انسان قاطع

پرسش:

چگونه مى توانم در زندگى فردى قاطع باشم؟

پرسشگر گرامي، از حسن اعتماد شما به اين مركز كمال تشكر را داريم و اميدواريم كه همه جوانان مومن و پاك طينت كشورمان به مشاوره و حل علمي مشكلات و مسائل زندگي رو آورند. دوست گرامي، مهارت هاي ارتباطي خوب، مستلزم داشتن سطوح بالايي از خودآگاهي مي باشد. آگاه بودن فرد از سبك ارتباطي خويش مي تواند به برقراري تعاملي كارآمد و مستمر با ديگران منجر شود.
سه سبك اصلي در برقراري ارتباط وجود دارد:
• سبك پرخاشگرانه: در اين نوع ارتباط فرد با تهديد كردن، تضييع حق ديگران توأم با توهين به آنها، رفتار مي كند و مي خواهد به اين وسيله به اهداف خويش برسد.
• سبك منفعلانه: در اين سبك فرد با كناره گيري و كوتاه آمدن و كوچك انگاري خود تمامي افكار، احساسات و حقوق شخصي خود را به نفع طرف مقابل ناديده مي گيرد.
• سبك جرأت مندانه: ارتباط جرأت مندانه گونه اي از ارتباط است كه در آن فرد بدون هر گونه اضطراب و با جسارت كامل به بيان احساسات و افكار و خواسته هاي خويش پرداخته و نتيجه آن رسيدن به اهداف و مقاصد شخصي بدون ضايع كردن حق ديگران است. مهارت قاطعيت يكي از انواع ارتباطات اجتماعي و روابط بين فردي است كه طي بيست سال اخير توجه زيادي را به خود جلب كرده است. با پيچيده شدن زندگي به خصوص در جوامع صنعتي ، نياز به احقاق حقوق فردي بيشتر احساس مي شود. اين روش براي طيف وسيعي از اختلافات مانند اختلافات زناشويي ، افسردگي ، رفتار ضد اجتماعي و پرخاشگري و مشكلات همراه با آن ها به كار مي رود.
قاطعيت يعني ايستادگي بر نظرات شخصي و بيان افكار، احساسات و باورها به صورت مستقيم ، صادقانه و متناسب به گونه اي كه به حقوق ديگران نيز احترام گذاشته شود. به عبارت ديگر مي توان گفت رفتار قاطعانه داراي سه خصيصه است:
1- رفتار قاطعانه ، بيان صادقانه و مستقيم افكار و احساسات است.
2- رفتار قاطعانه از نظر اجتماعي پسنديده است.
3- هنگام انجام رفتار قاطعانه، حقوق و احساسات و آرامش ديگران در نظر گرفته مي شود. رفتار قاطعانه ، برخلاف خجالت و كمرويي است. در حال خجالت و كمرويي فرد با لحن توأم با معذرت خواهي ، افكار، احساسات و حقوق خود را بيان مي كند. در رفتار قاطعانه ، فرد با ملاحظه و توجه به ديگران ، بر ديدگاه خود ايستادگي مي كند. احساسات، نظرات و افكار خود را به صورت باز و آشكار بيان مي كند ، صداي محكمي دارد، به راحتي به صورت فرد ديگر نگاه مي كند، به موضوعات مهم مي پردازد، خود را برابر ديگران مي داند، نه به كسي صدمه مي زند و نه اجازه مي دهد به او صدمه زده شود. كسي كه نمي تواند بر ترس غلبه كند ، هنوز اولين درس زندگي را نياموخته. امرسون قاطعيت يكي از ويژگيهاي افراد موفق است.
اگر در زندگي قاطعيت نداشته باشيد ٬ بازيچه نظرات ديگران مي شويد ٬ فردي خواهيد شد كه هر كس هر چه بخواهد به شما تحميل مي كند . شما بايد حقوق خود را بشناسيد و براي كسب آن ايستادگي كنيد . اگر اين كار را نكنيد ديگران نقش شما را تعيين خواهند كرد ٬ آنوقت شما نمي توانيد خودتان باشيد ٬ فضاي زندگي تان كم مي شود ٬ آزادي حركت را از دست مي دهيد و بهاي آنرا با رفتارهاي عصبي كه از خود بروز مي دهيد مي پردازيد. البته نبايد قاطعيت را با تجاوز برابر دانست ٬ اكثر مردم فرق بين تجاوزگري و قاطعيت را نمي دانند و آندو را به يك معني گرفته و ارزشي كه براي قاطعيت قائل باشند نيستند. اين افراد بين محبوب بودن و مورد احترام قرار گرفتن فرق نمي گذارند . آنها اختلاف بين خودخواهي به معني بد كلمه و خودخواهي به مفهوم خوب آنرا نمي دانند . البته مشابه دانستن قاطعيت با تجاوز بيشتر بهانه ايست براي افراد غير قاطع كه جرات و جسارت قاطعيت و حرف زدن را ندارند و به بهانه تجاوز از انجام آن طفره مي روند .
بعضي افراد فاقد قاطعيت هستند چون مهارت لازم را با تجربه و تمرين بدست نياورده اند ٬ دوستان و اقوامشان بدون داشتن استعداد بيشتري از آنها پيشي مي گيرند. آنها با تقاضاهايي موافقت مي كنند و پاسخ آري مي دهند كه مايل به انجام آن نيستند ٬ چون آنها هيچ وقت هنر « نه گفتن » را ياد نگرفته اند . اگر در مسير موفقيت گام گذاشته ايد قاطعيت را فراموش نكنيد .
در زير نمونه اي از رفتار قاطع را ذكر مي كنيم تا شما هم خود نمونه هاي آن را بسازيد و در زندگي روزانه تان با مردم اجرا كنيد . - وقتي به يك ميوه فروشي مي رويد و مي گوييد مثلاً « يك كيلو سيب بدهيد »اگر ميوه فروش (چه اشتباهاً و چه عمداً ) بجاي يك كيلو سيب ٬ سه كيلو داد ٬ نگوييد خوب اشكال نداره و همان سه كيلو را بخريد . حتي اگر پول سه كيلو را نيز داشتيد قبول نكنيد به ميوه فروش با قاطعيت ولي آرام و مودبانه بگوييد « من فقط يك كيلو سيب ميخواستم نه سه كيلو ». اين مورد مثالي از قاطعيت رفتار است كه بايد در طي روز در مواجهه با ديگران اجرا كرد. البته نتايج اوليه ممكن است خيلي زود حاصل شود ٬ اما آنها فقط شروع برنامه قاطعيت است . همين كه شروع به رفتار متفاوت با مردم كرديد آنها نيز رفتار متفاوتي با شما خواهند داشت . همين كه ياد بگيريد براي احقاق حقوق خود ايستادگي كنيد ٬ مردم نيز نسبت به شما واكنش متفاوتي خواهند داشت . اين امر شما را به رشته تجاربي در زندگي راهنمايي مي كند ٬ شما تغيير كرده رشد مي كنيد و در نتيجه درباره آنچه مي خواهيد و لازم داريد ايده هاي روشنتري به دست مي آوريد .
اين تغييرات يك شبه حاصل نمي شود . شما به نقطه اي نمي رسيد كه بگوييد من آنجا هستم ٬ هميشه براي پيشرفت جا هست . موانع و مشكلات پيش مي آيند و تكرار مي شوند اما با مهارتهاي قاطعيت كه در اختيار داريد معمولاً مي توانيد آنها را برطرف كرده يا درك كنيد وسخن آخر اينكه « قاطعيت سعي دارد بگويد خود را كنترل كنيد نه اينكه ديگران شما را كنترل كنند ».
اجزاي سبك ارتباطي جرأت مندانه:
• باورها:باور به اينكه هم خود و هم ديگران خوب هستند.
• سبك ارتباطي: شنونده فعال و كارآمد بودن
• بيان محدوديت ها و انتظارات و خواسته هاي خود در اولين فرصت بطور صادقانه و مستقيم.
• قضاوت نكردن و برچسب نزدن رفتار:
• منصفانه و عادلانه رفتار كردن
• عمل مدار و محكم بودن
• عمل كردن بر اساس انتخاب خويش
• برنامه ريزي
• جهت دار و قابل پيش بيني عمل كردن يا هدفمند بودن رفتار غيركلامي:
• ژست هاي بدني باز و طبيعي
• بيان چهره اي حاكي از توجه و علاقه
• تماس چشمي مستقيم و بدون خيره شدن
• وضعيت بدني مطمئن و آسوده
• تن و آهنگ صداي مناسب رفتار كلامي:
• جملاتي با پيام من فكر مي كنم، به نظر من...
• محتواي پيام روشن، واضح و خالي از ابهام احساساتي كه فرد قاطع تجربه مي كند:
• شوق، رضايت، آرامش انواع رفتارهاي قاطعانه:
• بيان احساس هاي مثبت و منفي
• ابراز نظرات شخصي •
قبول نكردن و مقاومت در برابر خواسته هاي نابه جاي ديگران چگونه جرأت مندانه رفتار كنيم؟
تقريبا همه افراد تجربه قرار گرفتن در موقعيت هايي كه نه گفتن برايشان مشكل بوده را داشته اند. عده اي عليرغم تمايل دروني هميشه درخواست هاي ديگران را مي پذيرند. اين امر مي تواند علل مختلفي داشته باشد مانند: ترس از دست دادن روابط يا آسيب زدن به رابطه با فرد متقابل، احساس گناه در مورد نه گفتن و رنجيدن ديگران است، احساس مهم و با ارزش بودن به فرد در مواقعي كه درخواستي از او مي شود و اعتقاد به اينكه اگر از قبول درخواست ديگران سرباز زنيم آدم بد و خودخواهي هستيم. در واقع بسياري از ما از كودكي آموخته ايم كه: هميشه بايد ديگران را از خود راضي و خوشحال نگه داريم، خوب نيست كه خواسته هاي خود را بر خواسته هاي ديگران ترجيح دهيم، اگر كسي چيزي گفت يا كاري كرد كه باعث ناراحتي ما شد نبايد چيزي بگوييم. پس چگونه مي توان نه گفتن را، آسانتر كرد؟
قدم اول: شناختن باورهاي خود در مورد نه گفتن و محك زدن و ارزيابي اين باورها. قدم دوم: پس از ارزيابي باورها و انتظارات خود سعي كنيم كه آنها را به شكلي واقع بينانه بازگو كنيم. پيامدهاي رفتار معمول خود يعني پذيرفتن خواسته هاي ديگران و خودداري از ابراز نظر و خواسته خود را بررسي كنيم. وقتي كسي كاري را كه تمايل ندارد انجام مي دهد، ممكن است: احساس بدي در مورد خود داشته باشد، از فرد مقابل رنجيده يا عصباني شود، عدم تمايل خود را به طور ناخواسته و به شكل غيركلامي نشان دهد، رفتار ديگران تقويت شود، يعني توقع آن ها بيشتر شده يا براي بدست آوردن خواسته خود اصرار بيشتري بكنند.
قدم سوم: پس از تغيير باورهاي خود، انجام رفتار جرأت مندانه از جمله گفتن(نه) قدم بعدي است. براي نه گفتن توصيه هاي زير را بكار بگيريد:
• زمان و مكان مناسبي را انتخاب كنيد.
• احساس فرد مقابل را منعكس كرده و با او همدلي كنيد. مثلا مي دانم كه خسته هستي، اما...
• رفتار مورد نظر و احساس خود را در مورد آن بطور واضح بيان كنيد.
• تغيير مورد نظر و آنچه را كه مي خواهيد بيان كنيد در مورد چيزي كه از شما خواسته شده، توضيح بيشتري بخواهيد.
• از دادن توضيحات طولاني و آوردن دلايل زياد خودداري كنيد.
• از عباراتي با ضمير (من) استفاده كنيد. بايد در نظر داشت كه: رفتار جرأت مندانه هميشه ضرورتأ فرد را در رسيدن به اهداف خود موفق نمي سازد. به ياد داشته باشيم كه ديگران نيز حق دارند جرأت مندانه عمل كنند يعني: با خواسته هاي ما مخالفت كنند و در برابر پايمال شدن حقوق خود اعتراض كرده و احساس ها و عقايد خود را بيان كنند.
موفق باشيد.منتظر مكاتبات بعدي شما هستيم.
نویسنده:هادی عبدلی

منبع:سایت پرسمان دانشجویی

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.