آتشی برگلستان عبادات

پایگاه جامع فرق و ادیان _ مسلمان مؤمن و خداجو همواره در صدد انجام اعمالی است که رضایت حضرت حق را در آن بیابد و به این سبب مقام و منزلت خود را نزد معبود خویش بالا برد. انجام واجبات و ترک محرمات و سعی و تلاش بر رعایت اخلاقیات و مردم داری از جمله‌ی آن اعمال است. اما همین آموزه‌ها دارای آفت‌هایی نیز هست که شدیدترین و بدترین آن آفات ریاست. ریا، یعنی: تظاهر به کار خوب و در اصطلاحِ علم اخلاق، به معناى نشان دادن کارهاى خوب و پسندیده به مردم براى یافتن اعتبار و منزلت در دل آنهاست.[۱] قرآن کریم به شدت با ریا و خودنمایی به مبارزه برخواسته و در آیاتی شدید اللحن درباره‌ی ریاکاران می‌فرماید: فَوَیْلٌ لِلْمُصَلّینَ، الَّذینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ، الَّذینَ هُمْ یُراؤُنَ …[۲] واى بر آن نمازگزارانى که از نماز خود غافلند آنان که ریاکارند و درجاى دیگر نیز وقتى اوصاف منافقان را بیان مى‏‌کند، مى‏‌فرماید: وَاذا قامُوا الَى الصَّلاهِ قامُوا کُسالى‏ یُراؤُنَ النَّاسَ وَلا یَذْکُرُونَ اللَّهَ الَّا قَلیلًا[۳] چون به نماز برخیزند، با تنبلى برخیزند وبراى نشان دادن به مردم نماز مى‏‌خوانند و جز اندکى خدا را یاد نمى‏‌کنند.

به تصریح قرآن باطن شخص ریاکار زشت و پلید است و اعمال او مانند ذرات کوچک خاک بر روی سنگی است که با اندک نسیمی پراکنده شده و چیزی از آن باقی نخواهد ماند. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله ریا را شاخه از شرک دانسته و فرمودند: «آنچه بیش از هر چیز براى شما از آن ‏بیم دارم، شرک اصغر است. پرسیدند: اى رسول خدا! شرک اصغر چیست؟ فرمود: ریا. روز قیامت وقتى خداوند پاداش اعمال بندگان را مى‏‌دهد خطاب به ریاکاران، مى‏‌فرماید: بروید نزد کسانى که در دنیا براى آنها خودنمایى مى‏‌کردید، آیا نزد آنان ثواب و پاداش اعمالتان را مى‏‌یابید؟»[۴] و نیز آن حضرت فرمودند: «روز قیامت شخص ریاکار را خطاب مى‏‌کنند: اى بدکار! اى نیرنگ باز، اى ریاکار! عملت گم شد و اجرت باطل گشت، برو مزدت را از همان کس که عملت را براى او انجام مى‏‌دادى بگیر.»[۵]

شخص ریاکار بخاطر این عملش، علاوه بر نفاقی که در دل دارد و شرک خفی که همیشه همراه اوست، کوردلی و کم خردی را نیز به علّت کار براى غیر خدا، به ارث می‌برد. از مولی امیرالمؤمنین امام على ‏علیه‌السلام پرسیدند: چه کسى کور و نابیناست؟ پاسخ داد: آن که براى غیر خداکار کند.[۶]
امام باقر علیه‌‏السلام در همین زمینه فرمودند: «میان حق و باطل، چیزى جز کم خردى وجود ندارد. پرسیدند: چگونه اى فرزند رسول خدا؟ فرمود: بنده عملى انجام مى‏‌دهد که مورد نظر خداست، ولى او غیر خدا را در نظر دارد در صورتى که اگر نیّتش خالص بود، (علاوه بر رضایت خدا) آنچه را که در نظر داشت، زودتر به او مى‌‏رسید.»[۷]

این خسران بزرگی است که انسانی در برابر خالق مطلق اعمالی را انجام دهد ولی مقصود او خودنمایی در برابر بنده‌ای عاجز و ناتوان چون خودش باشد! عمل ریاکار پذیرفته نیست و کارهای او را به دیگران خواهند داد، جایگاه او دوزخ است و از رحمت الهی دور می‌شود چراکه رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: فرشتگان، عمل بنده‌‏اى را با خوشحالى نسبت به آن، بالا مى‌‏برند و از تمام موانع‏‌ مى‏‌گذرند، تا به پیشگاه خدا مى‌‏رسند وگواهى مى‏‌دهند که او عمل صالح انجام داده است. خداوند مى‏‌فرماید: شما حافظ عمل (ظاهرى) بنده من هستید، ولى من به ضمیر و باطن او آگاهم که با این عمل مرا قصد نکرده است. لعنت من بر او باد! (یعنى از رحمت من دور باد)[۸]

 

منابع:

۱- محجه البیضا ج۶ ص۱۴۸
۲- سوره ماعون آیات ۴ تا ۶
۳- سوره نسا آیه ۱۴۲
۴- سفینه البحار ج ۱ ص ۴۹۹
۵- بحارالانوار ج۶۹ ص ۳۰۳ چاپ بیروت
۶- میزان الحکمه ج ۴ ص۳۴
۷- بحارالانوار ج۶۹ ص ۲۹۹
۸- میزان الحکمه ج۴ ص۲۴