کم کم مجالس جشن و سرور بر پا می شوند. یکی از این مجالس، «جشن عروسی» است که در این زمینه تذکرات و احکامی قابل طرح و یادآوری است:
1. مراسم «بله برون»
در این مراسم که برای برخی توافقات ابتدایی و نیز «نشانه گذاشتن» برگزار می گردد، باید به دو مطلب توجه شود: 
الف) مهریه و نیز شرایط ضمن عقد به طور کامل مشخص گردد تا در آینده سوء تفاهمی به وجود نیاید و  اختلافی واقع نشود؛ 
ب) نباید داماد خود انگشتر را در انگشت عروس قرار دهد؛ زیرا این دو هنوز با هم نامحرم هستند؛ بلکه این کار باید از جانب یکی از زنها و محارم عروس صورت گیرد.
2. تنها سبب محرمیّت
آنچه سبب حلال شدن زن و مرد بر یکدیگر می شود، فقط اجرای عقد شرعی می باشد که مقصود از آن، خواندن صیغة خاص عربی (جمله اَنکَحتُ و قَبِلتُ و مانند آن که باید با تمام شرایط همراه باشد) است و باید به طور صحیح خوانده شود. بنابراین، غیر از عقد شرعی، چیز دیگری سبب محرمیت نمی شود، پس: خواستگاری، ثبت محضری، قرار ازدواج گذاشتن، شیرینی خوردن، نشانه گذاشتن، صحبتهای مقدماتی عروس و داماد برای آشنایی بیش تر، قوم و خویش بودن خانوادة عروس و داماد، راضی بودن دختر و پسر و... سبب محرمیت نمی شوند و تنها سبب محرمیت، اجرای صیغة عقد شرعی بین زوجین است؛ اعم از اینکه خودشان بالمباشره صیغه را بخوانند، یا کسی را در این امر وکیل کنند.
3. احترام به ایام حزن معصومین(علیهم السلام)
نکتة دیگری که باید در برپایی مجالس جشن عروسی توجه شود، همزمان نشدن این مراسم با ایام حزن اهل بیت(علیهم السلام) است. بر این اساس، مناسب است روزی که بناست در آن روز مجلس جشن واقع شود، در تقویم دیده شود تا با ایام شهادت یا سوگواری رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و خاندان پاک ایشان(علیهم السلام) مقارن نشود.
«قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام):  إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اطَّلَعَ إِلَى الْأَرْضِ فَاخْتَارَنَا وَ اخْتَارَ لَنَا شِيعَةً يَنْصُرُونَنَا وَ يَفْرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ يَحْزَنُونَ  لِحُزْنِنَا وَ يَبْذُلُونَ أَمْوَالَهُمْ وَ أَنْفُسَهُمْ فِينَا اُولَئِكَ مِنَّا وَ إِلَيْنَا ؛ امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) فرمودند: خدا توجهی به زمین نمود، آنگاه ما را برگزید و نیز شیعیان ما که ما را یاری می کنند. آنان که در خوشحالی ما خوشحال و در حزن ما اندوهناک اند، و اموال و جانهای خود را در راه ما بذل می نمایند. ایشان از ما هستند وبسوی ما می آیند.»
4. استحباب ولیمه
استحباب ولیمه دادن هنگام جشن عروسی، مورد تأیید تمام فقهاست. 
«عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا(علیه السلام) يَقُولُ: إِنَّ النَّجَاشِيَّ لَمَّا خَطَبَ لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أُمَّ حَبِيبَةَ آمِنَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ فَزَوَّجَهُ دَعَا بِطَعَامٍ وَ قَالَ: إِنَّ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلِينَ الْإِطْعَامَ عِنْدَ التَّزْوِيجِ ؛ از امام رضا(علیه السلام) نقل شده است: وقتی نجاشی، ام حبیبه را برای پیامبر(صلی الله علیه و آله) خواستگاری و تزویج نمود، آن حضرت ولیمه دادند و فرمودند: از روش پیامبران، اطعام هنگام ازدواج است.»
مرحوم امام خمینی(قدس سره) در مورد استحباب ولیمه دادن هنگام ازدواج، می نویسند:  «يستحب أن يكون الزُّفاف ليلاً و الوليمة في ليله أو نهاره؛ فإنَّها مِن سُنن المرسلين و عن النبي(صلی الله علیه و آله) "لَا وَلِيمَةَ إِلَّا فِي  خَمْسٍ فِي عُرْسٍ أَوْ خُرْسٍ أَوْ عِذَارٍ أَوْ وِكَارٍ أَوْ رِكَاز؛  يعني للتزويج أو ولادة الولد أو الختان أو شراء الدار أو القدوم من مكة، و انما تستحب يوماً أو يومين لا أزيد للنبوي "الْوَلِيمَةُ فِی الأَوَّلِ حَقٌّ وَ يَوْمَانِ  مَكْرُمَةٌ وَ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ رِيَاءٌ وَ سُمْعَةٌ"  ... و ينبغي أن يعم صاحب الدعوة الأغنياء و الفقراء، و أن لا يخصها بالأغنياء، فعن النبيّ(صلی الله علیه و آله) "شَرُّ الوَلَائِمِ أَن يُدَّعَى لَهَا الأَغنِيَاءُ وَ يُترَكُ الفُقَرَاءُ؛  مستحب است زفاف و عروسی در شب صورت گیرد و ولیمه در همان شب یا روز آن باشد، چرا که ولیمه دادن از روش پیامبران است. از پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) نقل شده که فرمودند: ولیمه منحصر در پنج مورد است:  عروسی، ولادت فرزندان، ختنه، خرید منزل و برگشت از مکه.  البته مستحب است ولیمه یک یا دو روز باشد نه بیش تر، به خاطر روایتی که از پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقل شده، که ایشان فرمودند: ولیمه دادن روز اول، حق، روز دوم، کرامت و روز سوم ریا و شهرت طلبی است... . و نیز سزاوار است که دعوت عمومی باشد و شامل اغنیا و فقرا شود و تنها ثروتمندان دعوت نشوند، زیرا پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند: بدترین ولیمه ها این است که اغنیاء دعوت و فقرا رها شوند.» 
5. روزة مستحبی و دعوت 
چنانچه بناست مراسم ولیمه در روز انجام شود و شخصی که دعوت شده است، روزة مستحبی گرفته، مستحب است دعوت مؤمن را اجابت نموده، در مراسم ولیمه شرکت کند و روزة خود را باز نماید. 
امام خمینی(قدس سره) و بلکه همۀ فقها در این مورد می نویسند: 
«و ينبغي أن يدعى لها المؤمنون، و يستحب لهم الإجابة و الأكل و ان كان المدعوّ صائما نفلا؛  . سزاوار است برای ولیمه، مؤمنان دعوت شوند و برای مؤمنان نیز مستحب است اجابت نمایند و از آن چه به عنوان ولیمه تهیه شده بخورند؛ اگر چه روزه مستحبی گرفته باشند.» 
6. نثار عروسی
در مورد مجالس میهمانی به طور عامّ و مجلس عروسی به طور خاصّ، دعوت شدگان چه مقدار و به چه کیفیتی می توانند از پذیراییهای موجود استفاده نمایند؟
پاسخ: این امر به قرائن، شواهد و رسمها بر حسب زمان و مکان بستگی دارد. به عبارت دیگر، از قرائن و شواهد و نیز آنچه که مرسوم و متعارف است، می توان میزان و محدودیتها را به دست آورد و نباید از آن حدود تجاوز نمود. شهید ثانی(رحمه الله) می نویسد: «و يجوز أكل نثار العروس و أخذه بشاهد الحال أي مع شهادة الحال بالإذن فيأخذه، لأنّ الحال يشهد بأخذه دائماً؛  جایز است تناول نمودن از آنچه در مجالس عروسی نثار و پخش می شود به شاهد حال؛ زیرا قرائن گواهی می دهند که برداشتن و گرفتن آنچه را حاضر نموده اند، جایز است.» 
7. غیر مدعوین
نکته بعد در زمینة مجالس فوق الذکر این است که آیا افراد دعوت نشده می توانند در این مجالس شرکت کنند؟
پاسخ: این مسئله دارای سه صورت است: 
اول: بدانیم که میزبان فقط افراد خاصی را دعوت نموده است؛ در این صورت شرکت غیر دعوت شدگان جایز نیست. 
دوم: بدانیم که میزبان همگان را دعوت نموده و یا راضی به شرکت عمومی است؛ در این صورت شرکت ایشان جایز است. 
سوم: معلوم نیست که میزبان افراد خاصی را دعوت نموده است یا همگان را؛ در این صورت نیز مانند صورت اول فقط افرادی که دعوت شده اند، می توانند شرکت نمایند و دیگران حق حضور ندارند. 
دلیل صور فوق این است که فقها فرموده اند: «الاصلُ عدمُ جواز أكل مال الغير الّا بطيب نفسه؛ اصل اولی، عدم جواز خوردن مال دیگری است، مگر با رضایت وی.»
8. تعداد ولیمه
در عروسی، چند مرتبه ولیمه دادن شایسته است؟
پاسخ: طبق نقل صاحب وسائل (م 1104ق) از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) که فقها نیز بر طبق همین حدیث شریف فتوا داده اند: «عَنِ النَّوْفَلِيِّ عَنِ السَّكُونِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): الْوَلِيمَةُ أَوَّلَ يَوْمٍ حَقٌّ وَالثَّانِيَ مَعْرُوفٌ وَ مَازَادَ رِيَاءٌ وَ سُمْعَة ؛ امام صادق(علیه السلام) فرمودند: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: ولیمه دادن، اولین روز حق است و دومین روز پسندیده؛ ولی بیش تر از آن ریا و شهرت طلبی می باشد.» بنابراین شایسته است تعداد ولیمه از دو روز بیش تر نشود. 
9. هدیه طلا
یکی از مراسمات جشن عروسی هدیه دادن اقوام عروس و داماد به همدیگر است. این امر فی نفسه امری پسندیده است، به خصوص که آن هدایا در راستای رفع هرچه بیش تر نیازهای عروس و داماد باشد؛ ولی می دانیم که پوشیدن طلا بر مردان حرام است؛ به هر رنگ و به هر کیفیت، اعم از انگشتر، ساعت، گردنبند و یا هر چیزی که پوشش به شمار رود. بر این اساس، نباید اقوام عروس و داماد و یا هر کسی که می خواهد به آن دو هدیه بدهد، داماد را تشویق به پوشیدن طلا نماید و زمینة معصیت را برای وی فراهم آورد؛ بلکه اگر تصمیم دارند به داماد طلا هدیه دهند «سکه» یا «شمش» و امثال این گونه طلاها را هدیه نمایند که پوشیدنی نباشد.
10. محرم و نامحرم
یکی از نکاتی که باید به طور جدی در تمام مراسمات، و به خصوص در عروسیها مورد توجه واقع شود، عدم اختلاط زن و مرد است. در این زمینه باید به نکاتی توجه شود:
الف) از حضور مردان نامحرم در جمع زنان و بالعکس جلوگیری به عمل آید، تا ابتدای زندگی مشترک ایشان  با معصیت پروردگار آغاز نشود. 
ب) حتی المقدور داماد در جمع زنان نامحرم حاضر نشود، وگرنه همراه با پوشش کامل بانوان باشد. 
ج) گرچه فقها فرموده اند: زنها می توانند وجه (صورت) و کفّین (دستها تا مچ) را نپوشانند؛ ولی این حکم شامل مجالس عروسی نمی شود؛ زیرا نوعاً در مجالس عروسی صورتها و دستها همراه با آرایش است و فقها فرموده اند: جواز نپوشاندن وجه و کفین مقید به دو شرط است:
اول: صورت دارای آرایش نباشد؛ دوم: احساس نشود مردها به چهرة او نگاه می کنند. پس هر کدام از این دو شرط نباشد، زن باید (واجب است) چهرة خود را بپوشاند. 
11. اسراف
نکتة دیگر، پرهیز از اسراف است. قرآن در مورد اسراف کنندگان می فرماید: ((إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّیاطِینِ وَكَانَ الشَّیطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا)) ؛ «بی تردید اسراف کنندگان و ولخرجان، برادران شیاطین اند، و شیطان همواره نسبت به پروردگارش بسیار ناسپاس بوده است.» و نیز می فرماید: ((وَ أَنَ  الْمُسْرِفينَ  هُمْ أَصْحابُ النَّارِ)) ؛ «اسراف کنندگان اصحاب آتش  می باشند.» 
شاید به سبب حرمت اسراف است که پرداخت اموال سفیهان به آنان منع شده است؛ چراکه آنها اموال خود را بیهوده مصرف می نمایند و در مقابل آنچه مصرف می کنند، عایداتی ندارند. از این رو، باید از اسرافها و ولخرجیهایی که در برخی از مجالس عروسی شاهد هستیم، اجتناب شود تا مشمول کفران نعمتهای الهی نشویم.
12. کاروانهای خیابانی
متأسفانه رسم شده است هنگام بردن عروس به منزل شوهر، کاروانی متشکل از اقوام عروس و داماد و دوستان، سوار بر اتومبیل، با تجلیل و احترام، عروس و داماد را تا منزلشان بدرقه می نمایند. این کار فی نفسه بی اشکال است؛ لکن در بعضی موارد مشاهده می شود که افراد با زدن بوقهای ممتد، ایجاد سدّ معبر، شوخیهای نابجا و سر و صداهای آنچنانی، برای دیگران ایجاد مزاحمت می نمایند که این امر ناشایست؛ بلکه حرام است. 
لقمان حکیم(علیه السلام) به فرزند خود سفارش می کند: ((وَ اقْصِدْ في  مَشْيِكَ وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَميرِ)) ؛ «(پسرم!) در راه رفتن، اعتدال را رعايت كن! از صداى خود بكاه (و هرگز فرياد مزن) كه زشت ترين صداها، صداى خران است.» 
13. قربانی کردن
بعضیها رسم دارند جلوی عروس و داماد قربانی کنند. در این مورد به چند مطلب توجه شود:
الف) در این گونه قربانی کردن هیچ گونه وجه حرمتی مشاهده نمی شود؛ زیرا تمام شرایط ذبح (همچون بردن نام خدا هنگام ذبح، رو به قبله بودن حیوان، مسلمان بودن ذابح و...) در آن وجود دارد و فقط مکان ذبح جلوی پای عروس و داماد می باشد. بر این اساس، این گونه قربانیها به آنچه در زمان جاهلیت انجام می شد - که مشرکین برای بتهای خود قربانی می کردند - هیچ ربطی ندارد و ادعاهای وهابیون در این زمینه، ناشی از جهل آنان است. 
ب) حیواناتی که خون جهنده دارند، خونشان نجس است و به هر جا برسد، آنجا را نجس می کند، پس اگر به بدن و لباس برسد، قبل از نماز باید تطهیر شود، مگر اینکه به مقدار بند انگشت (کم تر از درهم) باشد که در این صورت  نجس هست؛ ولی برای نماز اشکالی ندارد.
ج) شایسته است بخشی از گوشت قربانی صدقه داده شود تا سبب دفع آفات و بلیات گردد و زندگی موفقیت آمیز عروس و داماد و خانواده های آنان را به ارمغان آورد. 
14. به کار بردن حرام
واجب است در مجلس عروسی از افعال حرام خودداری گردد تا شرکت در آن مجلس برای میهمانان حرام و نیز شروع زندگی مشترک عروس و داماد همراه با گناه نباشد. برخی از مطالبی که در این زمینه باید اشاره شوند، عبارتند از:
الف) نواختن موسیقی مناسب مجالس لهو و لعب، به طور قطع و به اتفاق تمام فقها حرام است. 
ب) اختلاط زن مرد و نگاه نامحرمان با قصد لذت شهوانی به یکدیگر، از محرّمات مسلم است. 
ج) از آنجا که در مورد رقص مردان برای مردان و زنان برای زنان و نیز به کار بردن ابزارهایی همچون «دایره» فتاوی فقها مختلف می باشد، لازم است در این زمینه به رسالة مرجع تقلید خود مراجعه کنید تا وظایف شرعیة مربوطه مشخص گردد. 

برچسب‌ها: