آیا معاد جسمانی است یا روحانی ؟

انسان مرکّب از دو چیز است : یکی همان بدن محسوس جسمانی که از سنخ مادیّات است و دیگر نفس ناطقه که آن را « روح » هم گویند و از عالم مجرّدات است

انسان مرکّب از دو چیز است : یکی همان بدن محسوس جسمانی که از سنخ مادیّات است و دیگر نفس ناطقه که آن را « روح » هم گویند و از عالم مجرّدات است . هر یک از این دو را خوشی و ناخوشی ای است که ویژه آن است . خوشی یا لذّت عبارت است از دریافتن آنچه برای درک کننده گوارا و سازگار است و ناخوشی یا اَلَم ، عبارت است از دریافتن آنچه برای درک کننده ناگوار و ناسازگار است .
لذّتهای جسمانی ، آن است که برای قوای جسمانیه گوارا است و درک کننده آن نیز قوای جسمانیه است ؛ مانند لذت خوردن و آشامیدن و نیز استشمام و شنیدن و دیدن .
آلام جسمانی ، ضد امور ذکر شده است ؛ مانند گرسنگی ، تشنگی و نیز خوردن و آشامیدن خوردنیها و آشامیدنیهای ناگوار یا استشمام بوهای بد .
لذات نفس ناطقه را « لذات روحانی » گویند و چون نفسِ سالم دو قوّه دارد:
یکی قوّه علمی و دیگری عملی و از این رو لذتهای آنها نیز بر دو قسم است:
یکی آن که متعلّق به قوّه علمی است ؛ مثل لذّت بردن از درک حقایق اشیا که مطابق واقع است از قبیل شناختن مبدأ و صفاتش و شناختن خود و معاد و دیگر اشیا به گونه حق و صواب ، و دیگری لذّاتهایی که متعلّق به قوّه عملی است ؛ مثل لذّت بردن از صفات جمیله و اخلاق پسندیده ؛ چون توکّل و رضا و زهد و تقوا و اخلاص و انس به خدا و شکیبایی در سختی ها و سخاوت و مروّت و یقین و ایمان و وقار و . . . .
آلام روحانی نیز بر دو قسم است : یکی آلامی که از آنِ قوّه علمی است ؛ مثل آگاهی از جهل بسیط و جهل مرکّب که امور را بر خلاف آنچه بوده است ، گمان برده باشد . و دیگر ، آلامی که متعلّق به قوّه عملی است ؛ یعنی تألّم او از صفات و خصال زشت و ناپسند مثل حسد ، بخل ، عداوت ، کینه ، قساوت ، کبر ، عجب ، ریا و . . . .
با روشن شدن این مقدّمه آشکار می گردد که معاد نیز بر دو قسم است:
یکی معاد جسمانی ، که عبارت است از برانگیخته شدن بدن و رسیدن آن به لذّتهای جسمانی که عبارت است از ثواب ، یا آلام جسمانی که عبارت است از عذاب .
دیگر ، معاد روحانی که عبارت است از رسیدن روح به لذتها یا آلام روحانی .
ثبوت قسم اوّل ( معاد جسمانی ) مورد اتفاق مسلمانان است ، بلکه همه ارباب ملل و شرایع آن را پذیرفته اند .
ولی گروهی ، قسم دوم ( معاد روحانی ) را انکار کرده اند . آنچه مذهب محققان حکما و ارباب شریعت و فقیهان و عرفان است ، این است که هر دو گونه معاد ثابت است و می گویند پس از مفارقت نفس از بدن ، برایش لذتها یا آلام روحانی خواهد بود تا این که خداوند متعال اموات را زنده گرداند و ارواحشان را به بدنهایشان باز گرداند و پس از تعلّق ارواح به بدنها ، آنها را نیز هم لذّتهای جسمانی است و هم لذّتهای روحانی . شکّی نیست که جمع شدن لذّتها و آلام جسمانی با لذّتها و آلام روحانی محال نیست ؛ همچنان که در این عالَم نیز جمع هر دو لذّتها یا هر دو آلام رواست .

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.