در مورد مردن (مرگ) قلب توضیحی مبسوط فرمایید اولاً راههایی که موجب فوت قلب می شود چیست؟ ثانیاً مهمترین قسمت این که درمان آن چیست و در مورد حدیث که خدا فرمود به حضرت علی( که پنج چیز موجب مرگ قلب و در نهایت رفتن ایمان از قلب توضیح دهید؟(جواب واضحی بدهید)

0 6

اول اینکه مراد از قلب از نظر اهل معرفت عالی ترین مرتبه روح انسانی است که میان روح و قلب جسمانی است. یعنی نه مانند روح مجرد مطلق است و نه مانند قلب جسمانی مادی است، بلکه صورت و شکلی است از باطن و غیب، این قلب مادی است وامور معنوی مانند ایمان در آن داخل یا از آن خارج می شود و این قلب محل حالات نفسانی مانند : خوف، رجاء حب، حیاء، غم، شادی است که آثار آن در قلب جسمانی آشکار می شود مثلاً در حالت اضطراب و غم و ناراحتی و یا ترس قلب مادی شدید می تپد و بر عکس. ۱

لذا امام باقر( می فرماید : قلب ۴ قسم است :

۱٫ قلبی که در آن نفاق و ایمان هر دو است، پس اگر هنگام مرگ صاحب آن دل با نفاق باشد هلاک شده و اگر با ایمان باشد در نجات است.

۲٫ قلبی که وارونه است و آن دل مشرک است.

۳٫ قلبی که چرکین و زنگ زده و بسته است و آن دل منافق است.

۴٫ قلی که پاک است و آن قلب مؤمنین است که همانند چراغی فروزان در آن است اگر خداوند به او نعمت دهد سپاس گذار است واگر بر او بلا فرستد صبر می نماید.۲

پس همانطور که از فرمایش امام باقر( فهمیده می شود که همه انسانها دارای قلب هستند با این تفاوت که قلوب آنها با هم فرق دارند و برخی از انسانها هستند که بواسطه برخی از اعمال قلبشان را زنگار و کثافت گرفته و برخی هم قساوت و سختی در قلبشان ایجاد شده تا آنجا که گفته می شود قلبشان مرده است.

اماعواملی که موجب مرگ قلب و یا سختی آن می شود طبق قرآن و روایات ائمه( قرآن کریم یکی از عوامل مهم مرگ قلب و قساوت آن را تکذیب آیات الهی می داند که در سوره بقره می فرماید : پس سخت گشت دلهای شما (یهود) بعد از این آیات الهی پس قلبهای شما مانند سنگ است در سختی بلکه سخت تر از سنگ است در قساوت.۳

و اما از دیدگاه روایات و ائمه هدی( عوامل قساوت و مرگ قلب امور ذیل است :

الف : گناه بزرگترین سبب مرگ و قساوت قلب

هرگناهی که ا ز انسان سر میزند به تدریج باعث تیرگی قلب شده مگر انکه زودتر توبه کند تاپاک وتمییز شود

علی (می فرماید : قلب هاقساوت دار نشد مگرسبب بسیاری گناهان ۴

امام صادق (میفرماید : پدرم همواره می فرمود : هیچ چیز چون گناه قلب را تباه نکند قلب همچنان بر گناه اصرار ورزد تا اینکه بر آن غالب آید و آن را وارونه کند. ۵

امام باقر ( می فرماید : هیچ بنده ای نیست جز آنکه در دلش نقطه سفیدی است و هرگاه گناهی کند در آن نقطه سیاهی پدیدار شود اگر توبه کند آن سیاهی برود و اگر دنبال گناه رود سیاهی بیافزاید تا آنجا که همه سفیدی دل را فروگیرد و چون این سفیدی از سیاهی گناهان پوشیده شود دیگر صاحب آن دل سیاه هرگز به خوبی و صلاح برنگردد.۶

ب : آرزوهای دراز و خواهشهای دنیوی و خواسته های نفسانی که برای رسیدن به آنها خواسته های بی نهایتی پیدا میشود.

حضرت علی( فرمود : بوسطه دو چیز از شما می ترسم یکی هوای پرستی و دوم آرزوی دراز زیرا پیروی از هوای نفس شما را از حق باز می دارد و آرزوی دراز انسان را از آخرت به فراموشی می اندازد.۷

ج : پرخوری : رسول خدا ( می فرماید : نمیراند دلها را به زیاد خوردن و آشامیدن زیرا قلبها می میرند همانند زراعتی که بیش از حد آبش دهند می میرند.۸

و علی ( می فرماید : بپرهیزید از پرخوری که آن سبب قساوت دل و کسل کننده از نماز و خراب کننده بدن است.۹

د : پرگویی و زیاد سخن گفتن : البته اگر به حرام باشد مثل دروغ و غیبت و سخن چینی حتماً موجب قساوت قلب میشود چون گناه است و ما در شماره الف آن را بیان کردیم و مراد از پرگویی یعنی سخنانی که هیچ نفعی نداشته باشد و سخنان لغو باشد زیادی آن مکروه و موجب قساوت است.

امام صادق( فرمود : عیسی ( می فرماید : زیاد سخن نگویید درغیر ذکر خداوند زیرا آنانکه پرگویی می کنند در غیر ذکر خداوند دلهاشان قساوت دار است لکن خودشان نمی دانند.۱۰

هـ : پرخوابی : علی( می فرماید : بسیار خوردن و خوابیدن قلب را فاسد و آن را می کشد.۱۱ و امام صادق (

می فرماید : زیاد خوابیدن قلب را از تفکر باز داشته و قسی می کند.۱۲

و : ثروتمندی زیاد : علی ( می فرماید : مال زیاد دین شخص را فاسد می کند و باعث قساوت قلب می شود.۱۳

(یعنی کسی که همّ او جمع مال به هر نحوی باشد)

ز : غفلت : امام باقر(به جابر جعفی فرمود : پرهیز کن از غفلت که در غفلت قساوت قلب است ۱۴

و غفلت یعنی ناآگاهی و در یاد خدا و آخرت نبودن.و در روایتی رسول خدا ( می فرمایند :پنچ چیز قلب را قساوت می دهد : ۱٫ گوش دادن به لهوی ۲٫ درب خانه سلطان رفتن ۳٫ دوستی خواب ۴٫ دوستی راحتی(راحت طلبی)۵٫ دوستی خوردن ۱۵

و در حدیث دیگر رسول خدا ( می فرمایند : پنج چیز دلها را می میراند : ۱٫گناه بالای گناه ۲٫مجادله با احمق (نابخرد) ۳٫هم صحبت و مجالست بیش از حد با زنان ۴٫نشستن با مردگان ، و بعد گفتند یا رسول الله مردگان چه کسانی هستند؟ فرمود : هر بنده خوش گذران سرکش که او مرده است. ۵٫ در مدت زیادی تنها در خانه ماندن. ۱۶،و عوامل دیگری که باعث قساوت قلب می شود ۱۷

حال درمان قساوت قلب :

همان طور که بیان شد قساوت قلب یکی از بیماران روحی است که منشأ بسیاری از آلودگی ها و گناهان می شود و باید از آن پیشگری کرد واگر خدای ناکرده دچار آن شدیم آنرا درمان نماییم.

اجمالاً اموری را برای درمان قساوت قلب بیان می کنیم :

۱- مهمترین درمان قساوت قلب ذکر خدا و یاد خدا است زیرا خود قرآن ذکر خدا را باعث آرامش قلبها می داند.

مثالی عرض کنم : هوا برای ریه خوب است، اما آب خوب نیست.بلعکس آب برای معده خوب است اما هوا خوب نیست.نفس انسان مثل معده است، که طالب محبت دنیا است. دنیا برای نفس مطلوب است اما قلب انسان مثل ریه است که به هوا نیاز دارد.محتاج ذکرالله است. چطور اگر انسان برای چند لحظه ای هوا به ریه اش نرسد می میرد واگر هوای ذکر خدا هم به قلب نرسد خواهد مرد.

از جمله ذکرهای مهم در جلای قلب برطرف کردن قساوت خیلی مؤثر است :

۱٫ ذکر استغفار(استغفرا…ربی و اتوب و الیه ) ۲٫ذکر لا اله الا الله ۳٫صلوات بر محمد و آل محمد۱۸

۲- دوری از گناه : زیرا قساوت دل مربوط به گناه است پس اول باید توبه کرد و هر روز با خدا عهد بست که گناه نکنیم و اگر مرتکب آن شده حتماً فوراً توبه کرده و عزم بر ترک گناه داشته باشیم و در این مورد توصیه میشود حتماً مناجات تائبین از مناجات (خمسه عشر) از امام سجاد( که در مفاتیح آمده غفلت کنیم.۱۹

۳- یاد مرگ که باعث می شود دل انسان جلا پیدا کرده و غفلت را از بین می برد که علی( می فرماید : رسول خدا ( سفارش می کرد به اصحابشان به این که یاد مرگ باشید زیرا یاد مرگ شکننده لذات نفسانی و مانع از میلهای حیوانی است.۲۰

۴- مطالعه کتابهای اخلاقی و احادیث ائمه هدای( تأثیر فوق العاده ای دارد و امام باقر( می فرماید : ان حدیثنا یحیی القلوب یعنی احادیث ما قلب را زنده می کند.۲۱

۵- مهربانی با مستمندان و ایتام. روایت است شخصی به رسول خدا( از قساوت دلش شکایت کرد، رسول خدا( فرمود : هرگاه بخواهی دلت نرم شود پس اطعام کن مسکین را و دست بر سر یتیم بکش. ۲۲

در پایان برای مطالعه بیشتر در مورد قلب و قساوت و درمان آن به کتب زیر مراجعه شود :

(۱٫قلب سلیم، نوشته شهید دستغیب ۲٫ حکمتها و اندرزها،شهید مرتضی مطهری ۳٫ پندها و اندرزها، آیت ا…حائری)

۱٫ قلب سلیم، شهید دستغیب،ص۳۱۵

۲٫ اصول کافی،ج۲،ص۳۰۹

۳٫ بقره/۷۲

۴٫ علل الشرایج

۵٫ اصول کافی،ج۱،ص۲۶۹

۶٫ اصول کافی،کتاب ایمان و کفر باب الذنوب، حدیث۲۰

۷٫ نهج البلاغه کلمات قصار

۸٫ قلب سلیم،ص۳۲۹

۹٫ همان

۱۰٫ وسایل الشیعهباب ۱۲ ص۹۰

۱۱٫ قلب سلیم ص۳۳۲

۱۲٫ همان

۱۳٫ تحف العقول

۱۴٫ قلب سلیم ص ۳۳۴

۱۵٫ همان ۳۲۹

۱۶٫ خصال شیخ صدوق ۱۰۶

۱۷٫ رجوع به قلب سلیم

۱۸٫ مجله با معارف اسلام اشنا شویم شما ره ۳۸ص۱۱۹

۱۹٫ همان

۲۰٫ بحارالانوار ج۱۷ ص۱۴۱

۲۱٫ مجله بامعارف شماره ۳۸ ص۱۱۹

مکارم ا لاخلاق طبرسی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.