تردید در انتخاب نام برای فرزند

پرسش:

من ميخوام اسم دخترمو بذارم «نياز»، و اين اسمو خيلي خيلي دوست دارم، و تفسيرش براي خودم به معني نياز من و شوهرم به اونه، نهايت خواسته و آرزومون. اما به دليل معني اين اسم كه حاجت واحتياجه دچار ترديد شدم كه يه وقت بخاطر معني اسمش در آينده مورد تمسخر دوستاش قرار بگيره و ناراحت شه و از اسمش راضي نباشه. ميخواستم لطفا شما نظرتونو راجع به اين اسم و معنيش بگين و چه تفسيري ميتونم درآينده براش داشته باشم كه نيازم غصه نخوره؟ درباره نامگذاری فرزند هم راهنماییم کنید تا از این تردید در بیایم.

مشورت ادراك و هشياري دهد
عقل ها مر عقل را ياري دهد
گفت پيغمبر، بكن اي راي‌زن
مشورت كالمستشار المؤتمن (امين و مورد اعتماد)
(مثنوي معنوي مولوي)

از مكاتبه تان با اين مركز بسيار خرسنديم و خوشحاليم با فردي هم صحبت هستيم كه در رويارويي با دغدغه هاي ذهني اش، راه زيباي مشورت را در پيش مي گيرد. اين را بدانيد كه يكي از نشانه هاي افراد عاقل و پويا، كسب آگاهي در زمينه هاي مورد نياز است. به خاطر اين فهم زيبا به شما تبريك مي گوييم و اميدواريم راهنماي خوبي برايتان باشيم.

*** پرسشگر گرامي، درست است كه اختيار نامگذاري فرزند با پدر و مادر است ولي با توجه به آموزه هاي ديني مان يكي از حقوق فرزند بر پدر و مادر اين است كه نامي شايسته بر او بگذارند كه هم معني خوبي داشته باشد و هم در آينده باعث سرافكندگي او در جامعه نشود و از شنيدن اسم خود احساس خجالت و حقارت نكند. حتي از آنجايي كه برخي والدين ناآگاه، نام هاي خوبي براي فرزندان خود انتخاب نمي كردند، سال 1390 لايحه اي توسط دولت به مجلس رفت كه هر فردي پس از رسیدن به 18 سالگي، يكبار اين اختيار را داشته باشد كه نام كوچك خود را تغيير دهد؛ همچنين به تازگي، اداره ثبت احوال نيز تا جايي كه مي تواند مانع از ثبت اسم هاي بي معني يا داراي معاني زشت مي شود. ما در ادامه مطالبي در زمينه نامگذاري فرزند در اختيارتان قرار مي دهيم كه اميدواريم با مطالعه آن ها اسم مناسبي را براي دخترتان انتخاب كنيد.

پيش از پرداختن به اين مطالب سه نكته را متذكر مي شويم :
1. معناي نياز مشخص است؛ نياز يعني حاجت و احتياج. گفتيد چه تفسيري مي توان برايش داشته باشم؟ اين اسم تفسير خاصي ندارد و شما اگر در آينده به فرزند خود بگوييد به اين خاطر كه به تو نياز داشتيم اسمت را نياز گذاشتيم، ممكن است پيش خود بگويد چه استدلال بي پايه اي! خوب شما اگر به من علاقه و نياز نداشتيد كه مرا به دنيا نمي آورديد! شايد بگويد مي توانستيد مثلاً اسم من را فاطمه بگذاريد و اين احساس را هم در وجودتان نگه داريد و هر طور كه مي خواستيد ابراز كنيد.
2. تمسخر ديگران به خاطر ظاهر يا اسم يا هر چيز ديگر در دين ما امري مذموم، بسيار زشت و نكوهيده و از لحاظ شرعي گناه است، ولي برخي از کودکان و نوجواناني كه هنوز به بلوغ فكري و عقلي نرسيده اند، به خاطر برخي خصوصيات (اسم و ...) يا تظاهرات رفتاري همكلاسي ها و دوستانشان (و اكثراً هم به عنوان شوخي و براي خنديدن)، اقدام به مسخره كردن آنها مي كنند. از آن جايي كه فردي هم كه مورد تمسخر قرار مي گيرد (کودک یا نوجوان) به بلوغ عقلي و فكري نرسيده، اين تمسخرها ممكن است بر روي او اثرات منفي و مخرب بگذارد. نگراني شما هم در اين مورد كاملاً به جاست و حاكي از اين است كه به آينده زندگي فرزند خويش حساس هستيد و مي خواهيد درست تربيت شود. والديني كه نام بچه خود را طوري انتخاب مي كنند كه در آينده باعث تحقير فرزند خويش مي شوند ، حقيقتا در حق او اجحاف كرده اند و در آينده بايد پاسخگو باشند. اسم نياز در آينده ممکن است شرايط را براي مورد تمسخر قرار گرفتن و تحقير توسط دوستانش (نا آگاه و جاهل) فراهم كند. «نياز» همان گونه كه آدم را ياد نياز به بندگي و عبادت خدا و نیاز به معنویات مي اندازد، ياد نياز مالي، نياز جنسي و نياز به آب و غذا هم مي اندازد و همين ها (نياز مالي و جنسي و ...) بيشتر به ذهن نوجوانان و جوانان مي آيد و ممكن است باعث تمسخر فرزندتان در آينده شود.
3. همانطور که در بالا هم اشاره شد، تمسخر مومنین به هر شکل و به هر نحو در دین اسلام، حرام است، اما در صورت انتخاب نام های دینی و مذهبی، معمولاً افرادی که حتی جاهل و ناآگاه باشند باز هم به خاطر اینکه اسم طرف مقابل مربوط به معصومین و پیامبران علیهم السلام است از تمسخر پرهیز می کنند، چرا که این تمسخر را توهین به ساحت مقدس معصومین و پیامبران علیهم السلام می دانند و به همین خاطر پرهیز می کنند.

*** اهميت نامگذاري فرزند در اسلام
نام هر شخص علاوه بر اينكه علامتي براي اوست و باعث تمايز و تشخيص او از ديگران مي شود؛ انتخاب صحيح آن مي تواند تأثير تربيتي و رواني زيادي بر او داشته باشد هر بار با صدا كردن او به اين نام، باعث مي شود كه خود را با مفهوم و حقيقت آن بيشتر مطابقت داده بلكه خود را مصداق واقعي آن بداند. اسلام عزيز كه براي همه شئون زندگي برنامه و دستورالعمل داشته، ريزترين مسائل زندگي از مبداء تا معاد را با معارف بلند خود پوشش داده و قبل از ولادت انتخاب نام نيكو را سفارش نموده است. ما در اينجا مطالبي را بر اساس آموزه هاي ديني در زمينه نامگذاري فرزند ارائه مي كنيم تا شما با توجه به آن ها نام مناسبي را براي دختر خويش انتخاب كنيد.

*** معناي لغوي و اصطلاحي اسم (نام)
اسم در لغت به معناي لفظي است كه بر حقيقت و مسمائي دلالت كند،اين كلمه از ماده (سمه) اشتقاق شده و «سمه» به معناي داغ و علامتي است كه بر گوسفندان مي زنند، تا مشخص شود صاحب آن كيست و شايد از ريشه و ماده (سمو) گرفته شده باشد كه در اين صورت به معناي رفعت و بلندي است. همچنانكه قلٌه از دامنه بخاطر رفعت و بلنديش ممتاز شده، نام نيز باعث تشخيص افراد و تمايز آنان از ديگران مي گردد. اسم در اصطلاح و عرف معادل نام و نشان است.انتخاب نام خوب براي نوزاد بسيار مهمّ است.
رسول خدا (صلي الله عليه و آله) آن را از حقوق فرزند بر گردن پدر مي‌داند و مي‌فرمود: «بهترين نام‌ها، نامي است كه در آن نشان عبوديت خداوند باشد؛ مانند عبدالله».
ايشان همچنين مي‌فرمودند: «هر كس چهار پسر داشته باشد و نام يكي از آنها را به نام من، محمّد‌‌، نامگذاري نكند، به من جفا كرده است. اگر اسم فرزندتان را محمّد گذاشتيد او را گرامي بداريد و به او احترام كنيد». ( مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج 101، ص 131)
همچنين مي‌فرمودند: «حتي بچه‌هاي سقط شده را هم نامگذاري كنيد، چون در روز قيامت كه مردم را به اسم مي‌خوانند، بچه هاي سقط شده به پدرانشان اعتراض مي‌كنند كه چرا براي ما اسم نگذاشتيد؟!»
پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله) خودشان، نام آخرين فرزند فاطمه زهرا (سلام الله عليها) را قبل از تولّد، محسن گذاشت، كه البته در ماجراي هجوم به خانه آن حضرت، سقط و به شهادت رسيد. (خسروى‏، موسى، احتجاجات، ج‏2، ص: 108، اسلاميه)
امام باقر (عليه السلام) مي‌فرمايند: «وقتي شيطان مي شنود كسي را به اسم محمد يا علي صدا مي زنند، مانند قلع ذوب مي شود. »

*** انتخاب نام نيكو
قرآن كريم ارتباط با خداوند و خواندن او به نام هاي نيكويش را امر فرموده و كساني كه احترام خداوند را رعايت نمي نمايند و با خطاب هاي ناپسند او را صدا مي زنند مورد نكوهش قرار داده و دوري از آنان را به مؤمنين سفارش نموده است و مي فرمايد « و براي خداست نام هاي شايسته پس با اين نام ها خدا را بخوانيد و از كساني كه نام هاي خداوند را تحريف مي كنند كناره گيري كنيد، آنان بزودي به جزاي اعمالي كه انجام مي دهند مي رسند.» (سوره مباركه اعراف آيه 180 )
پيامبر رحمت حضرت محمد (صلي الله عليه و آله) مؤمنين را به نامگذاري شايسته فرزندان سفارش نموده و مي فرمايد«نخستين چيزي كه هر يك از شما به فرزندش پيشكش مي كند نام نيكو است. بنابراين هر كدام از شما نامي نيكو بر فرزند خويش نهد.» (ميزان الحكمه حديث8908 مؤلف ري شهري)
ابن‌عباس از پيامبر اكرم (ص) نقل مي كند كه فرمود: حَقُّ الْوَلَدِ عَلَي الْوَالِدِ أَنْ يُحَسِّنَ اسْمَهُ وَ يُحَسِّنَ أَدَبَهُ؛ «حق فرزند بر پدر آن است كه: نام خوبي بر او بنهد و به بهترين شكل تربيتش نمايد».
اسلام براي تشويق مؤمنين و بيان جايگاه نام نيكو اين مهم را محدود به دنيا نمي داند و تا قيامت اتصاف نام به صاحبش را ياد آوري مي كند، آنجا كه رسول خدا (صلي الله عليه و آله) فرمود « نام نيكو بر خود نهيد ، زيرا در قيامت به اين نام ها خوانده مي شويد فلاني پسر فلاني بر خيز به سوي نور خود برو و فلاني پسر فلاني برخيز كه نوري نداري.» (ميزان الحكمه حديث2586 مؤلف ري شهري)

*** كدام نام؟
حضرت امام محمدباقر (عليه السلام) مي فرمايد: «راست ترين نام ها،نامي است گوياي عبودت و بندگي باشد، بهترين نام ها، نام هاي پيامبران است»(ميزان الحكمه حديث8911 مؤلف ري شهري)
مصداق اين حديث شريف نام هائي نظير : عبدالله،عبدالرحمن، عبداللطيف كه دلالت بر بندگي خداوند مي نمايند مي باشد و بعضي از نام هاي پيامبران مثل محمد، احمد، موسي، عيسي، يعقوب، هارون، يونس، هود ، ابراهيم ، آدم ، لقمان ، خضر ، عمران و از زنان نام هائي همچون : فاطمه، مريم ، آسيه ، خديجه ، زينب ...

*** ذكر يك نكته
امروزه شاهد اين هستيم كه بعضي از افراد، نام هايي براي فرزندانشان انتخاب مي كنند كه ريشه در افسانه هاي فرهنگ هاي مختلف دارد مثلا نام الهه اي در فرهنگ يوناني، يا نام خداياني كه در گذشته و بين اقوام بت پرست رايج بوده مثلا خداي آب، خداي آتش ، خداي نور و ...كه با بينش توحيدي ما در تعارض آشكار است. در تمام جهان و در تمام اعصار يك خدا بيشتر نبوده است، شايسته نيست كه با اين قبيل نام گذاري ها ناخواسته و از روي جهل مرتكب شرك و ترويج فرهنگ هايي شويم كه در قرون و اعصار پيامبران الهي براي زدودن آن ها مبعوث شدند عمر گذاشتند و رنج بردند ، بهتر است در نام گذاري فرزندانمان با بصيرت و بينش و آگاهي برخورد كنيم.

*** خط قرمز انتخاب نام
بعضي از نام ها ويژه خداوند متعال است و نامگذاري افراد به اين نام ها نهي شده است مثلا الله اسم خاص خداوند است و در معارف ديني از نامگذاري افراد به اين نام ممانعت شده است.

*** حساسيت پيامبر اسلام در مقابل نام هاي نامناسب افراد
سنت حضرت رسول اكرم(صلي الله عليه و آله)در مقابله با اسم هاي نا مناسب اين بود كه آن ها را تغيير مي داد و نام نيك را جايگزين نام هاي زشت مي كرد. از ابن اثير نقل شده كه شخصي به عنوان نماينده اعزامي خدمت پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله)رسيد،حضرت فرمود نامت چيست؟ گفت: «بغيض(بسيار خشمگين).»حضرت فرمود: «تو حبيب هستي و نامش را در همان مجلس به حبيب تغيير داد.» در جائي ديگر ابن عمر نقل نموده: كه رسول خدا (صلي الله عليه و آله) نام «عاصيه» را به «جميله»تغييرداد و فرمود تو جميله هستي. زيرا عاصيه به معناي خلاف كار و جميله به معناي زيباست.

*** فايده نامگذاري افراد به نام ائمه معصومين(عليهم السلام)
شايد خيلي از افراد اين سؤال را مطرح كنند كه مگر نام براي مشخص كردن افراد نيست؟پس غير از اين علامت گذاري چه نفعي مي تواند داشته باشدكه اينقدرحساسيت نشان مي دهيد؟ انتخاب نام هاي شخصيت هاي ديني يا مناسبت هاي مذهبي بر افراد، نشانه علاقه به آن حقايق است مثل نام هاي ائمه معصومين عليهم السلام يا نام ماه هائي چون محرم،صفر،رمضان بر افراد كه ارزش حوادث آن مناسبت ها و شخصيت هاي آن زمان ها را براي شنونده ياد آوري مي كند و مخاطب در مي يابدكه اين نام متعلق به يك مسلمان است. از امام صادق(عليه السلام) سؤال شد: آيا نامگذاري فرزندان به نام هاي ائمه سودي دارد؟ حضرت فرمود:آري، مگر دين چيزي جز محبت است؟

*** ارتباط عاطفي با صاحب نام
وقتي نامي براي كسي انتخاب مي شود نوعي رابطه عاطفي بين صاحب نام و شخصيت مورد نظر يا مكان مورد نظر كه بدان نام مي باشد برقرار مي گردد، نام حسين پيوند حماسي با سيدالشهداء برقرار مي كند و نام محرم محبت به شخصيت هاي اين ماه و بغض به مفسدان اين حادثه را گوشزد مي نمايد. امام حسين (عليه السلام) بخاطر علاقه زياد به پدرش علي (عليه السلام) و مادرش «فاطمه» نام فرزندان خود را فقط علي و فاطمه مي گذاشت و براي جلوگيري از تشابه اسمي پسوند اصغر،صغري، اوسط و وسطي، اكبر و كبري را بعد از نام هريك اضافه مي نمود مثل علي اصغر ، علي اوسط ، علي اكبر ، يا فاطمه صغري ، فاطمه وسطي و فاطمه كبري .

*** تأثيرگذاري نام مناسب بر شخصيت و هويت افراد
انتخاب نام هاي بزرگان و شخصيت ها بر افراد، باعث مي شود كه صاحبِ نام، احساس نوعي بزرگي و وقار در خود نمايد و همرنگي خود با شخصيت مورد نظر را مضاعف نمايد. اين احساس روز به روز بيشتر و باعث اثرگذاري بر رفتار و گفتار او مي گردد تا جائي كه خود را مسئول حراست از قداست آن نام مي شمارد. رسالت والدين در تربيت صحيح فرزندان به روزي حلال،تعليم و تربيت و ... خلاصه نمي شود بلكه انتخاب نام مناسب اولين قدم اظهار محبت آنها به فرزندشان تلقي شده كه بايد محقق شود (1).

پی نوشت :
1. سايت تبيان

نویسنده : گروه روانشناسی و مشاوره پرسمان

منبع: سایت پرسمان قرآنی

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.