همسایه‌ دار باشیم، نه همسایه آزار

همسایه‌داری در همه حال
حضرت علی (علیه السلام) در سفارشات خود به فرزندش امام حسن (علیه السلام) می‌فرماید: «فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ‏ لِنَفْسِك‏[2] هر چیزی که برای خودت دوست داری، برای دیگران هم دوست داشته باش و هر چه برای خودت بد و ناپسند می دانی، برای دیگران هم بد بدان.»
غالب افراد در حالت کلی، خود را خیرخواه دیگران، متنفر از غیبت دیگران و...نشان می‌دهند (مخصوصاً همسایگان)؛ اما وقتی که پای رقابت و منفعت، به میان بیاید، به فرموده امام حسن (علیه ا السلام) خوبیهای دیگران را کمرنگ جلوه داده و نقطه ضعفهای آنها را برجسته می‌کنند؛ این منفعت‌طلبی انسان‌ها، یادآور حدیث امام حسین (علیه السلام) است: «اِنَّ النَّاسَ‏ عَبِيدُ الدُّنْيَا وَ الدِّينُ لَعْقٌ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ يَحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَايِشُهُمْ فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّيَّانُونَ[3] مردم بندۀ دنیایند و دین بر زبانشان می‌چرخد و تا وقتی زندگی‌هاشان بر محور دین بگردد، در پی آنند، امّا وقتی به وسیلۀ «بلا» آزموده شوند، دینداران اندک می‌شوند.»
کسانی هستند که با همه مردم، علی الخصوص همسایه‌ها رفتار کاسب کارانه دارند؛ تا وقتی همسایه‌ها به آنها خیر و منفعت می‌رسانند، خوبی همسایه‌گان خود  را می‌گوید، اما وقتی که همسایه‌گان آنها یک اشتباهی در مورد آنها انجام بدهند، یا حتی به آنها زودتر سلام نکنند، میدان تحلیل و نقد در مورد همسایه ‌گان خود را شروع می‌کنند؛ ممکن است همسایه‌ای در احوال همسایه دیگر تجسس کند، ممکن است همسایه‌ای نسبت به پیشرفت تحصیلی و کاری همسایه‌اش حسادت کرده و آن را به صورت وارنه (مثلاً بگوید: حریص و دنیا دوست است ) در جمع دیگران جلوه دهد و...

از نشانه‌های شیعیان
   حضرت علی (علیه السلام) در مورد همسایه‌داری شیعیان خود می‌فرماید: «شيعَتُنَا المُتَباذِلونَ فى وِلايَتِنا، ... بَرَكَةٌ عَلى مَن جاوَروا سِلمٌ لِمَن خالَطوا[4]شيعيان ما كسانى اند كه در راه ولايت ما بذل و بخشش مى كنند... و براى همسايگانشان مايه بركت  اند و نسبت به هم نشينان خود در صلح و آرامش اند.»
یکی از موارد بذل و بخشش‌های شیعیان (مخصوصاً برای شیعه‌ای که با مکنت باشد) کمگ به همسایگان و اقوام است؛ زیرا که زکات رفاه و آسایش، رسیدگی به همین موضوع است. امام على (عليه السلام) در حدیث دیگری می‌فرمایند: «زَكوةُ اليَسارِ بِرُّ الجيرانِ وَ صِلَةُ الارحامِ[5] زكاتِ رفاه، نيكى با همسايگان و صله رحم است.»
الحمدالله در جامعه اسلامی ما فرهنگ همسایه‌داری، رعایت می‌شود، ولی بهر حال با پیدایش فرهنگ آپارتمان نشینی و عوامل دیگر، ممکن است کم و بیش، مواردی از توجه نکردن به حقوق همسایه نیز پیدا شود؛.
فرهنگ دینی ما فرهنگی است که غافل شدن از همسایه را بدور از مسلمانی می‌داند. رسول اكرم (صلى الله عليه و آله) می‌فرماید: «ما آمَنَ بى مَن باتَ شَبعانَ وَجارُهُ طاوِيا، ما آمَنَ بى مَن باتَ كاسيا وَجارُهُ عاريا[6] به من ايمان نياورده است آن كس كه شب سير بخوابد و همسايه‌اش گرسنه باشد؛ به من ايمان نياورده است آن كس كه شب پوشيده بخوابد و همسايه‌اش برهنه باشد.»

نکته مهم: فرهنگ دینی ما در بحث همسایه‌داری، مثل خیلی از بحث‌های دیگر، نگاه متعادلی دارد؛ اول می‌گوید که در انتخاب همسایه دقت کن [7] و اگر هم بعد از دقت در انتخاب همسایه، به مشکلی برخوردی و همسایه‌ات خوب نبود، با در پیش گرفتن صبر و مدارا [8]، با او مشکلت را حل کن.

سخن آخر
یکی از مشکلات زندگی انسان، همسایه شدن با انسان‌های بد است؛ دین اسلام با تأکید بر دقت انسان برای انتخاب همسایه (قبل از خرید خانه) و توصیه خوش‌رفتاری به همسایگان و صبر و مدارا با همسایگان ناسازگار، یک فرهنگ غنی همسایه داری را در اختیار ما قرار داده است.

پی‌نوشتها
[1]. بحار الأنوار (ط - بيروت)، مجلسی، محمد باقر، ناشر: دار إحياء التراث العربي‏، سال چاپ:1403ق، ج75، ص372.
[2].  تحف العقول‏، ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، ناشر: جامعه مدرسين‏، سال چاپ: 1404ق‏، ص74.
[3]. همان، ص245.
[4]. الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب‏، ناشر: دار الكتب الإسلامية، سال چاپ: 1407 ق‏، ج 2، ص236 و 237، ح 24.
[5]. شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم و درر الكلم، ناشر: دانشگاه تهران‏، مكان چاپ: سال چاپ: 1366 ش‏، ج‏4، ص 106 ، ح 5453.
[6]. مستدرك الوسائل و مستنبط المسایل، نورى، حسين بن محمد تقى‏، ناشر: مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، سال چاپ: 1408 ق‏، ج8، ص429، ح9897.
[7]. حضرت علی (علیه السلام): «قبل از مسافرت ببين همسفرت كيست و پيش از خريد خانه ببين همسايه ات كيست.» ر. ک: کافی(ط-الاسلامیه) ج8 ، ص24.
[8]. امام کاظم (علیه السلام): «خوش همسايگى تنها اين نيست كه آزار نرسانى، بلكه خوش همسايگى اين است كه در برابر آزار و اذيت همسايه صبر داشته باشى.» ر. ک: تحف العقول ص409.              

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.