نقش امامت در اتحاد امّت

محمود مهدی پور

مقدمه: قرآن و غدیر دو هدیة بزرگ آسمان به زمین  است. یکی «قانون زندگی» را برای بشریت به ارمغان می آورد و دیگری «نظام رهبری» و «رهبر آسمانی» را به مردم معرفی می کند.

دو رکن حیات جامعة انسانی، قانون الهی و رهبری الهی است. بدون این دو گوهر گرانقدر، سلامت، سعادت و دستیابی، به زندگی شایستة انسانی، امکان پذیر نیست. اگر قرآن و غدیر بر جامعة بشری حاکم نشوند، راهی جز ادارة جهان براساس «زر» و «زور» و «تزویر» باقی نمی ماند. این هر دو ارمغان آسمان و یادگار پیامبر اعظم (ص)، برای جامعة بشری  است.

قرآن، کتاب اندیشة الهی و قانون اساسی توحیدی برای زندگی انسانهاست و غدیر و امامت، نظام مطلوب و مقبول الهی برای ادارة جامعة جهانی می باشد.

همه می دانیم، قانون و مجری آن، یا قانون گذاری و مدیریت اجرای قانون، از یکدیگر تفکیک ناپذیر است.

اگر بین قوای مقنّنه و مجریّه تعارض فهم و تزاحم منافع و اصطکاک اندیشه و هدف وجود داشته باشد و در رقابت و نزاع با یکدیگر باشند، قانون گذار مجریان را ناصالح بداند و مدیران اجرایی، قانون را قبول نداشته باشند، اهداف قانون گذاری به مرحله اجرا نخواهد رسید و فلسفة قانون نویسی زیر سؤال خواهد رفت.

حدیثِ مشهور، متواتر و مورد وفاق «ثقلین» جایگاه قرآن و عترت و پیوستگی این دو گوهر هدایتی با یکدیگر را نشان می دهد.

«زیدبن ارقم» از رسول گرامی (ص) نقل کرده است، که فرمود:

«إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي، فَإِنَّهُمَا لَنْ  يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْض؛[1] من در میان شما دو شیء گرانبها می گذارم؛ کتاب خدا و عترت و اهل بیتم. این دو هرگز از هم جدا نمی شوند، تا اینکه در حوض "کوثر" بر من وارد شوند.»

قرآن و غدیر؛ دو داور نهایی

اختلاف در جامعة بشری، طبیعی است و در هر فعالیت جمعی و تصمیم اجتماعی، باید راهکاری برای حلّ اختلافات و داوری نهایی پیش بینی شود. اگر راهکار، معقول و منطقی نباشد، اختلاف فقط از راه زر و زور، فریب، لشکرکشی خیابانی و اعمال قانون جنگ و جنگل، حل و فصل خواهد شد.

قرآن و امامت دو محور و مدار نظام اسلامی و دو داور نهایی در حل و فصل اختلافات امت اند.

رسول گرامی (ص) فرموده است: «فَأَنْتُمْ (اهل البیت) أَهْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الَّذِينَ  بِهِمْ  تَمَّتِ  النِّعْمَةُ وَ اجْتَمَعَتِ الْفُرْقَةُ وَ ائْتَلَفَتِ الْكَلِمَة؛[2] شما اهل بیت، اهل الله هستید، که به برکت شما نعمت کامل گشته و پراکندگی برطرف شده و اتحاد کلمه پدید آمده است.»

امیرالمومنین علی (ع) دربارة نقش وحدت بخش امامت می فرماید: «وَ مَكَانُ  الْقَيِّمِ بِالْأَمْرِ مَكَانُ النِّظَامِ مِنَ الْخَرَزِ فَإِنِ انْقَطَعَ النِّظَامُ تَفَرَّقَ الْخَرَزُ وَ ذَهَبَ ثُمَّ لَمْ يَجْتَمِعْ بِحَذَافِيرِهِ أَبَدا؛[3] جایگاه [رهبر و] سرپرست در جامعه، جایگاه رشته ای است که [دانه ها و] مهره ها را به هم پیوند داده است و آنگاه که این رشته بگسلد، دانه ها پراکنده می شوند و هرگز تمام آنها جمع نخواهند شد.»

بدون تردید امامت ضامن پیوند و همدلی و همگامی امت است، البته رهبری و امامی که از سوی خداوند و طبق معیارهای مکتب، انتخاب گردد.

هرگونه قانون، حدیث، اندیشه، گفتمان، توافق و قراردادی در جامعة اسلامی باید بر «قرآن» و «امام» عرضه شود و چنانچه با آن هماهنگ نباشد، فاقد ارزش و اعتبار است.

قرآن و امام، فصل الخطاب و داور نهایی جامعة اسلامی هستند، و هرگونه اختلاف سیاسی، مالی و حقوقی در میان امت با داوری نهایی این دو حل و فصل می شود.

هر نوع دیدگاهی (فقهی، حقوقی، عقیدتی، اخلاقی و سیاسی) و حتی هر حدیث منسوب به پیامبر اعظم (ص) و بزرگان اسلام باید بر قرآن عرضه شود و با ترازوی کلام الهی ارزیابی شود. دهها حدیث در منابع فریقین، قرآن کریم را فصل الخطاب و شاخص صحت و سقم احادیث و گفتار دیگران می داند. امام صادق (ع) از رسول گرامی (ص) بازگو می کند که حضرت در ضمن خطبه ای در منا چنین فرمود:«أَيُّهَا النَّاسُ مَا جَاءَكُمْ عَنِّي يُوَافِقُ  كِتَابَ  اللَّهِ فَأَنَا قُلْتُهُ وَ مَا جَاءَكُمْ يُخَالِفُ الْقُرْآنَ فَلَمْ أَقُلْهُ؛[4] هان ای مردم! آنچه از من نقل کنند که موافق کتاب خدا باشد، من گفته ام و آنچه مخالف قرآن باشد، من نگفته ام.»

پذیرش داوری نهایی امام و رهبری، شرط اسلام و مسلمانی است؛ قرآن کریم می فرماید: فَلَا وَ رَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتىَ  يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يجَِدُواْ فىِ أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُواْ تَسْلِيمًا[؛[5] «سوگند به پروردگارت! اینان ایمان نمی آورند تا داوری تو را در اختلافات بپذیرند و احساس سختی نکنند و کاملاً در برابر قضاوت تو تسلیم باشند.»

در تمام اختلافات، اعم از سیاسی، اقتصادی، فکری، فرهنگی و... احزاب، جناحها و گروه های مسلمان، باید در برابر قرآن و نظام امامت تسلیم و پذیرای دیدگاه فقاهت مراجع و موضوع شناسی رهبری باشند؛ چرا که داوری نهایی با امامت و رهبری است.

غدیر، پایگاه کنترل تندروی ها و کندروی ها و نقطة تعادل و اجتماع و اتحاد فرزندان اسلام و قرآن است؛ پیشوای پارسایان امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج البلاغه می فرماید: «لَا يُقَاسُ  بِآلِ مُحَمَّدٍ (ص) مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ إِلَيْهِمْ يَفِي ءُ الْغَالِي  وَ بِهِمْ يُلْحَقُ التَّالِي وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَايَةِ وَ فِيهِمُ الْوَصِيَّةُ وَ الامامة؛[6]هیچ کس از این امت با آل محمد (ص) قیاس نمی شود، کسی که مشمول نعمت ایشان بوده است، با ایشان برابر نیست. آنان اساس دین و ستون یقین هستند، غالیان باید به سوی ایشان باز گردند. و عقب ماندگان به آنان ملحق شوند. شاخصه های حق ولایت در ایشان و وصیت و میراث (نبوت) در میان آنهاست.»

فلسفة امامت

تأمین رفاه، نظم، امنیت و سلامت از اهداف و شعارهای تمام دولتها و حکومتهاست. در نظام امامت نیز این اهداف محترم و مقدس وجود دارد؛ امّا روشهایی که حکومتها برای دستیابی به این اهداف به کار می گیرند و قیمتی که می پردازند، بسیار متفاوت است. یکی آرامش گورستانی برای نظم عمومی ایجاد می کند، یکی برای رسیدن به «سلامت» تسلیم جلّاد می شود و دیگری نظام دیکتاتوری را با شعار نظم، توجیه می کند؛ اما «نظام امامت» بیعت عاشقانه و نظم نماز جماعت با عشق اولیاء الله را در پرتو آگاهی و آزادی و عدالت اجتماعی پدید می ‎آورد. هم آزادی می بخشد، هم بصیرت و هم عدالت، امنیت، رفاه، سلامت و پیشرفت.

اهداف امامت در فرهنگ قرآن و غدیر بدین شرح است:

1. ایجاد جامعة توحیدی و ایمانی؛

2. پرورش انسانهای مجاهد و متقی؛

3. حفظ نظام جامعة اسلامی؛

4. اقامة قسط و عدالت اجتماعی؛

5. اجرای حدود و احکام الهی؛

6. اقامة فرائض اجتماعی و سنّتهای نبوی (ص)؛

7. پاسداری از دین در برابر تحریف و تعطیل؛

8. آموزش و تعلیم احکام و عقاید و اخلاق اسلامی؛

9. پاسداری از استقلال و عزت امت اسلامی؛

10. حمایت از مظلومان و آزادی و اتحاد امت اسلامی.

هیچ گاه اهداف نظام اسلامی در تأمین رفاه و اقتصاد و رشد فنّی و صنعتی خلاصه نمی شود؛ بلکه تمام این امور را مقدمه ای برای اهداف اخلاقی و عرفانی و عدالت اجتماعی می داند. نظام اسلامی تعاون و اتحاد و همدلی را از اهداف خویش می داند؛ ولی همدلی و اتحاد امت را تنها در سایة وحدت در هدف و مقصد، وحدت در قانون و وحدت در رهبری میسّر می داند. عشق مشترک امت اسلامی به خدا و پیامبر (ص) و اسلام، ضامن ایجاد اتحاد جهانی مسلمین است.

هدف یکی، قانون یکی، رهبری یکی و امت یکی است. مقصد و مقصود نهایی، کسب رضای الهی و زندگی در سایة اسلام و قرآن و نظام امامت و عدالت اجتماعی است. رفاه، سلامت و ثروت در سایة ذلت و سلطة کفر جهانی، هیچ نسبتی با حکومت اسلامی ندارد.

جامعه اسلامی بر اساس حق و عدل تأسیس شده و تنها بر این دو پایه تداوم می یابد.

جهان بینی حق و عدل؛ آرمانهای حق و عدل؛ سبک زندگی حق و عدل نظام و دولت حق و عادلانه، ضامن سلامت، سعادت، آزادی، استقلال، اتحاد، رستگاری و رفاه امت اسلامی است. در جامعة اسلامی مشروعیت دولت و نظام به شناخت اسلام و تلاش برای اجرای قوانین الهی بستگی دارد. نظام و دولتی که در شناخت و اجرای قوانین الهی کوتاهی کند، مشروعیت الهی و پذیرش مردمی نخواهد داشت. تمام مسلمانان خواهان استقلال و آزادی و حرکت دولت و ملت در مسیر اجرای قوانین اسلام و قرآن اند، قوانین بین المللی بدون هماهنگی با اسلام و قرآن ذرّه ای اعتبار ندارد. و پذیرش آن محکوم و خیانت به اسلام و مسلمین است. دولت باید مردم را در سبک زندگی اسلامی یاری کند و مردم نیز باید دولت را در پاسداری از استقلال کشور کمک کنند. همدلی و همراهی و همزبانی تنها در سایة ایمان و عمل به فرهنگ قرآن و رعایت حقوق متقابل دولت و ملت و اجرای حق و عدالت در جامعه امکان پذیر است.

تعارض حق و هوس

«حق» و «هوس» در فرهنگ اسلامی مُعارض و مزاحم با یکدیگر شناخته می شوند. در مرحلة اندیشه، حق و باطل با یکدیگر می جنگند و در مرحلة اقدام و عمل، حق و هوسهای شخصی و گروهی با یکدیگر در تزاحم اند.

نه افراد حق دارند هوا و هوس و خواست خویش یا دیگری را بر حق و قانون الهی مقدم بدارند، و نه دولتها حق دارند بر اساس هوا وهوسهای شخصی و گروهی، قانون گذاری و تصمیم گیری کنند.

عزل و نصبها و دریافت و پرداختها، مالیاتها و هزینه ها همگی باید در چارچوب قوانین الهی باشد.

همان گونه که حلال و حرام در زندگی افراد باید مورد توجه باشد، حرام خواری و حرام پردازی دولتها و نهادهای وابسته به آن نیز با شدّت و اهمیت بیش تری باید کنترل شود.

برخی سرمایه داران، دولتها و نهادهای وابسته به نظام را در مؤسسات خویش سهیم می کنند، تا بهتر و بدون مشکل بتوانند از رانتهای دولتی بهره مند شوند. مشارکت دولتمردان با بخش خصوصی ریشة بسیاری از مفاسد اقتصادی کشور است.

حکومت اسلامی و نظام امامت، ادارة جامعه، بر اساس موازین حق و باطل است و تمام تلاش آن بر شناخت حق و احقاق آن و شناخت باطل و محو و ابطال آن متمرکز می شود؛ به میزانی که دولتها در اجرای این دو وظیفة بزرگ بکوشند، مشروعیت و مقبولیّت مردمی به دست می آورند و عزّت و اقتدار می یابند. کوتاهی در شناخت حق و باطل در مرحلة قانون گذاری بر عهدة قوة مقنّنه و شورای نگهبان است و کوتاهی در تشخیص موضوعات و مصادیق خارجی بر عهدة  قوة قضاییه و قصور و تقصیر در اجرای قوانین الهی بر عهدة نظام اجرایی کشور یا همان قوة مجریه است.

وظیفة اول دولتها، شناخت حق و باطل و اجرای احکام الهی است، نه تأمین خواسته ها و امیال افراد و گروه های داخلی و خارجی.

نظام فقاهت و حوزه هالی علمیه و مراجع عظام یار و یاور ملت و دولت در شناخت حق و باطل و حرام و حلال الهی هستند. دولتها قبل از آنکه به تصویب و اجرا بیندیشند، باید به تحلیل دقیق موضوع و کسب فتوای معتبر شرعی بپردازند. از سوی دیگر، امروز افتای فردی و فتواهای مبهم و بدون موضوع شناسی، به اسلامی شدن جامعه کمک نمی کند و حوزه ها باید برای عزّت اسلام ساختاری استوار در زمینة صدور فتوا توسط خود فقهای عظام طراحی کنند.

دژ استوار ولایت

امروز بیش از همیشه جامعة اسلامی به فقاهت و ولایت نیاز دارد. اصولاً در طول تاریخ، فقاهت و ولایت مرزبان ایمان و عدالت بوده اند و همیشه سبک زندگی ها یا شیطانی و حیوانی بوده یا قرآنی. زندگیِ منهای اسلام، زندگیِ حیوانی و شیطانی است، نه زندگیِ بر اساس عقل و آگاهی و عدالت و آزادی.

زندگی بدون شناخت و اطاعت از ولایتِ اولیای الهی، زندگی در مثلث زر و زور و تزویر است و بر پایة قانون جنگها و جنگلها استوار می شود.

چه زیبا و گویاست نامة امام حسن عسکری (ع) به «اسحاق بن اسماعیل نیشابوری» می فرماید: «... لَوْ لَا مُحَمَّدٌ (ص) وَ الْأَوْصِيَاءُ مِنْ  وُلْدِهِ  كُنْتُمْ  حَيَارَى كَالْبَهَائِمِ لَا تَعْرِفُونَ فَرْضاً مِنَ الْفَرَائِضِ وَ هَلْ تُدْخَلُ قَرْيَةٌ إِلَّا مِنْ بَابِهَا فَلَمَّا مَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ بِإِقَامَةِ الْأَوْلِيَاءِ بَعْدَ نَبِيِّكُمْ (ص) قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ :]الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً[؛[7] اگر محمد (ص) و اوصیای او از فرزندانش نبودند، بسان حیوانات حیران بودید و فریضه ای از احکام الهی را نمی شناختید، برای ورود به هر آبادی راهی جزء دروازة آن وجود ندارد. وقتی خداوند عزّ و جلّ به شما نعمت بخشید و اولیائی پس از پیامبرش تعیین کرد، چنین فرمود: امروز کامل کردم برای شما دینتان را و نعمتم را بر شما تمام کردم و چنین اسلام را برای شما به عنوان دین برگزیدم.»

اصولاً تشیّع چیزی جز پیروی عاقلانه و عاشقانه از پیشوایان اهل بیت( نیست.

غدیر و امامت و در تداوم آن، فقاهت و مرجعیت شیعه، ضامن حرکت جامعه در خط توحید و نبوت و عقلانیّت و عدالت و اخلاق است.

امروز تبلیغ و پیروی مرعوبانه و مجذوبانه از دنیای غربِ غارتگر، بزرگ ترین خیانت و منکر فرهنگی و سیاسی است. تبلیغ غدیر و عاشورا و فرهنگ قرآنی ولایت و مرجعیت و عشق به اهل بیت( و اعتماد به نفس و تولید داخل، بزرگ ترین مانع در برابر اهداف پلید استکبار جهانی محسوب می شود. غدیر و ولایت چتر هسته ای خدا بر سر امت اسلامی و نماد مقاومت در برابر زندگی حیوانی و شیطانی است.

انسان در اندیشة اسلامی، موجودی به خود وانهاده نیست. عقل فردی و جمعی بدون وحی و امامت برای زندگی بشر کافی نبوده، جامعه ای که قرآن و عترت( ندارد، در ظلمات جهل و غرور و اختلاف زندگی می کند و حزب بازی و جناح گرایی، «من محوری» و استبداد و قبیله پرستی بر آن حاکم می شود.

پذیرش «ولی الهی» و «قانون الهی»، شرط رهایی انسان از ظلمات به سوی نور است: ]اللَّهُ وَلىِ  الَّذِينَ ءَامَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلىَ النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُواْ أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلىَ الظُّلُمَاتِ أُوْلَئكَ أَصْحَبُ النَّارِ  هُمْ فِيهَا خَلِدُون[8][

والسلام

__________________________________________________

[1]. کمال‏الدین، شیخ صدوق، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1395 ق، ج1، ص 234.

[2]. الکافی، کلینی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1407 ق، ج 1، ص 446.

[3]. نهج البلاغه، سید رضی، تصحیح صبحی صالح، نشر هجرت، قم، 1414 ق، ص 203، خطبه 146.

[4]. الکافی، ج 1، ص 69.

[5]. نساء / 65.

[6]. نهج البلاغه، ص 47، خطبه دوم.

[7]. بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، دار الاحیاء التراث العربی، بیروت، 1403 ق، ج 23، ص 100.

[8]. بقره / 257.

برچسب‌ها: 

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.