حجاب و عفاف زنان و کلام مقام معظم رهبری

سید عباس حسینی باقرآبادی

مقدمه: واژۀ «حجاب» معانى گوناگونی دارد از جمله "پوشش"، "پرده" و "حاجب" بيش ترین کاربرد این واژه به ویژه از نگاه روایات، در معنای پرده است؛ برای نمونه از رسول خدا(ص) دربارۀ علی بن ابی طالب(ع) نقل شده است: «اِسْمٌ مَكْتُوبٌ عَلَى  كُلِ  حِجَابٍ  فِي  الْجَنَّةِ بَشَّرَنِي رَبِی؛[1] خداوند به من بشارت داد [برای علی(ع)] نامی است که بر تمامی پرده‌های بهشتی نقش بسته است.»

از آنجا که پرده وسیله‌ای برای پوشاندن است، واژۀ حجاب نیز مفهوم پوشش را می‌رساند و همچنان که پرده تنها، پوشانندۀ هر چیزی است که در پس آن واقع شده است، می‌توان گفت هر پوششی حجاب نیست. قرآن كريم دربارۀ ماجرای غروب خورشید در داستان حضرت سليمان(ع) می‌فرماید: ]حَتّى  تَوارَتْ بِالْحِجابِ[؛[2] «تا [هنگامی كه خورشيد] در پشت پرده پنهان شد.» پردۀ حاجز ميان قلب و شكم را نیز «حجاب» مى نامند.[3]

اميرالمؤمنين(ع) برای این که ضعیفان و درماندگان بتوانند نیازمندیهای خود را به مالک اشتر برسانند و او از جریان امور آگاه باشد، به او فرمان می‌دهد: «فَلا تُطَوِّلَنَّ احْتِجابَكَ عَنْ رَعِيَّتِكَ؛[4] حاجب [و دربان] تو را از مردم جدا نكند.»

ابن خلدون در مقدمۀ کتابش فصلى با عنوان «فَصْلٌ فِى الْحِجابِ كَيْفَ يَقَعُ فِى الدُّوَلِ وَ انَّهُ يَعْظُمُ عِنْدَ الْهَرَمِ» دارد که در آن چنین آمده است: «حكومتها در بدو تشكيل ميان خود و مردم حایل و فاصله اى قرار نمى دهند؛ ولى تدريجاً حایل و پرده ميان حاكم و مردم ضخيم تر مى شود تا بالأخره عواقب ناگوارى به وجود مى آورد.» او واژۀ «حجاب» را به معنى پرده، حایل و نه پوشش، به كار برده است.[5]

استفاده از واژۀ «حجاب» برای پوشش زنان، پیشینه‌ای طولانی ندارد. در گذشته به ویژه از سوی فقها، واژۀ «سَتر» در معناى پوشش و حجاب به كار می‌رفته است. فقها در كتاب‌الصلوة و نیز كتاب‌النكاح به هنگام نیاز، از واژۀ «ستر» به جای «حجاب» استفاده کرده‌اند که به نظر می‌رسد این شیوۀ استفاده بهتر باشد؛ زیرا همچنان که گفتیم معنی شایع «حجاب» پرده است و اگر دربارۀ پوشش به كار برده مى شود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است.

سيماى حقيقى حجاب

شهید مطهری در کتاب «مسئله حجاب» می نویسد: «حجاب در اسلام از يك مسئله كلى  و اساسى ريشه مى گيرد و اسلام مى خواهد انواع التذاذهاى جنسى، چه بصرى و لمسى و چه نوع ديگر، به محيط خانوادگى و در كادر ازدواج قانونى اختصاص يابد و اجتماع منحصراً براى كار و فعاليت باشد. برخلاف سيستم غربى عصر حاضر كه كار و فعاليت را با لذّت جويي هاى جنسى به هم مى آميزد، اسلام مى خواهد اين دو محيط را كاملًا از يكديگر تفكيك كند.»[6]

در میان اندیشمندان مسلمان و بزرگان معاصر، افرادی بوده و هستند که با نگاهی جامع و مانع به جامعه و مسائل مربوط به آن نگاه می‌کنند. ایشان تلاش می‌کنند با آراستن آموزه‌های دینی به آنچه علاقه و رغبت مردم را برمی‌انگیزد، رهنمودهای شریعت مقدس را در جامعه نهادینه کنند و یکی از این شخصیّتهای برجسته، رهبر معظّم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه‌ای> است که با بصیرت خویش به جامعه ما بصیرت داده و با بینش خویش چنان بینشی به ملّت ایران بخشیده است که در همۀ عالم ستودنی است. همۀ شخصیّتهای ایرانی و غیر ایرانی که با ایشان دیدار و گفت‌وگو کرده‌اند به نگاه بلند و تحسین برانگیز ایشان اعتراف می‌کنند.

مقام معظّم رهبری> آموزه‌های نابی دربارۀ حجاب در اختیار جامعه قرار داده‌اند که نیازمند بررسی مفصّل و تبیین گسترده است و ما با توجه به فرصت کوتاهی که در اختیار داریم به گوشه‌ای از رهنمودهای ایشان می‌پردازیم به امید آن که سرآغازی باشد برای سیراب کردن جامعه از رهنمودهای ایشان که در قلم نویسندگان متعهد متبلور خواهد شد.

مفهوم واقعی حجاب در کلام مقام معظّم رهبری>

ایشان در بخشی از سخنان خود، با تبیین مفهوم حجاب، برداشتهای نادرست را از آن جدا می‌کند: «اسلام مى خواهد كه رشد فكرى و علمى و اجتماعى و سياسى و- بالاتر از همه- فضيلتى و معنوى زنان به حدّ اعلى برسد و وجودشان براى جامعه و خانوادۀ بشرى به  عنوان يك عضو، حدّ اعلاى فايده و ثمره را داشته باشد. همۀ تعاليم اسلام از جمله مسئلۀ حجاب ، بر اين اساس است. مسئلۀ حجاب  به معناى منزوى كردن زن نيست. اگر كسى چنين برداشتى از حجاب  داشته باشد، برداشتش كاملًا غلط و انحرافى است. مسئلۀ حجاب  به معناى جلوگيرى از اختلاط و آميزش بى قيد و شرط زن و مرد در جامعه است. اين اختلاط، به ضرر جامعه و به ضرر زن و مرد- به‌خصوص به ضرر زن- است.»[7]

بنابراین، مفهوم حجاب تنها در پوشش زن و مرد خلاصه نمی شود، بلکه رفتار و برخورد آنها را نیز دربر می‌گیرد.

قرآن کریم با سفارش به مدیریت نگاه و رفتار، شرط رعایت آنچه در زیرمجموعۀ حجاب قرار می‌گیرد را نبود اختلاط می‌داند و این به معنای حضور نداشتن زن در فعالیّتهای اجتماعی نیست: ]قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى  لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُونَ وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى  جُيُوبِهِنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ[…[8]

با دقّت در این آیات، می توان نتیجه گرفت که خداوند نه تنها زنان را به خانه نشینی و عزلت گزینی امر نکرده است، بلکه از حضور ایشان در اجتماع نیز منع نمی‌کند؛ امّا حضور آنان در اجتماع و در کنار مردان را مشروط به رعایت حدّ و مرز میان زن و مرد یا همان حجابِ رفتار و گفتار می داند.

مقام معظّم رهبری> می‌فرماید: «در مكتب اسلام، حفاظ و حجابى بين زن و مرد وجود دارد. اين به معناى آن نيست كه زنان، عالَمِ جداگانه اى غير از عالم مردان دارند؛ نه! زنان و مردان در جامعه و در محيط كار، با هم زندگى مى كنند؛ همه جا با هم سر و كار دارند؛ مشكلات اجتماعى را با هم حل مى كنند؛ جنگ را با هم اداره مى كنند و كردند؛ خانواده را با هم اداره مى كنند و فرزندان را پرورش مى دهند؛ امّا آن حفاظ و حجاب  در بيرون از محيط خانه و خانواده حتماً حفظ مى شود. اين، آن نكتۀ اصلى در الگوسازى اسلامى است. اگر اين نكته رعايت نشود، همان ابتذالى كه امروز غرب دچار آن است، پيش مى آيد. اگر اين نكته رعايت نشود، زن از پيشتازى در حركت به سمت ارزشها كه در ايران اسلامى ديده شد، باز خواهد ماند. غربى ها مايلند با تمام توان، آن نكته را هم در جايى به نحوى نسبت به هر كسى رسوخ دهند.»[9]

حجاب مسئله‌ای ارزشی است

داشتن حجاب یکی از مهم‌ترین ارزشها در دین مبین اسلام است که به زنان اجازه می دهد با حفظ جایگاه انسانی و بُعد روحانی خود در فعالیّتهای گوناگون اجتماعی نقشی کارآمد و سازنده داشته باشند. زن بدون حجاب نمی‌تواند آزادی، کرامت و آرامش خود را پاس بدارد و حضور او مفید و سازنده نخواهد بود.

بنابراین، ارزش و جایگاه اصلی حجاب را باید در جامعه جُست، نه در خانه و خانواده؛ زیرا در کانون گرم خانواده، حجاب جریانی کمرنگ دارد؛ اما هنگام حضور در اجتماع و روبه‌رو شدن با نامحرمان، یک زن مسلمان تأثیر بسزای حجاب را می فهمد و به جایگاه و نقش مفید یک زن محجّبه پی می برد و می تواند به رشد علمی و دینی هم برسد.

رهبر انقلاب> با اشاره به جایگاه حجاب و رعایت آداب برخورد دو بیگانه با هم و تأثیر چنین برخوردی در شخص و جامعه می گوید: «بايد مسائل ارزشى اسلام در جامعۀ ما احياء بشود؛ مثلًا مسئلۀ حجاب ، يك مسئلۀ ارزشى است. مسئلۀ حجاب ، مسئله‌ای است كه اگرچه مقدمه اى است براى چيزهاى بالاتر؛ اما خود يك مسئلۀ ارزشى است. ما كه روى حجاب  اين قدر مقيّديم، به خاطر اين است كه حفظ حجاب  به زن كمك مى كند تا بتواند به آن رتبۀ معنوى عالى خود برسد و دچار آن لغزشگاه‌هاى بسيار لغزنده اى كه سر راهش قرار داده اند، نشود.»[10]

قرآن کریم حتی رعایت حجاب را شاخصی برای شناخت زنان متدیّن از زنان بی‌دین معرفی کرده است و آن را موجب در امان ماندن از آزار و اذیت دیگران می‌داند و می فرماید: ]يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِکَ وَ بَنَاتِکَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلاَ يُؤْذَيْنَ وَ کَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً[؛[11] «اى پيامبر! به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوششهاى خود را بر خود فروتر گيرند. اين براى آن كه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند نزديك‌تر است و خدا آمرزنده مهربان است.»

رهبر معظّم انقلاب، نبود حفاظ بین زن و مرد را از خواسته‌های غربیها می‌داند: «آنها با همه چيز كنار مى آيند، جز با دو، سه چيز؛ يكى از آنها و شايد مهم ترينش حفظ اين حالت حفاظ منضبط ميان دو جنس زن و مرد است؛ يعنى خويشتندارى در مقابل چيزى كه به آن آزادى جنسى گفته مى شود. در مقابل اين، به  شدّت سرسختند، هر كار ديگرى بكنند، مهم نيست. از نظر آنها كسى مرتجع است كه روى اين مسئله تكيه بكند. اگر در كشورى، زنان با يك حدودى از مردان مجزا شدند، اين مى شود خلاف تمدّن! راست هم مى گويند، تمدّن آنها كه بر ويرانه هاى همان تمدن رومى بنا شده، چيزى جز اين نيست؛ اما اين از لحاظ ارزشى غلط است، عكسش درست است.»[12]

حجاب، سازگار با طبیعت انسان است

قضاوت عجولانه دربارۀ بسیاری از زنان بدحجاب و متّهم کردن آنان به بی‌دینی درست نیست؛ زیرا ممکن است این افراد از حقیقت حجاب آگاهی نداشته باشند و متأسّفانه شمار این افراد هم کم نیست به ویژه در مناطق کم جمعیت که بیش تر، ارتباط خویشاوندی نیز دارند؛ همانند برخی روستاها که با وجود کار و تلاش شبانه روزی، کم تر می توانند به این گونه مسائل بپردازند و تنها با ضروریّات دین آشنا شده و دسترسی شایسته‌ای هم به مبلّغان و کسانی که ایشان را با این گونه مسائل دینی آشنا کنند، ندارند.

امّا همین اندازه از رعایت پوشش که در ضمن بی‌خبری از آموزه‌های دینی در بین این افراد و بیش تر انسانها جاری است، به خوبی نشان می‌دهد که زن ذاتا از برهنگی و اختلاط با جنس مخالف بیزار است و تا جایی که لازم بداند، خود را از نامحرم می پوشاند و ما کم تر زنانی را در گوشه و کنار جهان سراغ داریم که با بدنی برهنه و عریان در جامعه رفت و آمد کنند و آن را عیب ندانند و این بیانگر فطری بودن رعایت حجاب و پوشش است.

مقام معظّم رهبری> نیز حجاب را سازگار با طبیعت انسان می‌داند و بی‌حجابی یا بدحجابی را حرکتی به سوی خلاف طبیعت انسان معرفی می‌کند: «حجاب ، ارزشى است منطبق با طبيعت انسان. برهنگى و حركت به سمت اختلاطِ هرچه بيش تر دو جنس با يكديگر و افشاء شدن اينها در مقابل يكديگر، يك حركت خلاف طبيعى و خلاف خواست انسانى است. شرع مقدّس اسلام هم براى اين حدودى را معيّن و مشخّص كرده و كسانى كه معتقد و مؤمن هستند، نمى شود كه اين  طورى با حجاب  برخورد كنند. البتّه ممكن است كسانى بى خبر و بى اطّلاع باشند. بايستى اينها را با حجاب  آشنا كرد. من در همين سالهاى اوّلِ انقلاب به وضوح دريافتم كه بعضى از زنانى كه محجّب هستند و خيلى قدر حجاب  را نمى دانند، اينها اصلًا از حكم حجاب  و فلسفۀ حجاب  و فوايد حجاب  اطّلاعى ندارند؛ يعنى با اينها كم تر صحبت شده است.»[13]

امر به معروف و نهی از منکر

گاه یادآوریِ پیاپی یک مسئله از سوی افراد مختلف تأثیر بسزایی در فرهنگ سازی یا ترک یک گناه همگانی در جامعه دارد. قرآن کریم نیز با تأکید بر این مسئله، می فرماید: ]وَ ذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ[‌؛[14] «و یادآوری کن كه مؤمنان را سود می‌بخشد.»

مقام معظم رهبری> نیز دربارۀ این گونه فرهنگ سازی یا امر به معروف و نهی از منکر می فرماید:

«حرف بزنيد! بگوييد! يك  كلمه بيش تر هم نمى خواهد. لازم نيست يك سخنرانى بكنيد. كسى كه مى بينيد خلافى را مرتكب مى شود؛ دروغ، غيبت، تهمت، كينه‌ورزى نسبت به برادر مؤمن، بى اعتنايى به محرّمات دين، بى اعتنايى به مقدّسات، اهانت به پذيرفته هاى ايمانى مردم، پوشش نامناسب، حركت زشت، يك كلمۀ آسان بيش تر نمى خواهد. بگوييد اين كار شما خلاف است، نكنيد! لازم هم نيست كه با خشم همراه باشد. شما بگوييد، ديگران هم بگويند، گناه  در جامعه  خواهد خشكيد.»[15]

حفظ حجاب، حفظ کرامت انسانی

انسان خلیفۀ خدا در زمین است و در این مسئله فرقی بین زن و مرد نیست؛ امّا آیا هر زن و مردی را می توان به عنوان خلیفۀ خدا روی زمین قلمداد کرد؟

آیا زنی که به حجاب اهمیت نمی‌دهد، روابط خود با نامحرمان را اصلاح نمی‌کند و حرمت حدود الهی را نگه نمی‌دارد، می تواند خلیفۀ خدا روی زمین باشد؟

نائب و جانشین باید خط مشی و برنامه‌ای سازگار با خواسته‌های شخص منوب عنه داشته باشد و دیدگاه‌های او را برای خود و دیگران عملی سازد. خداوند بارها در قرآن کریم به حجاب و رعایت حدّ و مرز برخورد زن و مرد با همدیگر اشاره کرده است و به این وسیله به زنان کرامت داده و آنهایی که پایبند به ارزشها باشند را خلیفه خود می داند.

مقام معظّم رهبری> حفظ حجاب و نبود اختلاط بین زن و مرد را دعوت به حفظ کرامت آنان دانسته و فرهنگ غرب که رواج دهندۀ برهنگی، ابتذال و حضور هر جایی زنان در جامعه است را نابود کنندۀ کرامت زنان و مردان می‌داند: «من بارها به گويندگان و مبلّغين قضيّۀ زن عرض كرده ام؛ اين ما نيستيم كه بايد از موضع خودمان دفاع كنيم. اين فرهنگ منحط غرب است كه بايد از خودش دفاع كند. آنچه را كه ما براى زن عرضه مى كنيم، چيزى است كه هيچ انسان انديشمند باانصافى نمى تواند منكر شود كه اين براى زن خوب است. ما زن را به عفّت، به عصمت، به حجاب ، به عدم اختلاط و آميزش بى حد و مرز ميان زن و مرد، به حفظ كرامت انسانى، به آرايش نكردن در مقابل مرد بيگانه براى آنكه چشم او لذّت نبرد، دعوت مى كنيم. اين بد است؟ اين كرامت زن مسلمان است. اين كرامت زن است. آنهايى كه زن را تشويق مى كنند كه خود را به گونه اى آرايش دهد كه مردان كوچه و بازار به او نگاه كنند و غرايز شهوانى خودشان را ارضا كنند، بايد از خودشان دفاع كنند كه چرا زن را تا اين حدّ پايين مى آورند و تذليل مى كنند؟! آنها بايد جواب بدهند. فرهنگ ما، فرهنگى است كه انسانهاى والا و انديشمند غرب هم آن را مى پسندند و رفتارشان همين  طور است. در آنجا هم خانمهاى عفيف و سنگين و متين و زنهايى كه براى خودشان ارزشى قائلند، حاضر نيستند خودشان را براى ارضاى غرايز شهوانى بيگانگان و هرزه چشمها وسيله اى قرار دهند. فرهنگ منحطّ غربى، از اين قبيل زياد دارد.»[16]

گرچه می توان برای تأیید مفاسد اخلاقی در غرب، آمارهایی ارائه کرد؛ اما در همین فیلمهای غربی در حال پخش از صدا و سیما، ابتذال و فرومایگی دامن گیر زنان غربی به خوبی پیداست. چنین زنی شأنی بالاتر از یک کالای مصرفی ندارد. وضعیت لباس  و پوشش او چیزی جز یک عروسک بی‌روح و بی‌جان و ملعبه‌ای در دست مردان نشان نمی‌دهد و جالب اینجاست که مردان غربی با پوششی کامل و مناسب دیده می‌شوند و یقه‌هایی بسته همراه با کراوات دارند و غیر این پوشش را در شأن مردان محترم نمی‌دانند.

 با توجه به آیات و روایات و دنیای وارونه‌ای که در مرام این جماعت دیده می‌شود، بدیهی‌ترین نتیجه‌ای که می‌توان به آن رسید، دشمنیِ تمام قدّ فرهنگ غرب با فرهنگ الهی و ایمانی است مقام معظم رهبری> در این باره می فرماید: «حجاب ، تكريم آن كسى است كه در حجاب  است. حجاب  زن، تكريم زن است. در بيش تر كشورها- حالا من "بيش تر" كه مى گويم؛ چون همه را اطلاع ندارم- در گذشته، در قديم، در همين اروپا تا دويست سيصد سال پيش زنهاى اعيان و اشراف حجابى روى صورتشان مى انداختند. در بعضى از فيلمهاى قديمى شايد ديده باشيد، يك حجاب  مى انداختند كه چشمها به روى آنها نيفتد. اين، تكريم است. در ايران باستانى زنهاى اعيان و اشراف و رؤسا همه باحجاب بودند؛ زنهاى افراد پایين و طبقات پست، نه، بى حجاب هم مى آمدند، مانعى هم نبود. اسلام آمد اين تبعيض را گذاشت كنار، گفت نخير! زن بايد باحجاب باشد؛ يعنى اين تكريم مال همۀ زنان است. اين است نظر اسلام. آن وقت آنها حالا شده اند طلبكار، ما شده ايم بدهكار! آنها بدهكارند. آنها بايد بگويند چرا زن را مثل يك كالا وسيلۀ شهوترانى قرار دادند. يك آمارى را همين ديروز براى من نقل كردند- آمار مال يك هفته قبل است- كه يك سوم زنهاى دنيا از دست مردها كتك مى خورند! به نظر من اشك انسان در مى آيد؛ اين گريه آور است و اين بيش تر در كشورهاى صنعتى است؛ در كشورهاى فرنگى است و ناشى از همان خشونتهاى جنسى و مطالبات خشن جنسى است كه مرد از زن دارد. اين هوچيگری هاى آنها در مورد زن است. آن وقت راجع به زن بحث مى كنند: شما حجاب  را اجبارى كرديد. خود آنها بى حجابى را اجبارى مى كنند، دختر دانشجو را تو دانشگاه راه نمى دهند، به خاطر اين كه روسرى دارد. آن وقت به ما مى گويند چرا شما حجاب  را اجبارى كرديد! اين در جهت كرامت زن است، آن در جهت پرده درى و بى احترامى به زن است و از اين قبيل مواردى هست كه اينها هوچيگری هاى غرب است.»[17]

فرهنگ اسلامى، فرهنگ نبود اختلاط زن و مرد

گفتیم دقّت در تعامل زن و مرد نامحرم با همدیگر آثار مثبتی دارد که از جمله می توان به روابط عاطفی زن و مرد در خانه، دوری گزیدن از افکار شیطانی در محل کار و اجتماع و حفظ جوانان از غرق شدن در گرداب شهوات اشاره کرد.

دین مبین اسلام با توجّه به آثار مثبت و فراوان این رویّۀ حضوری زن و مرد در جامعه، بر این مسئله تأکید می‌کند و برای رعایت نکردن حجاب و بایسته‌های مطرح در روابط زن و مرد که نمونۀ بارز ظلم و تجاوز به حقوق دیگران است، عذابهای اخروی و مجازاتهای دنیوی تعیین و تبیین نموده است. اگر افراد جامعه به این بایسته‌ها پایبند نباشند، عفّت عمومی جامعه نیز خدشه‌دار شده و نه تنها شخص و شخصیت خود که حتّی خانواده و جامعه را نیز به بی‌عفّتی دچار کرده و اخلاق اسلامی از جامعه رخت می بندد.

البته مراعات کردن حد و مرز به معنای محروم کردن افراد جامعه از فعالیِّتهای اجتماعی نیست؛ برداشت نادرستی که برخی را گرفتار خود کرده و به همین خاطر دختران خود را از تحصیل و آموزش محروم می‌کنند و این در حالی است که در آموزه‌های دین مبین اسلام، کسب دانش بر هر زن و مردی واجب است: «طَلَبُ  الْعِلْمِ  فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَة؛[18] کسب دانش بر هر زن و مرد مسلمانی واجب است.»

حضور شایسته در فعالیّتهای اجتماعی منافاتی با حفظ حریمها ندارد، بلکه در سایۀ توجه و احترام به همین حریمهاست که حضور، رنگی شایسته و برازنده یک انسان محترم به خود می‌گیرد.

حضرت آیت الله خامنه ای> به حفظ قداست حجاب و نشکستن حریم زن و مرد در اسلام پرداخته، می‌گوید: «اسلام در اينجا، با كمال قدرت و قوّت ايستاده است و بين زن و مرد در جامعه، مرزى قرار داده است. از نظر اسلام، هيچ كس حق ندارد كه اين مرز را زير پا بگذارد و بشكند؛ چون از نظر اسلام، خانواده خيلى مهم است. رابطۀ زن و مرد در محيط خانواده به گونه اى است و در محيط جامعه به گونه اى ديگر است. اگر آن ضوابطى كه اسلام در محيط جامعه به عنوان حايل بين زن و مرد قرار داده است، بشكند، خانواده خراب مى شود. در خانواده، غالباً به زن و گاهى هم به مرد، ممكن است ظلم شود. فرهنگ اسلامى، فرهنگ عدم اختلاط زن و مرد است. چنين زندگى اى با خوشبختى ادامه مى يابد و مى تواند به درستى و با رعايت موازين عقلى بچرخد و حركت كند و به پيش برود. در اينجا اسلام سخت گيرى كرده است. اگر آن حدّ و مرزى كه در جامعه قرار داده شده است، چه از طرف زن و چه از طرف مرد بشكند، اسلام در مقابل آن، سخت گيرى مى كند، درست نقطۀ مقابل آنچه كه شهوترانان عالم مى خواسته اند و عمل مى كرده اند. قدرتمندان و زرمندان و زورمندان، مردشان، زنشان و زيردستهايشان و كسانى كه با آنها و براى آنها زندگى مى كرده اند، هميشه عكس اين عمل مى كرده اند. آنها مايل بوده اند كه اين حجاب  بين زن و مرد، از بين برود كه اين، البته براى زندگىِ جامعه مضرّ و براى اخلاق جامعه بد است. براى حفظ عفّت جامعه زيانبار و به‌خصوص براى خانواده از همه چيز بدتر است. اين، بنيان خانواده را متزلزل مى كند. اينجا، آن مرز بين زن و مرد وجود دارد. معناى آن مرز هم اين نيست كه زنان و مردان در يك محيط تحصيل نكنند، در يك محيط عبادت نكنند، در يك محيط كار نكنند و در يك محيط خريد و فروش نكنند- كه اين قبيل موارد، فراوان است- بلكه معنايش اين است كه حدّ و حدودى در اخلاق معاشرتى خودشان قایل باشند و اين كار بسيار خوبى است. زن در اينجا حجاب  خودش را حفظ مى كند.»[19]

دقّت مقام معظم رهبری در بیان مسائل پیش‌گفته، ستودنی است؛ چرا که ایشان به غیرتهای نابجای برخی مردان نسبت به زنان دربارۀ حضور نداشتن در اجتماع اشاره کرده و آن را از مصادیق مرز بین زن و مرد نمی داند. امیرالمومنین(ع) خطاب به فرزندش می فرماید: «إِيَّاكَ وَ التَّغَايُرَ فِي غَيْرِ مَوْضِعِ غَيْرَةٍ فَإِنَّ ذَلِكَ يَدْعُو الصَّحِيحَةَ إِلَى السَّقَمِ وَ الْبَرِيئَةَ إِلَى الرِّيَب؛[20] از اظهار غیرت [و بد گمانی] در غیر موضع آن بپرهیز؛ زیرا این کار، زنِ درست را به نادرستی و زن پاک دامن را به دو دلی [و اندیشه در کار] وا می دارد.»

همچنان که تأکید کردیم، بی بند و باری و توجه نکردن به حریمها مجوز حضور در جامعه و بلکه هیچ فعالیّتی نیست. امام علی(ع) با توجه به اهمیّت پایبندی به اصول به عنوان مقدمۀ پرداختن به هر فعالیّتی فرموده است: «يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَكُمْ يُوَافِقْنَ الرِّجَالَ فِي الطَّرِيقِ أَ مَا تَسْتَحْيُونَ  وَ قَالَ(ع) لَعَنَ اللَّهُ مَنْ لَا يَغَارُ؛[21] ای مردم عراق! به من خبر داده‌اند که زنان شما در مسیرهای خود با مردان برخورد می کنند آیا حیا نمی کنید؟ خداوند انسان بی‌غیرت را لعنت کند!»

اهمیّت عفاف زنان

رهبرمعظّم انقلاب با اشاره به مسئلۀ کشف حجاب رضاخانی در دوره پهلوی، زنان غربی را شاهد مثال می آورد که با بی‌حجابی خود شاید توانسته باشند برای مدّت کوتاهی موفّقیتهایی به دست آورند؛ اما پس از مدّتی با درگیر شدن به نگاه‌های مردان، آرامش و راحتی خود را از دست داده و در وادی بی‌عفتی افتاده و کارایی مفید خود را در جامعه از دست دادند: «زن غربى با ورود در منجلاب فساد، دستاوردش نابودى خانواده بود. اين جور نبود كه زن با برداشتن حجاب  در ميدان علم يا در ميدان سياست يا در ميدان فعاليتهاى اجتماعى پيشرفت كند، همۀ اينها با حفظ حجاب  و عفت ممكن بود و ما در نظام اسلامى اين را تجربه كرديم. برداشتن حجاب ، مقدمه اى براى برداشتن عفّت بود؛ براى برداشتن حيا در جامعۀ اسلامى بود؛ براى سرگرم كردن مردم به عامل بسيار قوى و نيرومند جنسى بود؛ براى اين كه از همۀ كارهاى ديگر بمانند و يك مدتى هم موفّق شدند؛ اما ايمان عميق ملت ايران نگذاشت. زنهاى مسلمان ما با وجود سخت گيري ها در طول زمان، در مقابل اين فشار سركوبگر مقاومت كردند، بعد از رفتن رضاخان به نحوى، در زمان خود او به نحوى، در طول دوران بقيّۀ طاغوت هم به نحوى. لذا در همان دى ماه 1356، روز هفدهم دى ماه در مشهد، يك اجتماع عظيمى، تظاهراتى از زنان مسلمان با شعار "حفظ حجاب " راه افتاد. ما آن  وقت در تبعيد بوديم. خبر آن را شنيديم كه زنان مؤمن و مسلمان و شجاع يك چنين حركتى را به راه انداختند. اين، گوشه اى از فجايع رژيم طاغوت بود؛ نابود كردن آرمانهاى دينى، ارزشهاى اخلاقى، پيشرفتهاى اقتصادى، عزت بين المللى و خلاصه بر باد دادن سرمايه هاى يك ملت، جزو كارهایى بود كه آن رژيم طاغوت و سياه كار انجام داد.» [22]

امروزه بسیاری از زنان غربی خواستار حجاب به سبک ایرانی اسلامی شده و مردان آنان نیز این نوع پوشش را پذیرفته و تأثیر آرامش حجاب را در خانه‌های خود دیده‌اند.  بنابراین، غربیها نیز نگاهشان را به نوع پوشش زنان مسلمان دوخته‌اند و زنان مسلمان را برای همسران خود به عنوان الگو قلمداد می کنند و به همین خاطر در این برهه از زمان، حساسیّت رعایت عفاف و حجاب اسلامی در کشور ما چند برابر شده است و مسئولیّت دست اندرکاران را سخت‌تر می کند؛ چرا که اگر حجاب در جامعه ما کمرنگ شود، عفّت جامعه نیز خدشه‌دار شده و زنان و مردان ما در منجلاب گناه خواهند افتاد و برای جامعۀ گرفتار فساد و گناه، هیچ آیندۀ خوبی متصوّر نیست.

امر به معرف و نهی از منکر عملی

امام صادق(ع) می فرماید: «كُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ بِأَعْمَالِكُمْ وَ لَا تَكُونُوا دُعَاةً بِأَلْسِنَتِكُم؛[23]  با اعمالتان مردم را [به طرف دین] دعوت کنید نه با زبانتان.»

امروز که نگاه بسیاری از کشورهای غربی به ایران به عنوان ام‌القرای جهان اسلام دوخته شده است، چه خوب است مسئولان فرهنگی ما فکری اساسی دربارۀ حجاب زنان داشته باشند و این ضروریّ دین مبین اسلام را با عمل زنان مسلمان به دیگر کشورهای جهان صادر کنند و بدین وسیله، شاهد بازگشت حیاء و عفّت در کانون خانواده باشیم.

مقام معظّم رهبری> خطاب به مسئولان می گوید: «مسئلۀ بعد، مسئلۀ اهميّت دادن به عفاف در زن است. هر حركتى كه براى دفاع از زنان انجام مى گيرد، بايد ركن اصلى آن رعايت عفاف زن باشد. همان طور كه عرض كردم، در غرب به خاطر اين كه به اين نكته توجّه نشد؛ يعنى مسئلۀ عفّت زنان مورد اهتمام قرار نگرفت و به آن اعتنايى نكردند كار به اين بى بند و باری ها كشيد. نبايد بگذارند عفّت زن كه مهم ترين عنصر براى شخصيّت زن است مورد بى اعتنايى قرار گيرد. عفّت در زن، وسيله اى براى تعالى و تكريم شخصيّت زن در چشم ديگران، حتّى در چشم خودِ مردان شهوتران و بى بندوبار است. عفّت زن، مايۀ احترام و شخصيّت اوست. اين مسئلۀ حجاب و مَحرم و نامَحرم و نگاه كردن و نگاه نكردن، همه به خاطر اين است كه قضيۀ عفاف در اين بين سالم نگه داشته شود. اسلام به مسئلۀ عفاف زن اهميّت مى دهد. البته عفاف مرد هم مهمّ است. عفاف مخصوص زنان نيست؛ مردان هم بايد عفيف باشند. منتها چون در جامعه، مرد به خاطر قدرت جسمانى و برترى جسمانى، مى تواند به زن ظلم كند و برخلاف تمايل زن رفتار نمايد، روى عفّت زن بيش تر تكيه و احتياط شده است. شما امروز هم كه در دنيا نگاه كنيد، مى بينيد يكى از مشكلات زنان در دنياى غرب، به‌خصوص در كشور ايالات متّحدۀ آمريكا، همين است كه مردان با تكيه به زورمندى خودشان، به عفّت زن تعدّى و تجاوز مى كنند. آمار منتشر شده از سوى مقامات رسمى خود آمريكا را من ديدم كه يكى مربوط به دادگسترى آمريكا و يكى هم مربوط به يك مقام ديگرى بود. آمارها واقعاً وحشت انگيز است. در هر شش ثانيه، يك تجاوز به عنف در كشور آمريكا صورت مى گيرد! ببينيد چه‌قدر مسئلۀ عفّت مهمّ است و وقتى بى اعتنايى كردند، قضيه به كجا مى رسد. هر شش ثانيه، يك تجاوز به عنف! برخلاف تمايل زن، مردِ زورگو، ظالم، بى بندوبار و بى عفّت بتواند به حريم عفّت زن تعدّى و تجاوز كند. اسلام اينها را ملاحظه مى كند. مسئلۀ حجاب كه اين همه مورد توجّه اسلام است، به خاطر اينهاست. پس، مسئلۀ حفظ عفاف و اهميّت دادن به حجاب و عفاف هم مسئلۀ ديگرى است.»[24]

ادامه دارد...

_________________________________________

[1]. کتاب سلیم بن قیس، ابو صادق سلیم بن قیس، نشر الهادی، قم، 1415 ق، ج 2، ص 959.

[2]. ص/ 32.

[3]. مفردات، راغب اصفهانی، المکتبة المرتضویه، تهران، بی تا، ص 219.

[4]. نهج البلاغه، سید رضی، نشر هجرت، قم، 1409 ق، نامۀ53.

[5]. ترجمه مقدمه ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، بی تا، استانبول، 1275 ق، ج1، ص 560.

[6]. مسئلۀ حجاب، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، تهران، 1408 ق، ص 82.

[7]. بیانات مقام معظم رهبری> در ديدار با گروهى از زنان پزشك سراسر كشور، 26/ 10/ 1368.

[8]. نور / 30 و 31؛ «به مردان مؤمن بگو كه چشمان خويش فروگيرند و شرمگاه خود نگه دارند. اين برايشان پاكيزه‏تر است؛ زيرا خدا به كارهايى كه مى‏كنند، آگاه است و به زنان مؤمنه بگو چشمان خويش فروگيرند و شرمگاه خود نگه دارند و زينتهاى خود را جز آن مقدار كه پيداست آشكار نكنند و مقنعه‏هاى خود را تا گريبان فروگذارند و زينتهاى خود را آشكار نكنند.»

[9]. بیانات مقام معظم رهبری> در ديدار با پرستاران، به مناسبت ميلاد حضرت زينب كبرى& و روز پرستار، 22/08/1370.

[10]. بیانات مقام معظم رهبری> در ديدار اعضاى شوراى فرهنگى، اجتماعى زنان، جمعى از زنان پزشك متخصص و مسئولان نخستین كنگرۀ حجاب اسلامى به مناسبت ميلاد حضرت فاطمۀ زهرا&، 04/10/1370.

[11]. أحزاب‏/59.

[12]. بیانات مقام معظم رهبری> در دیدار اعضای شورای فرهنگی اجتماعی زنان، 04/10/1370.

[13]. بیانات مقام معظم رهبری> در نشست پرسش و پاسخ با مديران مسئول و سردبيران نشريات دانشجويى،‏ 04/12/1377.

[14]. ذاريات‏/55.

[15]. بیانات مقام معظم رهبری> در ديدار با دانشجويان و دانش‏آموزان به مناسبت سيزدهم آبان ماه 1370.

[16]. بیانات مقام معظم رهبری> در ديدار گروهى از زنان، به مناسبت فرخنده ميلاد حضرت زهرا& و «روز زن»، 25/ 09/ 1371.

[17]. بيانات مقام معظم رهبری> در ديدار دانشجويان دانشگاه‏هاى استان يزد، 13/ 10/ 1386.

[18]. کنزالفوائد، محمد بن علی کراجکی، دارالذخائر، قم، 1410 ق، ج 2، ص 107.

[19]. بیانات مقام معظم رهبری> در ديدار گروهى از خواهران پرستار، به مناسبت ولادت حضرت زينب&، 20/ 07/ 1373.

[20]. نهج البلاغه، سید رضی، تصحیح: صبحی صالح، نشر هجرت، قم، 1414 ق، نامۀ 31.

[21]. المحاسن، برقی، دار الکتب الاسلامیه، قم، 1371 ق، ج 1، ص 115.

[22]. بيانات مقام معظم رهبری> در ديدار جمعى از اقشار مختلف مردم قم‏، 19/ 10/ 1386.

[23]. قرب الاسناد، حمیری، مؤسسه آل البیت(، قم، 1413 ق، ص 77.

[24]. بیانات مقام معظم رهبری> در همايش بزرگ خواهران در ورزشگاه آزادى به مناسبت جشن ميلاد كوثر&، 30/07/1376.

برچسب‌ها: 

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.