اگر سنن الهی مجرای تحقق اراده الهی هستند سهم اختیاری انسان دراعمالش کجاست؟

درخصوص سؤال شما به طورکلی می توان اول اشاره به این موضوع کرد که خداوند متعال درقرآن کریم می فرماید : أناکل شیء خلقناه بقدر (البته ما هر چیز را به اندازه آفریدیم)۱

همانطور که هر چیزی اندازه دارد برای انسان نیز قدرواندازه ای است، خداوند اراده کرده که انسان اختیار داشته باشد، مطلقاً مجبور نیست والبته واگذاشته شده مطلق هم نیست چون اراده خدا بالای سر اوست ـ عقیده شیعه این استلاجبر ولاتفویض بل امربین الامرین ـ نه جبر مطلق ونه اختیار مطلق بلکه امری بین این دو است.۲

جواب این سؤال هر چند به مقدمات مفصلی نیاز دارد مثل شناخت انواع تأثیر علل، اما دراینجا به جوابی که آیت ا…مصباح یزدیحفظه ا… به آن داده اند بسنده می کنیم وشما را رجوع می دهیم به کتب اعتقادی، خصوصاً کتاب آموزش عقاید، آیت ا…مصباح یزدیحفظه ا… واستاد غرویان ودیگران. ]…استناد وجود افعال اختیاری انسان به خدای متعال، منافاتی با استناد آنها به خود وی ندارد، زیرا این استنادها درطول یکدیگر هستند وتزاحمی با همدیگر ندارند.

به دیگر سخن : استناد فعل به فاعل انسانی دریک سطح است واستناد وجودآن به خدای متعالی درسطح بالاتری است که درآن سطح، وجود خود انسان ووجود ماده ای که کارش را روی آن انجام می دهد ووجود ابزارهائی که کار را به وسیله آنها انجام می دهد همگی مستند به او است.

پس تأثیر اراده انسان به عنوان(جزء اخیرازعلت تامه)درکار خودش منافاتی با استناد وجود همه اجزاء علت تامه، به خدای متعال ندارد، واین خدای متعال است که وجود جهان وانسان وهمه شؤون وجودی او را در یُد قدرت خود دارد وهمواره به آنها وجود می بخشد ونوبه نوآنها را می آفریند وهیچ موجودی درهیچ حالی ودرهیچ زمانی بی نیاز ازاو نیست واستقلالی از خود ندارد. بنابراین، کارهای اختیاری انسان هم بی نیاز از خدای متعال وخارج از قلمرو اراده او نخواهد بود وهمه صفات و ویژگی ها وحدود ومشخصات آنها نیز وابسته با تقدیر و قضاء الهی می باشد وچنان نیست که یا باید مستند به ارادهانسان باشد ویا مستند به اراده خدا، زیرا این دو اراده درعرض یکدیگر ومانقه الجمع نیستند وتأثیر آنها در تحقق کارهاعلی البدل انجام نمی گیرد بلکه اراده انسان مانند اصل وجودش وابسته به اراده الهی است واراه خدای متعال برای تحقق، ضرورت داردوماتشاءون إلا أن یشاء الله رب العالمین[۳(وشما کافران راه حق را نمی خواهید مگر خدای آفریننده عالم بخواهد)

(۱) سوره قمر/۴۹

(۲) بحارالانوار،۵/۱۲

(۳) سوره تکویر/۲۹

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.