فرزندم بسیار کمروست ...

پرسش:

با عرض سلام؛ پسری 7.5 ساله دارم كه بسيار كمروست. وقتي او را پارك مي برم با بچه ها بازي نمي كند. دوست صميمي هم ندارد. چكار بايد بكنم؟ لطفا به من كمك كنيد ؟

با سلام خدمت شما پرسشگر گرامي؛ از اينكه با این مركز در ارتباط هستيد خرسنديم و اميدواريم كه اين ارتباط تداوم داشته باشد.
همانطور كه مي دانيد همه والدين دوست دارند فرزندانشان را در زمينه هاي مختلف به رشد برسانند و در آينده رفتارفرزندان براي والدين رضايت بخش باشد، بطور اجمال بايد بيان داريم كه بدين منظور لازم است شناخت و قدرت ذهن و توانايي‏هاي متناسب با سن فرزند خود را بشناسيم و متناسب با آنها رفتار كنيم.

*** تعــــريف كمــــرويي
كمرويي، صفتي است كه فرد به خاطر ترسويي،احتياط كاري و عدم اطمينانش، از نزديك شدن به ديگران خودداري مي كند . فرد كمرو هشيارانه از مواجهه با افراد يا چيزهاي مشخص يا انجام كاري همراه آنان بيزار است. در گفتار يا كردار خود ملاحظه كار است،از ابراز وجود بيزار است و به طور محسوسي ترسوست. گاهي به جاي واژه كمرويي از اصطلاح «ترس از اجتماع» استفاده مي شود. بسياري از روان شناسان بر اين عقيده اند كه هيچ مرز واضح و مشخصي بين «كم رويي» و «ترس از اجتماع» وجود ندارد. ماهيت هر دو يكسان است وتنها از نظر شدت باهم متفاوت اند.
كمرويي يك صفت يا ويژگي ارثي يا ژنتيكي نيست، بلكه اساساً در نتيجه ي روابط نادرست بين فردي و سازش نايافتگي‏ هاي اجتماعي در مراحل اوليه‏ي رشد، در خانه و مدرسه پديدار مي گردد. با اين كه برخي از روان شناسان نظير كتل بر اين عقيده اند كه بعضي افراد با زمينه يا «سندرم كمرويي»، متولد مي شوند، اما بايد توجه داشت كه بحث درباره‏ي سندرم كمرويي و استعداد بيشتر بعضي از كودكان در ابتلا به كمرويي ، به معناي ارثي بودن كمرويي مثل رنگ چشم و پوست نيست. بديهي است كودكان كمرو عموماً متعلق به والديني هستند كه خودشان كمرويي دارند، ليكن اين بدان معني نيست كه اين قبيل كودكان كمرويي را از طريق ژن هاي ناقل از والدين خود به ارث برده اند، بلكه اساساً بدين معناست كه كمرويي را از آنها ياد گرفته اند.

*** علل كمـــــــــرويي
كمرويي در كودكان از عوامل طبيعي يا تربيتي گوناگوني ناشي ميشود. بيشترين علت، مربوط به چگونگي تربيت آنهاست. در اين قسمت برخي از علل كمرويي بيش از حد كودكان آمده است:
* وجود فرد كمرو در خانواده مثل پدر،يا مادر كمرو و الگوگيري كودك از او : كودكان هر چيزي را با تقليد كردن مي آموزند. اگر پدر و مادر به طور ذاتي اهل معاشرت نباشند و كمرو باشند، خجالتي شدن فرزندان آن ها بعيد نيست زيرا آ نها الگوي فرزندان خود هستند.
* تحقير كودك در خانه و مدرسه: بعضي از حركت ها و رفتارهاي پدر يا مادر يا مربي، ناخواسته و ناآگاهانه، شخصيت كودك و نوجوان را حقير و ضعيف مي كند. احساس حقارت مي تواند چنان تاثيري بر روي فرد مي گذارد كه فرد مبتلا جرات معاشرت با مردم را پيدا نمي كند و از ترس اينكه مبادا در جمع مورد تحقير واقع شود كناره گيري را به هرگونه برقراري رابطه اي ترجيح مي دهد.
* برچسب كمرويي بر كودك زدن و تلقين كمرويي به او : وقتي كه برچسب خجالتي بودن يا غير اجتماعي به يك كودك زده مي شود به تدريج او با خودش فكر مي كند كه واقعا خجالتي و غير اجتماعي است و اين خود تبديل به يك پيشگويي خود كام بخش مي گردد كه طي آن رفتار انزواطلبانه وخجالتي بودن را ياد خواهند گرفت.
* مقايسه كودك با ديگران : يكي از علل تشديد كننده و حتي بوجود آورنده كمرويي و گوشه گيري مقايسه كردن كودك است. در مقايسه كردن معمولا استعدادها و توانايي‏هاي كودك ناديده گرفته مي شود و فقط به نقاط ضعف كودك توجه مي شود. مقايسه كردن بچه‌ها، در هر سني، كار غلطي است كه سبب خودكم‌بيني كودك شده و سرخوردگي ايجاد مي‌كند و اين باعث مي‌شود كودك، منزوي شود.
* توقع بيش از حد از كودك داشتن : توقع بيش از حد داشتن و يا انتقاد و سرزنش دائم باعث تخريب حرمت نفس كودك و در نتيجه كمرويي كودك مي شود.
* تجارب منفي كودك در موقعيتهاي مختلف : حتي يك تجربه اجتماعي منفي جدي ( مثلاً بكار بردن كلمات نادرست همچون خنگ يا دست و پا چلفتي درمقابل برخي از دوستان كودك ) مي تواند موجب خجالتي و كمرو شدن كودك شود.
* نقل مكان‏هاي مكرر خانواده : در سنين دبستان و راهنمايي روابط دوستي قوي و نسبتاً پايدار بوده و جابجايي كودك مي تواند در تكامل اجتماعي او اثرات منفي داشته باشد.
* كمرويي در تك فرزندها و فرزندان اول خانواده: كم رويي در ميان فرزندان اول خانواده و تك فرزندها بيش از ساير فرزندان خانواده ديده مي شود، به خصوص زماني كه والدين قادر نباشند زمينه تربيت و رشد اجتماعي مطلوب و هماهنگ ايشان را مطابق با نيازهاي عاطفي و اجتماعي آنان فراهم آورند. به طور كلي در غالب موارد، فرزندان اول خانواده و تك فرزندها با بزرگ ترها بيش تر همانندسازي مي كنند و تمايل ايشان در برقراري ارتباط با بزرگ سالان، بيش از هم سالانشان است.
* تنبيه و محدوديتهاي غيرمنطقي : والديني كه اجازه شكوفايي توانمندي و توانايي كودك و در نتيجه حرمت نفس خوب را نمي دهند و كودك در اين حالت نه به ديگران بلكه در مورد خود شك و ترديد دارد و مي ترسد كه كاري ناپخته و يا احمقانه از او سر بزند و مورد انتقاد و سرزنش ديگران قرار گيرد و لذا براي پيشگيري از اين مسئله در كل از ديگران دوري مي كند.
*تولد نوزاد جديد: گاهي تولد يك نوزاد جديد در خانوده سبب كم رويي طفل مي شود زيرا او احساس مي كند نوزاد جانشين او شده و ديگر كسي به او محبت نمي كند و براي جلب اين محبت خود را كمرو و كوچك تر از آنچه هست نشان مي دهد تا به اين وسيله محبت از دست رفته ي پدر و مادر را بازيابد.
* آرمان‏گرايي والدين و يا جامعه: گاهي اوقات خجالت و كم رويي نتيجه ي توقع زياد والدين نسبت به فرزندان است. اعمال فشارهاي رواني از طرف والدين و آرمان خواهي هاي فراوان ايشان و نيز ناتواني اين قبيل فرزندان در تحقق بخشيدن به خواسته هاي والدين، به تدريج باعث ايجاد احساس بي كفايتي و خودپنداري بسيار ضعيف در آن ها شده و از اين رو، زمينه اضطراب فراگير و كمرويي در شخصيت فرد به وجود مي آيد.
*والدين مستبد و شديدا منتقد: عيب جويي و تسلط پدر ومادر بر فرزندان يكي ديگر از علت‏هاي كمرويي در كودكان است. زماني كه كودك به خاطر اشتباهات خود بيش از اندازه مورد انتقاد پدر و مادر قرار مي گيرد، گوشه‏گير مي شود. ترس از اشتباه كردن موجب كمرويي كودك ميشود زيرا مي خواهد از خود در برابر حملات انتقادي پدر و مادر محافظت كند.
*اعتماد به نفس كم: كمبود اعتماد به نفس كودكان مي تواند علت ديگري براي كمرويي آن ها باشد. اين مشكل مي تواند در اثر فشار همسالان، مقايسه شدن آن ها با خواهر و برادرهاي ديگر يا حتي تحقير شدن در مدرسه به وجود آيد.
*علل جسمي (به رخ كشيدن ضعف ها، نارسايي ها به خصوص نقص جسماني و عيوب بدني او): يكي ديگر از علل خجالت كشيدن و كمرويي كودكان ضعف بنيه در آنهاست. شرايط نامساعد زندگي مي تواند وضع كودك را عوض نمايد و هم چنين احساسات وي را درباره زندگي تغيير بدهد. كودكي كه مبتلا به رماتيسم قلبي است، هميشه به علت ضعف جسماني و ممنوعيت هاي ناشي از مرض، خجول و كم رو مي باشد . مشاهدات علمي ثابت كرده است كه در اين گونه موارد ترس و ناراحتي والدين از ضعف جسماني كودك و سخت گيري بيش از حد ايشان در مواظبت از كودك مزيد برعلت مي شود .
* ترس از شكست: كودكاني كه دچار شكست هاي پي در پي شده اند، ممكن است از ترس شكست هاي بعدي، انزوا و دوري گزيدن از جمع را برگزينند.

اكنون كه تا حدي با عوامل كم رويي آشنا شديم به بررسي راه هــــاي درمان كمــــرويي در كــــودكان مي پردازيم، اما قبل از آن ذكر چند نكته ضروري است:
نكته اول: آنچه بصورت كلي در مورد رفتار كودكان مي توان گفت اينست كه رفتارهاي كودكان واكنش به محيط خودشان مي باشد. حال در اين محيط : 1.والدين 2.نحوه رفتار والدين با يكديگر 3.رفتار والدين با كودك 4.ديگران 5.نحوه برخورد آنها با كودك 6.نحوه تامين نيازهاي جسمي و رواني و ...، اهميت زيادي دارد.
نكته دوم: بايد توجه نمود بيشتر پيام‏هايي كه كودكان از والدين خود دريافت مي كنند از طريق ارتباط غير كلامي است . آنان از طريق الگو برداري از والدين خود چگونگي برقراري ارتباط و تعامل با ديگران از جمله نحوه دستور دادن ، درخواست كردن، ساير رفتارها را مي آموزند .روان شناسان كودك بر اين باورند كه براي تغيير رفتار كودك بايد رفتار والدين كودك تغيير كند، پس بايد رفتارهاي خود و همسرتان را بررسي كنيد و ببينيد كه چه رفتارهايي در شما وجود دارد كه كم رويي كودكتان را تقويت مي كند.
نكته سوم: همانطور كه انتظار نداريد كودك‏تان يك شبه نقاش شود، انتظار نداشته باشيد كه يك شبه كودك شما كم رويي خود را كنار گذارد.
نكته چهارم: كودكتان را با ديگران مقايسه نكنيد. ‌اين كار باعث مي‌شود نه تنها ترس كودكتان را درست نكنيد بلكه با مقايسه او با همسالانش، عزت نفسش را هم لگدمال مي‌كنيد.
نكته پنجم: زماني كه با والدين درباره نحوه و تكنيك هاي تربيت كودك و مواردي كه آنان در تربيت كودك بايد رعايت كنند سخن مي گويم، تمام آنان اذعان مي دارند كه تربيت كودك امر بسيار پيچيده است و حتي از مهندسي سو و آسمان خراش ها هم سخت تر است، پس به ياد داشته باشيد كه فرزند پروري داراي ظرايف زيادي است و نياز به انرژي، مطالعه و صبر زيادي مي باشد.
نكته ششم: همان طور كه اشاره شد كه كمرويي يك پديده ي پيچيده و مركب ذهني – رواني و رواني – اجتماعي است كه به دلايل عديده در طول دوران رشد به تدريج پديدار مي شود. لذا در بحث درمان نيز بايد اذعان داشت كه براي كمرويي، يك درمان فوري وجود ندارد.
نكته هفتم: اساس درمان كمرويي تغيير در حوزه‏ي شناختي (شناخت درماني) و تحول در رويه‏ي زندگي و حيات اجتماعي فرد است، تغيير در شيوه‏ي تفكر، يافتن نگرش تازه نسبت به خود و محيط اطراف، برخورداري از قدرت انجام واكنش هاي نو در برابر اطرافيان و تعامل بين فردي، تغيير در باورها و نظام ارزش هايي كه كمرويي را تقويت مي كند و سرانجام دستيابي به كانون اصلي اضطراب، كاهش اضطراب در فرد كمرو، تقويت انگيزه و افزايش مهارت هاي اجتماعي و توانايي هاي تحصيلي، شغلي و حرفه اي، اصلي ترين روش درمان كمرويي است.

*** چند راهكار عملي:
1. عوامل كم رويي كودك خود را بشناسيد و سعي كنيد آن رابه حداقل برسانيد.
2. سعي كنيد انجام كارهايي را از كـــودك درخواست نماييد كه مي دانيد ازعهده آنها برمي آيد. با اين كار اعتماد به نفس او را افزايش مي دهيد و خود به خود زمينه كم رويي را در او كاهش مي دهيد.
3. زياد از حد نگران فرزند خود نباشيد.اگر ترس و نگراني شمادر مورد فرزندتان زياد از حد باشد، ناخودآگاه اين ترس را به كودكتان نيز منتقل مي كنيد. اگر اين روش را ادامه دهيد، امكان عمل و ابتكار را از او مي گيريد. سعي كنيد همه چيز را از قبل براي آماده نسازيد، بلكه به او كمك كنيد تا بتواند در برابر موقعيت هايي كه احتمال خطر در آن مي رود عكس العمل مناسبي نشان دهد. درضمن سن و سال او را از ياد نبريد و او را به انجام كارهاي ساده تشويق كنيد كه از هر عامل ديگري در تصحيح رفتارش مناسبتر است.
4. عــرصه بـــرخوردهاي كـــودك را با محيط خارج گستــــرش دهيد. شـــرايطي به وجود آوريد كه كودكان در محيط اجتماعي قرار بگيرد و نحوه تعامل با ديگران را ياد بگيرد. محيط اجتماعي بايد براي كودك جذاب باشد و بتواند به كودك كمك كند تا به صورت فعالانه در محيط اجتماعي شركت كند.
5. كـــودك را وابستـــه به خود نكنيــــد.كودك را صرفا به اين دليل كه بهتر مي توانيد او را تحت كنترل يا سازماندهي در آوريد، تشويق به وابستگي نكنيد. به او ياد دهيد كه خودش بايد مستقلانه در برابر محيط رفتار كند.
6. بازي هاي دسته جمعي نقش مهمي در كاهش كم رويي كودك دارد. به او كمك كنيد تا با هم سن هاي خودش به صورت دسته جمعي بازي كند.
7. با او بازي كنيد. سعي كنيد در هنگام بازي محيط اجتماعي را براي او باز سازي كنيد و از او بخواهيد كه در آن محيط نقش بازي كند. به عنوان مثال محيط يك مغازه(ويا هر جايي كه او در آن دچار كم رويي مي شود) را باز سازي كنيد و از او بخواهيد كه نقش كودكي كه قصد خريد از مغازه دارد را بازي كند.
8. با تشكيل جلسات هفتگي يا روزانه در خانه فرصت اظهارنظر در مورد مسايل مختلف را براي كودك فراهم كنيد.
9. بهتر است رفت و آمد هاي خانوادگي و دوستانه را بيشتر كنيد.
10. با ثبت نام فرزندتان در باشگاه هاي ورزشي يا كلاس هاي هنري، روحيه فعاليت هاي گروهي را در او تقويت كنيد.
11. يكي از علل كم رويي ضعف اعتماد به نفش است، پس تا مي توانيد اعتماد به نفس فرزندتان را تقويت كنيد،تمام رفتارهاي مثبت وي را تشويق كنيد و از تشويق كردن رفتارهاي منفي خودداري كنيد و او را در صورت لزوم متوجه اشتباهاتش بكنيد.
12. مسووليت هايي را به كودك دهيد تا او را با جامعه پيرامونش مرتبط كند، مثل خريد مايحتاج خانه يا خريد هاي ديگر.
13. بدبيني را در كودك از بين ببريد. خجالتي بودن معمولاً از الگوها و تفكرهاي منفي كه باعث بدبيني مي شود نشأت مي گيرد (مانند بچه ها مرا دوست ندارند) با تقويت و جايگزين كردن افكار مثبت به فرزندتان در از بين بردن بدبيني و تفكرهاي منفي ذهن او كمك كنيد. (مثل شما خيلي خوب با آن بچه بازي كرديد) و او را تشويق كنيد كه خود را باور كند و بداند كه او هم مي تواند مثل ديگران خوب بازي كند و كاري را انجام دهد.
14. كشــف عوامــــل جاذب؛به كـــودكتان در كشف هر چيز جذب كننده اي كه در وجودش هست كمك كنيد و از امروز به تعريف كردن از فـــرزند خودتان به خاطر تمام چيزهاي جذب كننده اي كه در اعمال و وجود او مي يابيد، بپردازيد.
15. كودك را از شكست نترسانيد.بروز برخي اشتباهات را مجاز بدانيد و بگذاريد كودك با صرف وقت كافي متكي به نفس‏ترشود. كودكان كمرو به دليل اضطراب ناشي ازشكست در كار يا انجام نادرست عملي از انجام هر كاري مي ترسند. به كودكتان بياموزيد به استقبال مخاطرات حساب شده بروند و شكست را متحمل شوند.
16. به حرف هاي او با صبر و حوصله گوش كنيد:كودك را تشويق كنيد تا در مورد آن چه كه او از آن واهمه دارد صحبت كند و سعي كنيد بدون اين كه نگراني اش را فراموش كند برروي تجربياتش تأكيد كنيد. بايد بگوييد: «بعضي اوقات من هم اين احساس را دارم».
17. به كودك احساس امنيت بدهيد؛بگذاريد كودك احساس امنيت كند و بداند شما در كنار او هستيد. به او بياموزيد اشتباه كردن اشكالي ندارد. كاري كنيد بفهمد همه اول شكست مي خورند و هيچ اشكالي ندارد اگر وقت خود را صرف يادگيري كند.
18. در اكثر خانواده‏هايي كه كودك از كمرويي رنج مي برد، پدر يا نقش چنداني در تربيت كودك ندارد و يا از اقتدار لازم براي اين كار برخوردار نيست؛ با دقت بررسي كنيد چنانچه در خانواده شما چنين چيزي وجود دارد از پدر كودك بخواهيد تا در تربيت كودك نقشي فعال و مقتدرانه داشته باشد.
19. تشويق به برقراري روابط اجتماعي:كودك خود را تشويق كنيد با آدم هاي جديد ملاقات و براي خود دوست پيدا كند. به او اين فرصت را بدهيد تا افراد ديگر خانواده يا مدرسه را بشناسد. او را به شركت در رقابتهاي ورزشي يا ساير فعاليتها تشويق كنيد.
20. به او فرصت پيشرفت بدهيد: كودك را تشويق كنيد به تنهايي كارها را انجام دهد. بگذاريد با كسب موفقيت هاي كوچك، اعتماد به نفس پيدا كند. كمتر از او انتقاد كنيد و در تحسين موفقيت هاي كوچك او، سخاوت به خرج دهيد.
21. نـــوازش، اطمينـــان و عطـــوفت؛ والدين بايد سعي كنند فرزندشان را قدري بيشتر نوازش كنند. تماس جسماني باعث مي شود كه كودك احساس طرد شدن نكند.اين كار احساس رضايت را در او ايجاد مي كند و واقعيت وجودي او را مورد تأييد قرار مي دهد.
22. ابتكارات كودك را دست كم نگيريد.به كارهاي كودك خودبها بدهيد وبدانيد كه او در حدتوان خود توانسته كارهايي هر چند كوچك را انجام دهد. نكته مهم آن است كه او به خود و به نيروي خود اطمينان پيدا كند و نتايج كارهاي خويش را بسنجد. تجربه اندوزي فعلي اوست كه اساس رشدش را در آينده فراهم ميكند. ازگفتن جملات هشدار دهنده مثل: مواظب باش و يــا حواست راجمع كن خودداري كنيد وبه جاي اين القاآت منفي، محيط او را از عوامل خطرزا تخليه كنيد.
23. كودك را از محيط جديد نترسانيد. مثلا كودكي كه در سن رفتن به مدرسه است او را با تنبيهات احتمالي مدرسه نگران نسازيد.توجه داشته باشيد كه كودك در صورتي اين گام هاي نخستين را با موفقيت برخواهد داشت كه والدين با عقل وتدبير، اوراآماده اين كار ساخته باشند. سعي كنيد او را به حال خود واگذاريد تا تجارب تلخ و شيرين اين ايام را خود تجربه كند و بيش از حد نگران او نباشيد. ورود به مدرسه را دروازه دخول به اجتماع فرزندتان بدانيد و هر ترس و ترديدي را از دل دور كنيد.
24. حس قبول مسئوليت را در كودكتان تقويت كنيد.به كودك ياد بدهيدكه مسئول كارهاي خودش باشد.كودك را تشويق كنيد كه درمقابل ديگران نيز مسئول باشد،البته نه فقط در كمك كردن به افراد سالمند براي عبور از خيابان، بلكه در كمك كردن به خواهر يا برادر در انجام كارهاي خانه، كمك به شما در زمان ناراحتي يا كمك به همكلاس هايي كه نيازمند ياري مي باشند.
25. آموزش مهارتهاي اجتماعي؛براي اينكه بتوانيد كودكتان را مناسب تر كمك كنيد، ابتدا بايستي ماهيت و كيفيت خجالت كودك را شناسايي كنيد ( در چه مواقعي، با چه كساني، درچه شرايطي و... ) تا تمركز و توجه بيشتري در آن زمينه خاص به خرج داده و برنامه هاي مناسب تري طرح ريزي كنيد. مهمترين مهارتهاي اجتماعي در اين سنين، بازي با همسالان، اصول صحيح گفتگو و دوست پيدا كردن و برقراري رابطه دوستانه است.
اميدوارم اين مطالب به شما كمك كند تا با عشق، حمايت و تشويق، كمرويي كودكتان را از بين ببريد. البته به ياد داشته باشيد كم رويي كودك شما زماني برطرف مي شود كه نكات بالا را با دقت و مو به مو انجام دهيد.
موفق باشيد. باز هم با ما سخن بگوئيد.

منابع :
- روان شناسي كمرويي و روش هاي درمان آن؛تأليف غلامعلي افروز
- روان شناسي و تربيت كودك و نوجوان؛تأليف غلامعلي افروز
- روان شناسي تربيتي كاربردي؛تأليف غلامعلي افروز
- مباحث عمده در روان پزشكي؛ترجمه جواد وهاب زاده
- آموزش مهارت هاي زندگي به كودكان(نشر هنر ابي و نشر دانژه)
- دروغ‌گويي در كودكان (به اضافه بحث ويژه‌ كمرويي و خجالت در كودكان) مولف فرزانه صداقت؛ تهران: تويي، ۱۳۸5
- م‍ق‍اب‍ل‍ه‌ ب‍ا ك‍م‍روي‍ي‌ در ك‍ودك‍ان‌ و ن‍وج‍وان‍ان‌؛ راه‍ن‍م‍اي‌ ك‍م‍ك‌ ب‍ه‌ ك‍ودك‌ و ن‍وج‍وان‌ ك‍م‍رو ب‍راي‌ اي‍ن‌ ك‍ه‌ ب‍ت‍وان‍د از ان‍زوا ب‍ي‍رون‌ آي‍د... اث‍ر ب‍رن‍اردو ج‍ي‌. ك‍اردوچ‍ي‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ پ‍روي‍ن‌ ق‍ائ‍م‍ي‌؛ ت‍ه‍ران‌ : پ‍ي‍ك‌ ب‍ه‍ار، ۱۳۸۴.

نویسنده : گروه روانشناسی و مشاوره پرسمان

منبع: سایت پرسمان دانشجویی

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.