در مورد روایت «رفع القلم» توضیح دهید؟

0 87

در مورد روایت «رفع القلم» توضیح دهید و این که بعضی در ایام عید الزهرا ـ سلام الله علیها ـ به آن تمسک می جویند چگونه توجیه می شود؟

پاسخ:

خوشحالی و سرور و هم چنین حزن و اندوه دو حالتی هستند که عارض بر انسان می شوند، و جزء طبیعت هر انسانی است که برای بعضی از کارها خوشحال و برای بعضی از کارها ناراحت و محزون می شود، و بعضی اوقات با شنیدن حرفی یا دیدن کاری این دو حالت برای او رخ می دهد.
اما در مورد سؤال باید گفت: که دو گونه حدیث رفع القلم در جوامع روایی نقل شده: یکی آن چه که در بین فقها به نام حدیث رفع معروف است و در موارد مختلف به آن استدلال کردند که مرحوم شیخ صدوق در کتاب خصال چنین نقل می کند: حدثنا أحمد بن محمد بن یحیی العطار رضی الله عنه قال: حدثنا سعد بن عبدالله، عن یعقوب بن یزید، عن حماد بن عیسی، عن حریز بن عبدالله. عن أبی عبدالله ـ علیه السلام ـ قال: قال رسول الله ـ صلی الله علیه و آله ـ : رفع عن امتی تسعه: الخطأ، و النسیان، و ما اکرهوا علیه، و مالا یعلمون، و ما لا یطیقون، و ما اضطروا إلیه…(۱)
حریز بن عبدالله با واسطه هایی که نقل شده از امام صادق ـ علیه السلام ـ روایت می کند که پیغمبر اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمودند: «نه چیز از امت من برداشته شده است، خطا، فراموشی، کاری که بر آن مجبور شده است، آن چه را که نمی دانند و آن چه را که طاقت ندارند، و آن چه بر آن مضطر شده اند.»
این حدیث از نظر سند مشکلی ندارد چون که با سندهای دیگر هم نقل شده، علاوه بر این می توان گفت که تقریباً همه فقهای امامیه و بسیاری از فقهای اهل سنت هم در موارد مختلف به آن استدلال کردند و اگر از نظر سند مورد خدشه بود به این حدیث استدلال و احتجاج نمی کردند.
اما دومین حدیث رفع القلم که بسیار هم مفصّل است، مرحوم شیخ حسن بن سلیمان حلّی یکی از شاگردان شهید اول در کتاب (المحتضر) در مورد عیدالزهرا ـ سلام الله علیها ـ نقل کرده و مرحوم مجلسی هم آن حدیث را از همان کتاب نقل نموده است. در ضمن آن حدیث آمده است که خداوند به پیامبر اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمودند: «امرت الکرام الکاتبین ان یرفعوا القلم عن الخلق کلهم ثلاثه ایام من ذالک الیوم»(۲) به کرام الکاتبین دستور دادم که رفع قلم کنند از تمام خلائق تا سه روز یعنی برای آن ها گناه ننویسند.
ظاهراً این روایت مرسله است چون در آن کتاب همه اسناد این خبر نقل نشده و روایت مرسله چندان اعتباری ندارد و بر فرض این که سند حدیث درست باشد، آن چه که مسلم است این است که در مجالس جشن و سرور چه در ایام عیدالزهرا ـ سلام الله علیها ـ و چه در غیر این ایام، کارهایی که برخلاف دستورات دینی باشد، به هیچ عنوان مجاز نیست، و اگر کسی به این بهانه بخواهد کار خلاف انجام دهد، هیچ عذری از او پذیرفته نیست. گرچه بسیاری از علمای شیعه مانند مرحوم میرزای قمی و صاحب جواهر و مرحوم بروجردی و دیگران در مجالس جشن عیدالزهرا ـ سلام الله علیها ـ شرکت می کردند و مشوق کسانی بودند که این مراسم را برگزار می کردند ولی هیچ کدام از علمای بزرگوار اجازه کار خلاف را به هیچ کس ندادند.
مرحوم صاحب جواهر فرمودند: در فضیلت و شرافت و برکت این روز (عیدالزهرا ـ سلام الله علیها ـ) خبری را یافتم که منسوب به پیغمبر اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ است و این که این روز، روز سرور و خوشحالی پیامبر و آل پیامبر است(۳). در بین شیعیان شایع است که در این روز عمر به قتل رسیده است.(۴) (و مهم ترین علت شادی در این روز به امامت رسیدن امام مهدی ـ عج الله تعالی فرجه ـ) می باشد.
لازم به ذکر است که یکی از فروعات دینی، تبرّی و برائت از دشمنان خدا و پیامبر و ظالمین در حق پیغمبر و خلق خدا است، و حتی در این عصر هم مسئله برائت و تبرّی از ظالمان مطرح است، به عنوان مثال در ایام برگزاری مراسم حج، این موضوع و برائت از مشرکان مورد توجه خاص امام و مقام معظم رهبری و نمایندگانشان و حجاجی که به مکه معظمه مشرف می شوند، قرار دارد، و سخت به آن پایبند هستند، و در همه زمان ها بیزاری از ظلم و ظالم در بین طرفداران حق شایع بوده و خواهد بود.

پاورقی:

۱. صدوق، خصال، قم، جامعه مدرسین، ص۴۱۷، حدیث ۹.
۲. حسن بن سلیمان حلی، المحتضر، نجف اشرف، چاپخانه حیدریه، چاپ اول، ۱۳۷۰، ص۵۱.
۳. نجفی، محمد حسن (صاحب جواهر)، جواهر الکلام، دارالکتب اسلامیه، آخوندی، ج۵، ص۴۳.
۴. ر.ک: مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۴، ج۳۱، ص۱۱۹.
منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.