با توجه به اينكه خوردن غذايي كه براي ميت انفاق مي شود از نظر دين مبين اسلام مكروه مي باشد، متأسفانه شاهد هستيم به يك عرف تبديل شده است، چرا مراجع محترم و علماي ديني بطور صريح (با اعلام فتوي و يا غيره) به مبارزه با اين عرف غلط نمي پردازند؟

غذای مراسم ختم

بيش از 18 روايت در منابع روائي شيعه وجود دارد كه همگي دلالت بر اينكه خوردن غذاي ميت كراهت داشته و مستحب است تا چند روز براي خانواده مصيبت زده غذا ارسال شود.(جامع الاحاديث الشيعه 3/ ابواب التعزيه/ باب 4/ ص464؛ وسائل الشيعه 2/ باب 67/ ص888) مجموع نكاتي كه در روايات در مورد اين موضوع آمده در اين موارد خلاصه مي شود:
- حضرت رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم پس از شهادت جعفر ابن ابي طالب (معروف به جعفر طيار) به دختر بزرگوارشان حضرت صديقه شهيده فاطمه زهرا صلوات الله عليها فرمودند تا به مدت سه روز براي خانواده جعفر رحمت الله عليه غذا ببرند، و از همين جا بود كه چنين رفتاري بعنوان سنت در بين مسلمين رسميت يافت.(وسائل همان حديث 1)
- غذا خوردن نزد مصيبت زدگان به عنوان رفتاري جاهلي و ناپسند نكوهش شده.(وسائل همان حديث 6)
- چون خانواده ميت به امور عزاداري مشغول اند، خوردن غذا نزد آنان نوعي افزون سازي مشغله آنهاست.(جامع الاحاديث، همان، حديث 6و7و9) البته اگر خانواده ميت، تأكيد واقعي و از روي رضاي قلبي بر استفاده از غذايشان دارند ديگر كراهت چنين كاري مرتفع شده ولي استحباب ارسال غذا برايشان ثابت مي ماند.(مجمع الفائده و البرهان، محقق اردبيلي 2/509)
حال پس از شفاف سازي مسئله از نظر فقهي به چند تذكر مي پردازيم:
1- شأن مراجع محترم و علماي ديني تبيين جايگاه كردار مكلقان در نظام قوانين الهي است و اگر بخواهند از نظري فقهي به اجرا برسد نياز به دو عامل است:
الف) در مسائل اجتماعي مثل جنگ، قصاص، قضاوت و ... به تشكيلات و سازمان نياز است و از اين روست كه چيزي تحت عنوان «حسبه» در جوامع اسلامي شكل گرفت و بعدها در قالب وزارتخانه و اداره بروز كرد و امروز در جمهوري اسلام طبق قانون اساسي، زير نظر ولي فقيه اداره مي شوئد.
ب) در مسائل فردي مثل نماز، روزه، خوراك و پوشاك و ... بهترين مجري همان مكلفين اند و اساسا هدف دين (به ويژه علم عقايد، اخلاق و فقه) تقويت وجدان فردي و جنبه پارسائي و اطاعت است و موضوع مورد بحث نيز از همين مقوله مي باشد، و همين جنبه بوده كه فتاوي مراجع تقليد به گونه صريح در اعلام استحباب ارسال غذا هستند.
2- در كتب فقهي عمومي و تخصصي فقهي، حكم مورد نظر ثبت شده مثلا در تحرير الوسيله رهبر فقيد جمهوري اسلامي آمده: «... انه يستحب ارسال الطعام اليهم في تلك المده بل الي الثلاثه» مستحب است كه در طول مدت عزاداري تا سه روز غذا به خانواده ميت ارسال شود.(تحرير الوسيله، ج1 قبل از بحث صلوه وحشت) ساير فقها و مراجع نيز در تأليفات و فتاوي خود به اين نكته پرداخته اند.(در اينجا آوردن آدرس و اسامي برخي منابع فتواي فوق را معرفي مي كنيم: عروه الوثقي 1/325 (مورد تأييد و فتواي همه مراجع)؛ وسيله النجاه، آيت الله بهجت 1/127/ م452) مثلا يكي از مراجع محترم تقليد در پاسخ اين سوال جوابي داده اند كه شايان توجه است:
سوال: مخارجي كه اقوام و بستگان شخصي كه از دنيا رفته و احيانا فقير و بي بضاعت هستند در ايام سوم و هفتم و چهلم و ... صرف مي كنند چگونه است؟
جواب: تحمل اين گونه مخارج نه تنها واجب نيست بلكه شبهه دارد. زيرا كه فقرا را به زحمت مي اندازد و چه بسا آبروي آنها را مي برد.(جامع المسائل، آيت الله فاضل لنكراني 1/75/ م 227)
با اين توضيحات معلوم مي شود كه علماي دين در اعلام فتواي صريح كوتاهي نفرموده اند.
3- اما در عين حال ما نيز با شما هم عقيده ايم و از جمله راه كارهاي برخورد با چنين سنت غلطي، استفاده از رسانه هاي عمومي، سخنراني ها و مطبوعات در جهت اصلاح فرهنگ است. چون اصلاح فرهنگ فقط با فتوا صورت نگرفته و به هماهنگي ساير دستگاه ها نيز نياز دارد.

 

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

.