با چه شرايطي امر به معروف و نهي از منكر واجب می شود؟

امر به معروف و نهي از منكر با تمام اهميت آن شرايط متعددي دارد كه فقهاي عظام در كتب فقهي و رساله هاي عمليه شان آورده اند كه مي توان به اهم آن شروط اشاره كرد و تفصيل آن را بايد از رساله هاي عمليه و كتبي كه در اين زمينه نگارش يافت:
1. آمر به معروف و ناهي از منكر علم و شناخت نسبت به معروف و منكر داشته باشد تا بتواند به معروف امر و از منكر نهي كند، و در فرض جهل نسبت به معروف و منكر چنين چيزي بر او لازم نيست.
2. آمر به معروف و ناهي از منكر احتمال تأثير بدهد، و الا اگر در مجموعه اي احساس مي كند كه سخن او هيچ تأثيري ندارد در اين فرض بر شخص واجب نيست كه امر به معروف و نهي از منكر نمايد.
3. بداند شخص عاصي بر عمل منكر و يا ترك معروف خويش بناي مداومت دارد، و الا اگر بداند يك بار اشتباهي از او سرزده اما بناي اصرار بر انجام آن ندارد در اين صورت لازم نيست كه او را امر به معروف و نهي از منكر نمايد.
4. در امر و نهي مفسده اي نباشد، پس اگر بداند يا گمان كند كه اگر امر يا نهي كند، ضرر جاني يا عِرضي و آبرويي يا مالي قابل توجهي به او مي رسد واجب نيست، امر به معروف و نهي از منكر كند بلكه اگر احتمال صحيح بدهد كه از آن، ترس ضررهاي مذكور را پيدا كند واجب نيست، بلكه اگر بترسد كه ضرري متوجه متعلقان (خانواده ها و دوستان) او مي شود، واجب نيست، بلكه اگر با احتمال وقوع ضرر جاني يا عرضي و آبرويي يا مالي موجب حرج بر بعضي مؤمنين مي شود، واجب نمي شود. بلكه در بسياري از موارد حرام است.(1)
امر به معروف و نهي از منكر، با حفظ شرايط و مراتب بايد انجام شود وگرنه ممكن است سبب ايجاد مشكلات فراوان گردد، و اگر انسان قادر به انجام امر به معروف نباشد و يا اثر نگذارد در اين حالت انزجار قلبي و اين كه انسان در دل احساس ناراحتي كند كافي است. و اين از نشانه هاي ايمان انسان مومن است.
البته اين نكته قابل ذكر است كه بايد شرايط را درباره امر به معروف و نهي از منكر در نظر گرفت. اگر واقعاً زمينه براي نهي از منكر فراهم نبود، ترك آن هيچ محذوري ندارد، اما اگر كسي به دلايل شخصي و نفساني و بدون عذر شخصي نهي از منكر را ترك كند جايز نيست.
پس اگر مورد در پرسش از مواردي است، كه واقعاً شخص زمينه عمل به وظيفه نهي از منكر برايش فراهم نيست و قلباً از كارهاي خلاف برخي مردم ناراحت است، در اين جا ترك نهي از منكر محذور شرعي براي او ندارد.
اما نبايد از نظر دور داشت كه نبايد بهانه جويي كرد در مسئله مهم امر به معروف و نهي از منكر مسامحه و كوتاهي كرد. يعني چه بسا در مواردي آدمي هيچ عذر و منع شرعي نداشته باشد و قادر بر اداي اين فريضه باشد لكن به جهت ضعف و ترس و تنبلي و ... اين مهم را ترك كند مسلم است كه اين به وظيفه اش عمل نكرده و نشان از ضعف ايمان اوست گرچه درقلب ناراضي باشد اما بايد در جهت تقويت ايمان قلبي خويش بيشتر تلاش و كوشش كند.

پاورقی:

1. ر.ك: امام خميني، تحرير الوسيله، كتاب الامر بالمعروف و النهي عن المنكر، ج1، ص465-484. و رساله توضيح المسائل، مطابق با فتاوي مراجع معظم تقليد، نشر تفكر، 1373 ش، ص 776.
 

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.