حیات طیبه

یکی از فضایل اخلاقی قناعت می‌باشد که رابطه‌ای تنگاتنگ با آرامش دارد. قناعت درلغت به معنای اکتفا نمودن به اندک از امور دنیایی است که مورد احتیاج انسان است.[1]

در اصطلاح اخلاقی، ملکه‌ای نفسانی‌ست که موجب بسنده کردن به میزان نیاز و ضرور از مال می‌شود، بدون اینکه تلاش و رنج برای به‌دست آوردن بیش از میزان نیاز به‌کار گرفته شود.[2]

بشر فطرتا خواهان آرامش و راحتی است و یکی از اموری که باعث تحقق این امر می‌شود صفت اخلاقی قناعت است که بواسطه قانع بودن به آنچه بدست آورده  طعم شیرین رضایت را می‌چشد و دچار زیاده خواهی و حرص و طمع  نمی‌گردد. از اين‌رو، رسول خداصلی الله علیه و آله قناعت را عين راحتي دانسته و فرموده‌اند: «القناعة راحة؛ قناعت راحتي است[3]

اميرالمؤمنين علیه السلام  راحتي را ثمره قناعت به‌ شمار آورده و فرموده‌اند: ثمرة القناعة الراحة؛ راحتي و آرامش نتيجه قناعت است[4] همچنين حضرت مي‌فرمايد: حرم الحريص القناعه، فافتقد الراحه؛ حريص چون از قناعت محروم است، راحتي ندارد.[5]

و البته مساله قناعت به نوع نگاه ما به دنیا هم بستگی دارد کسی که به دنیا به‌ عنوان ابزار و وسیله‌ای برای ترقی و تکامل نگاه می‌کند نه هدف، هیچگاه حرص و طمع ورزی ندارد. بر خلاف افرادی که دنیا برای آنها هدف شده و مستقل به آن نگاه می‌کنند که در این صورت زیاده خواهی دارند و همیشه دچار تشویش و اظطراب هستند.

چیست دنیا از خدا غافل شدن / نی قماش و نقره و فرزند و زن

مال را کز بهر دین باشی حمول/ نعم مال صالح خواند آن رسول

آب در کشتی هلاک کشتی است/ آب در بیرون کشتی پشتی است

چونکه مال و ملک را از دل براند/ زان سلیمان خویش جز مسکین نخواند[6]

پس روحیه قناعت از عدم دلبستگی بیش از حد، به نحوی که دنیا هدف انسان شود به‌دست می‌آید.

  در واقع عواملی که باعث تشویش خاطر و نگرانی‌ انسان می‌شوند گاهی اوقات از اختیار انسان خارج‌اند مانند حوادث طبیعی چون سیل و زلزله و ... وگاهی اوقات در  اختیار انسان‌اند که باید عامل کنترل‌ آن را یافت و با آن آرامش را به‌دست آورد. انسانی که بواسطه حب دنیا و حرص نا آرام است، با  قناعت می‌تواند آن تشویش  خاطر خود ‌را کنترل و  باعث ایجاد آرامش شود و به حیات طیبه ای که در قرآن و روایات آمده است دست پیدا کند

سئل علي(ع) عن قوله تعالي: فلنحيينّه حياةً طيبةً، فقال هي القناعة؛از امير مؤمنان(ع) در باره سخن خداوند متعال كه فرمود: ما به او حيات طيبه عطا مي‏‌كنيم، سؤال شد. پس حضرت فرمودند: حيات طيبه قناعت است. نه تنها قناعت حيات طيبه است، بلكه پاك‏ترين زندگي قناعت است.[7]

 و با توجه با اینکه حریص به مال هیچگاه  سیر نمی‌شود  لذا اصلا روی آرامش را هم نخواهد دید.

مردی به امام صادق علیه السلام شکایت برد که مرتب در پی روزی رفته و به خواسته‌هایم می‌رسم اما قانع نمی‌شوم و همیشه بر حرص و طمع من افزوده می‌شود. سپس از امام(ع) خواست او را راهنمایی کند. حضرت فرمودند: اگر توانستی به حداقل مالی که زندگیت را می‌گذراند راضی شده و درخود احساس بی‌نیازی کنی، واقعا از همه دنیا احساس بی‌نیازی خواهی کرد. در غیراین‌صورت، اگر همه دنیا را هم به تو بدهند باز هم احساس بی‌نیازی نخواهی کرد.[8]

 آن شنیدستی که وقتی تاجری

در بیابانی بیفتاد از ستور

گفت چشم تنگ دنیا دوست را

یا قناعت پرکند یا خاک گور[9]

 

پی‌نوشت:

[1]. مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص ۶۸۵ ذیل واژه قنع

[2].  جامع السعادات ، نراقی، ج ۲ ، ص ۱۰۲

 [3]. محمدباقر مجلسى، بحارالانوار،  ج 74، ص 185

 [4].عبدالحمید ابن ابی الحدیدمعتزلی، شرح نهج البلاغه، ج20، ص296

[5]. محمدباقر مجلسي، همان، ج 68، ص 348[5]

[6].مولوی

[7] عبد الواحد بن محمد تميمي آمدى،غررالحکم و دررالکلم،  ص393

[8]. اصول کافی، کلینی، ترجمه سیدجواد مصطفوی ج۳ ص902

[9] سعدی،گلستان