نكاتي درباره «رحمت» در ماه ريزش رحمت

سيد جواد حسيني

ماه مبارك رجب كه يكي از ماه‌هاي حرام است، داراي نامهاي مختلفي است، یکی از آن نامها «رَجَبُ الاَصَبْ» است؛ حضرت صادق(ع) از پيامبر اكرم(ص) نقل كرده است: آن حضرت در علّت نامگذاري ماه رجب به «اَصَبْ» فرمود: «وَ يُسَمَّي شَهْرُ رَجَبُ الْاَصَبِ لِاَنَّ الرَّحْمَةَ تُصَبُّ عَلَي اُمَّتِي فِيهِ صَبّاً؛[1] و ماه رجب را رَجَبُ الْاَصَبْ ناميده‌اند؛ چون در آن ماه رحمت الهي بر امّت من فرو مي‌ريزيد.»

آن حضرت در جاي ديگری در توصيف ماه رجب می فرماید: «وَ هُوَ شَهْرُ الْأَصَبِّ يُصِيبُ فِيهِ الرَّحْمَةَ عَلَى مَنْ عَبَدَهُ إِلَّا عَبْداً مُشْرِكاً أَوْ مُظْهِرَ بِدْعَةٍ فِي الْإِسْلَام ؛[2] ماه رجب ماه أَصَبْ (رحمت) است؛ چرا که رحمت [الهي] فرو مي‌ريزد بر كسي كه او را پرستش كند؛ مگر بندة مشرك يا كسي كه بدعتي در اسلام اظهار و ايجاد كرده است.»

رحمت خداوند پيوسته جاري است؛ حتّي بر كساني كه خداوند را نمي‌شناسند و از او درخواست نمي‌كنند، چنان‌كه در دعاي معروف ماه رجب مي‌خوانيم: «يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ سَئَلَهُ وَ يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ لَمْ يَسْئَلْهُ وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْهُ تَحَنُّناً مِنْهُ وَ رَحْمَةً[3]؛ اي كسي كه عطا مي‌كني، به كسي كه درخواست مي‌كند و اي كسي كه عطا مي‌كني به كسي كه درخواست نكرده است و (اصلاً) او را نمي‌شناسد، از باب مهرورزي به او و رحمت.»؛ ولي در ماه رجب اين رحمت الهي مانند باران شديد و فراوان و به صورت وسيع فرو مي‌ريزيد؛ چرا كه صَبَّ به معناي «اِرَاقَهُ الشَّيءِ»[4] و ريختن چيزي است. گاهي آب قطره قطره مي‌آيد و گاهي به صورت فرو ريختن شديد. گويا در ماه رجب رحمت الهي به صورت وسيع فرو مي‌ريزد، نه قطره قطره.

با این توضیح نكاتي درباره رحمت الهي و آنگاه به صورت ويژه پیرامون رحمت خداوند در ماه رجب ارائه می شود.

1. رحمت خدا از باب احترام است

هر چند ريشة لغوي رحمت از رقّت، عطوفت و رأفت، به معناي دلسوزي و نرمخويي و مهرباني است؛[5] ولي رحمت خداوند به بندگان، به اين معني نيست كه خداوند وضع بدِ بندگان را ديده و بر آنان ترحّم نمايد و از باب دلسوزي و مهرباني بر آنان رحمت فرستد؛ زيرا دلسوزی و متأثر شدن در ذات خداوند متعال راه ندارد؛ بلكه رحمت خداوند از باب احترام به بندگان است. مثل احترام به «رَحِمْ» و خويشاوندان انسان[6]؛ گويا بندة خدا بودن بين خدا و انسان رابطه‌اي ايجاد مي‌كند كه باعث جلب رحمت الهی می شود.

2. سلطة خداي رحمان بر هستي

در قرآن مي‌خوانيم: ]الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى [؛[7] «خداوند رحمان بر عرش سلطه دارد.» استواي بر عرش كنايه از تسلّط پروردگار و احاطة كامل او نسبت به جهان هستي و نفوذ امر و فرمان و تدبيرش در سراسر عالم است.[8] در اين آيه اعلام مي‌كند آن خدايي كه قدرت داشته و بر تمام هستي سلطة كامل دارد، داراي رحمت و احترام به بندگانش مي‌باشد.

چنان‌كه در سورة حمد، بعد از «رَبُّ الْعَالَمِين» صفت «رحمان» و «رحيم» آمده است و اشاره به اين است كه خدا در عين قدرت نسبت به بندگان خويش، با مهرباني و لطف رفتار مي‌كند. اين بنده نوازي و لطف خدا، بندگان را شيفتة او مي‌سازد.[9] صفت رحمان و رحيم در قرآن بيش از 200 بار به كار رفته است.

3. قلم! بنويس كه من «رحيمم»

سؤالی که گاهی در محافل علمی مطرح می شود، این است که اوّلين مخلوق الهي چيست و كيست؟ بعضي از روايات قلم را اولین مخلوق می دانند و، بعضي حقيقت محمدي(ص) و بعضي دیگر عقل را؛ شايد جمع آن اين باشد كه قلم تكويني الهي، حقيقت محمديه است. وقتي خداوند قلم را آفريد، به او دستور داد بنويسد: «أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيم ؛[10] به راستي كه من بخشندة مهربانم.»

در قرآن كريم هم مي‌خوانيم: ]نَبِّيءْ عِبَادِي اَنِّي اَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيم[؛[11] «پيامبرم! بندگانم را آگاه كن كه من غفور و رحيم، گناه بخش و پر محبتم.»

4. دنيا تنها يك درجه از رحمت است

آنچه از نعمتها و تفضّلات الهي و رحمتهاي او مي‌بينيم، يك درجه از رحمت او در دنيا است و مابقي در آخرت ظاهر مي‌شود.

رسول خدا(ص) فرمود: «اِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِائَةَ رَحْمَةٍ أَنْزَلَ مِنْهَا وَاحِدَةً إِلَى الْأَرْضِ فَقَسَّمَهَا بَيْنَ  خَلْقِهِ  فَبِهَا يَتَعَاطِفُونَ وَ يَتَرَاحَمُونَ وَ أَخَر تِسْعَ وَ تِسْعِينَ لِنَفْسِهِ يَرْحَمُ بِهَا عِبَادَهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؛[12] خداوند بزرگ صد (باب و درجه) رحمت دارد كه يكي از آنها را به زمين و اهل آن نازل كرده است و تمام عاطفه و محبّتي كه در ميان مردم است، از پرتو همان است. و نود و نه قسمت را براي خود نگاه داشته و در قيامت بندگانش را مشمول آن مي‌سازد.»

در تعبير ديگري رسول خدا(ص) فرمود: «اِنَّ اللهَ خَلَقَ مِائَةَ رَحْمَةٍ يَوْمَ خَلَقَ السّمَاوَاتِ وَ الْاَرْضَ... فَاَهْبَطَ رَحْمَةً مِنْهَا اِلَي الْاَرْضِ فَبِهَا تَرَاحَمُ الْخَلْقُ وَ بِهَا تَعْطِفُ الْوَالِدِةُ عَلَي وَلَدِهَا وَ بِهَا تَشْرُبُ الطَّيْرُ وَ الْوُحُوشُ مِنَ الْمَاءِ وَ بِهَا تَعِيْشُ الْخَلَائِقُ؛[13] خداوند روزي كه آسمان و زمين را آفريد صَدْ رحمت خلق نمود؛ ... يكي از آنها را در زمين فرود آورد، پس به وسيلة آن، مردم به همديگر ترحّم مي‌كنند و به وسيلة همان است كه پدر بر فرزند مهربان است و به وسيلة همان رحمت است كه پرندگان و حيوانات وحشي سيراب مي‌شوند و به وسيلة همان رحمت است كه مردم زندگي مي‌كنند.»

البته طبق برخی از روايات، هفت گروه هستند که در روز قیامت از رحمت 99 درجة الهي استفادة ويژه مي‌برند، رسول خدا(ص) فرمود: «سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي  ظِلِّهِ  يَوْمَ  لَا ظِلَّ  إِلَّا ظِلُّهُ: إِمَامٌ عَادِلٌ وَ شَابٌّ نَشَأَ فِي عِبَادَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَجُلٌ قَلْبُهُ مُتَعَلِّقٌ بِالْمَسْجِدِ إِذَا خَرَجَ مِنْهُ حَتَّى يَعُودَ إِلَيْهِ وَ رَجُلَانِ كَانَا فِي طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاجْتَمَعَا عَلَى ذَلِكَ وَ تَفَرَّقَا وَ رَجُلٌ ذَكَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَالِياً فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَجُلٌ دَعَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ حَسَبٍ وَ جَمَالٍ فَقَالَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَجُلٌ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فَأَخْفَاهَا حَتَّى لَا تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا يَتَصَدَّقُ بِيَمِينِهِ؛[14] خداوند هفت گروه را زير ساية (رحمت) خويش قرار مي‌دهد، در روزي كه جز ساية او سايه‌اي وجود ندارد: 1. پيشواي عادل؛
2. جواني كه در عبادت خداي عزيز و جليل رشد كرده است؛ 3.كسي كه قلبش دل‌بستة مسجد است، وقتي كه خارج مي‌شود (انتظار مي‌كشد) تا دوباره برگردد؛ 4. دو نفري كه در بندگي خدا هستند و بر همين محور با هم رفيق شده و از هم جدا مي‌شوند؛ ‌5. كسي كه در خلوت ياد خداي عزيز و جليل كند و اشك ديدگانش جاري شود؛ 6. كسي كه زن داراي مقام و جمال او را (به كار خلاف عفّت) دعوت كرده است،‌ پس در جواب او گفته: از خداوند مي‌ترسم؛ 7. و شخصي كه به گونه‌اي پنهاني صدقه داده كه دست چپ از صدقه دادن دست راست، آگاه نشده است.»

5. فقط رحمت الهي نجات‌بخش است

برخی اموری که در روز قیامت پیش آمد می کند و موجب نجات برخی از انسانها از عذاب الهی می شود (مثل شفاعت و ...) همگي مظهر رحمت الهي است.

اصل «مغفرت» يك پديدة استثنايي نيست، يك فرمول كلّي است كه از غلبة رحمت الهی در نظام هستي بوجود آمده است، از اينجا دانسته مي‌شود كه مغفرت الهي عام است و همة موجودات را ـ‌ در حدود امكان و قابليّت آنها ـ‌ فرا مي‌گيرد. اين اصل در رسیدن به سعادت و نجات از عذاب، براي همة رستگاران مؤثر است.[15]

قرآن كريم مي‌فرمايد: ]مَنْ  يُصْرَفْ  عَنْهُ  يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَ ذلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِين [؛[16] «هر كس در آن روز از عذاب خدا نجات يابد، مشمول رحمت خدا قرار گرفته است و اين است رستگاري آشكار.» در واقع اين آيه مي‌گويد: اگر رحمت خداوند نباشد، هیچ کس از عذاب قیامت نجات نمي‌يابد.

رسول خدا(ص) مي‌فرمايد: «لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةُ اِلَّا بِرَحْمَةِ‌ الله. قَالُوا: وَ لَا اَنْتَ؟ قَالَ: وَ لَا اَنَا اِلَّا اَنْ يَتَغَمِّدْنِيَ الله؛[17] هرگز كسي وارد بهشت نمي‌شود مگر به وسيلة رحمت خداوند. (اصحاب) عرض كردند: حتي شما هم (بدون رحمت الهي وارد بهشت نمي‌شويد)؟ فرمود: و من نيز (وارد بهشت نمي‌شوم)، مگر اينكه رحمت الهي مرا فرا گيرد (و تمام وجودم از رحمت او پر شود).»

6. هدف خلقت، رسيدن به رحمت الهي

در قرآن کریم براي اهداف مختلفی برای خلقت انسان ذکر شده است، مانند:

- عبادت: ]وَ ما خَلَقْتُ  الْجِنَ  وَ الانسَ الاَّ ليَعْبُدون [[18]

- امتحان الهي: ]الَّذِي  خَلَقَ  الْمَوْتَ  وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا[؛[19] «آن خدايي كه مرگ و زندگي را آفريد تا شما را امتحان كند كدام‌يك عمل بهتر انجام مي‌دهيد.»

ولي تمام اينها اهداف ابتدايي و يا مياني است و هدف اصلي، رسيدن به رحمت الهي مي‌باشد؛ چنانچه قرآن کریم در این رابطه مي‌فرمايد: ]وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ  خَلَقَهُم [؛[20] «آنها همواره در اختلاف بودند، مگر كساني را كه پروردگارت رحم كند و براي همين (پذيرش رحمت الهي) آنها را آفريد.»

علامه طباطبايي) مي‌نویسد: «رحمت الهي، يعني هدايت كه غايت و هدف خلقت است؛ چون هدايت با هدف نهايي انسان رابطة تنگاتنگي دارد كه سعادت ابدي انسان باشد.»[21]

پس رحمت الهي باعث سعادت ابدي انسان از طريق هدايت مي‌شود.

رحمتهاي ويژه ماه مبارك رجب

برخی از رحمتها و فضائل ماه رجب که بر گرفته از احادیث و روایات معصومین( هستند، عبارتند از:[22]

1. شهادت در قیامت: كسي كه ماه رجب را بشناسد و حرمت آن را نگهدارد، اين ماه در روز قيامت به نفع او شهادت مي‌دهد؛[23]

2. استجابت دعا: دعا در اين ماه بهتر مستجاب می شود و راه رسيدن به خداوند بازتر مي‌باشد؛ پیامبر اکرم(ص) می فرماید: هنگامی که ماه رجب فرا رسد، فرشته ای از جانب خدای متعال ندا می دهد: «فَمَنْ  دَعَانِي  فِي  هَذَا الشَّهْرِ أَجَبْتُهُ وَ مَنْ سَأَلَنِي أَعْطَيْتُهُ وَ مَنِ اسْتَهْدَانِي هَدَيْتُهُ وَ جَعَلْتُ هَذَا الشَّهْرَ حَبْلًا بَيْنِي وَ بَيْنَ عِبَادِي فَمَنِ اعْتَصَمَ بِهِ وَصَلَ إِلَي ؛[24] هر كس مرا در اين ماه بخواند، دعاي او را اجابت مي‌نمايم و هر كس از من [چيزي] درخواست كند، به او عطا مي‌كنم و مي‌بخشم، و كسي كه از من هدايت بخواهد، او را هدايت مي‌كنم. اين ماه [رجب] را ريسماني بين خود و بندگانم قرار دادم، پس كسي كه به وسيلة اين ماه [به اين رسيمان] چنگ بزند، به [قرب] من خواهد رسيد.»

3. پاداش خاص برای روزة ماه رجب: روزة اين ماه پاداشها و رحمتهاي ويژه ای را در پي دارد؛ از جمله: واجب شدن بهشت، و دوري از آتش جهنم، برآورده شدن حاجات، پاكي از گناهان، امان از عذاب و... .[25]

4. برترین عمره، عمرة رجبیه: برترين عمره، عمرة‌ ماه رجب است كه حضرت صادق(ع) در پرسش از اينكه كدام عمره افضل است فرمود: «عُمْرَةٌ فِي  شَهْرِ رَجَب؛[26] عمره ای که در ماه رجب [انجام شود].»

5. زيارت معصومان(، خصوصاً امام حسين(ع) در نيمه ماه رجب، ثواب ويژه‌اي دارد.[27]

6. لیلة الرغائب: پاداش اعمال «ليلة الرغائب» (اوّلين شب جمعة ماه مبارك رجب)عبارتند از: بخشيده شدن تمامي گناهان، شفاعت درباره هفتصد نفر از بستگان، نوراني شدن قبر انسان و...[28]

7. بخشيده شدن گناهان گذشته و رسيدن به مقام بندگي: رسول اكرم(ص) مي‌فرمايد: «مَنْ  صَامَ  مِنْ  رَجَبٍ  ثَلَاثِينَ يَوْماً نَادَى مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَمَّا مَا مَضَى فَقَدْ غُفِرَ لَكَ فَاسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فِيمَا بَقِي ؛[29] كسي كه سی روز از ماه رجب را روزه بگيرد، منادي از آسمان ندا مي‌دهد، اي بنده خدا! گذشته‌ات بخشيده شد، در بقية عمر عمل را از نو شروع كن!»

8. برداشته شدن فشار و عذاب قبر: «ثوبان» از پيامبر اكرم(ص) پرسيد: «يَا رَسُولَ  اللَّهِ  صِيَامُهُ  وَ قِيَامُهُ  أَمَانٌ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ؟ قَالَ: نَعَم ؛[30] آيا روزه و نماز در ماه رجب امان از عذاب قبر است؟ فرمود: بله.»

رجب ماه دعا ماه قيام است
رجب بر سالكان ماه صيام است
زيارت در رجب اوج سلوك است
وليكن عُمره‌اش سنگ تمام است
رجب ماه اَصَبْ، ماه عبادت
بهار عاشقان ماه حرام است

9. نورانيّت در قيامت: حضرت صادق(ع) فرمود: هنگامي كه روز قيامت برپا شود،‌ منادي از بطن عرش ندا مي‌دهد: كجايند رجبيون؟! «فَيَقُومُ  أُنَاسٌ  يُضِي ءُ وُجُوهُهُمْ لِأَهْلِ الْجَمْعِ عَلَى رُءُوسِهِمْ تِيجَانُ الْمُلْك ؛[31]پس مردماني كه چهره‌هايشان براي جمعيت [قيامت] مي‌درخشد، برمي‌خيزند كه بر سرهاي آنان تاج شاهي قرار دارد.»

10. اعتكاف و ثواب ويژه: در روايت آمده است كه: «مَنْ اعْتَكَفَ إِيمَاناً وَ احْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ  مَا تَقَدَّمَ  مِنْ ذَنْبِه؛[32] هر كس از روي ايمان و تحمّل زحمت به حساب خدا، معتكف شود، گناهان گذشتة او بخشيده مي‌شود.»

از آنجا كه ايام البيض (سيزدهم، چهاردهم و پانزدهم) ماه رجب با اعمال امّ داود[33] همراه شده است، و اين دعا آثار گرانسنگي دارد، اعتكاف در این ايّام نيز با ثوابها و رحمتهاي ويژة الهي همراه خواهد بود؛ لذا رسول خدا(ص) فرمود: «الْمُعْتَكِفُ يَعْكُفُ الذُّنُوبَ، وَ يَجْرِِي لَهُ مِنَ الاَجْرِ كَاَجْرِ عَامِلِ الْحَسَنَاتِ كُلِّهَا؛[34] معتكف گناهان را متوقف نموده [و از بين مي‌برد] و اجري بسان اجر انجام دهندة تمام نيكيها دريافت مي‌دارد.»

و صد البته اين پاداش به معتكفي داده مي‌شود كه شرايط را مراعات نموده باشد.

مرحوم ميرزا مهدي بروجردي (1300 ـ‌ 1389 ق) از ملازمان و كارپردازان آيت الله شيخ عبد الكريم حائري) (مؤسس حوزة علمية قم) بود. يكي از استادان حوزه دربارة ميرزا مهدي مي‌گوديد: «ايشان زماني به تنهايي در مسجد امام حسن عسكري(ع) قم معتكف شدند و هيچ كس ديگري با وي نبود. اينجانب نيز به دو دليل به ايشان ملحق شدم؛ اوّل آنكه اعتكاف را دوست مي‌داشتم. ديگر اينكه اعتكاف كه سنّت پيامبر ماست،‌ رنگ فراموشي به خود گرفته، و وظيفة هر مسلماني است كه به قدر توان خود در راه احيا و ترويج سنتهاي اسلامي كوشش كند. آيت الله بروجردي) علاوه بر تعطيل كردن درسها در ايّام اعتكاف معتكفان را مورد لطف و رحمت قرار مي‌داد.»[35]

11. صدقه دادن و پاداش آن: حضرت صادق(ع) از پدرش تا مي‌رسد به علي بن ابي طالب(ع) نقل نموده است كه آن حضرت فرمود: «مَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فِي  رَجَبٍ  ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ أَكْرَمَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الْجَنَّةِ مِنَ الثَّوَابِ بِمَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ؛ [36] كسي كه در ماه رجب براي رضاي خداوند صدقه دهد، خداوند او را در روز قيامت در بهشت با ثوابها گرامي مي‌دارد كه هيچ چشمي نديده و هيچ گوشي نشنيده و به قلب هيچ بشري خطور نكرده است.»

اَينَ الرَّجبيون

مقاله را با خاطره‌اي از استاد مطهري كه از استادش ميرزا علي‌ آقا شيرازي نقل مي‌كند، به پايان مي‌بريم: «در سال 1321 ش به اصفهان رفته بوديم... يك وقت صداي مرحوم حاج ميرزا علي آقا شيرازي را شنيدم... با همان آهنگي كه داشت و با آن حال و روحي كه داشت،‌ اين تعبير را به كار مي‌برد: آن وقتي كه بگويند: "اَيْنَ الرَّجَبِيّون" و ما در پيشگاه پروردگار شرمسار باشيم، در ماه رجب هيچ چيز نداشته باشيم و اصلاً جزء رجبيّون شمرده نشويم، چه خواهيم كرد؟ غرض اين است [كه] اين ماه، ماه استغفار و عبادت و روزه است و اين سنتها در ميان ما به كلّي دارد فراموش مي‌شود، ماه رجب مي‌آيد، بزرگهايمان [متوجه نمي‌شوند] تا چه رسد به بچه‌ها. كم كم اگر به بچه‌ها بگوييم، ماه‌هاي قمري را از محرم تا ذي الحجّه بشمار، نمي‌تواند! اصلاً فراموش مي‌شود كه چنين ماه‌هايي وجود داشته است؛ ولي به هر حال تكليف هرگز از ما ساقط نمي‌شود.»[37]

_______________________________________

[1]. وسائل الشيعة، شيخ حرّ عاملي، مؤسسه آل البيت، قم، اوّل، 1409 ق، ج‏10، ص‏511.

[2]. بحار الانوار، محمدباقر مجلسي، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1413 ق، ج‏94، ص‏47، ح33.

[3]. اقبال الاعمال، سید بن طاووس، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1409 ق، ج 2، ص 644.

[4]. التحقيق، علامه مصطفوي، نشر آثار العلامه المصطفوي، قم، چاپ اول، 1385، ج‏6، ص‏215.

[5]. التحقيق، ج‏4، ص‏95.

[6]. همان، ص‏95.

[7]. طه /5.

[8]. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازي‌ و همكاران، دار‏الكتب الاسلاميه، تهران،‌ چاپ هفتم، 1370 ش، ج‏13، ص‏160.

[9]. همان، ج‏1، ص‏37.

[10]. بحار الانوار، ج‏54، ص‏313.

[11]. حجر/49.

[12]. مجمع البيان، فضل بن حسن طبرسي، انتشارات ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، 1372 ش، ج‏1، ص‏21.

[13]. كنز العمّال، متقي هندي، مؤسسة الرسالة، بيروت، چاپ پنجم، 1401ق، ج‏4، ص‏274، ح 10464.

[14]. بحار الانوار، ج‏26، ص‏261، و ج‏66، ص‏377.

[15]. عدل الهي، استاد مرتضي مطهري، انتشارات صدرا، تهران، چاپ دهم، 1357، ص‏276.

[16]. انعام/16.

[17]. بحار الانوار، ج‏7، ص‏11؛ كنز العمال، ج‏4، ص254، شماره 10407.

[18]. ذاريات/ 56.

[19]. ملك/2.

[20]. هود/119.

[21]. الميزان في تفسير القرآن، سيد محمد حسين طباطبايي، دفتر انتشارات اسلامي، قم، چاپ پنجم، 1417 ق، ج‏11، ‌ص 63 (با كمي ويرايش).

[22]. برخی از این فضائل در ماهنامه مبلّغان شماره 153 تحت عنوان مقالة «گوشه‏ای از فضائل ماه رجب و رجبیون» از نگارنده چاپ و منتشر شده است؛ لذا برای دوری کردن از تکرار مباحث برخی از آنها را به طور اجمال ارئه می‏کنیم.

[23]. بحار الانوار، ج‏94، ص‏38، ح 23.

[24]. مستدرك الوسائل، ميرزا حسين نوري، مؤسسه آل‏البيت، قم، چاپ اول، 1408‏ق، ج‏7، ص‏535، ح 1.

[25]. ر.ك: بحار الانوار، ج‏94، ص‏42، 47 و ص‏49. توضيح مطلب در مجلّه مبلغان، شماره 153، ص‏58 ـ 60 آمده است.

[26]. من لا يحضره الفقيه، شيخ صدوق، دار الاضواء، بيروت، چاپ دوم، 1413 ق، ج‏2، ص‏345، ح 1.

[27]. بحار الانوار، ج‏14، ص‏465، و ج‏78، ص‏17.

[28]. همان، ج‏95، ص‏396.

[29]. أمالي،‌ شيخ صدوق، نشر كتابچي، تهران، چاپ اول، 1376 ش، ص‏539.

[30]. بحار الانوار، ج‏9، ص‏49، ح 37؛ الدعوات، قطب الدين راوندي، انتشارات سلوة‌ الحزين، قم، چاپ اوّل، 1407 ق، ص‏280.

[31]. وسائل الشيعه، شيخ حرّ عاملي، مؤسسه آل البيت، قم،‌ چاپ اول، 1409 ق، ج‏1، ص‏479.

[32]. كنز العمال، متقي هندي، مؤسسة الرساله، بيروت، اول، ج‏8، ص‏، ح 24007.

[33]. رجوع شود به: فضائل الاشهر الثلاثة، شيخ صدوق، مطبعة الادب، نجف، 1396 ق، ص‏32.

[34]. كنز العمال، ج‏8، ص‏531، ح 24012؛ فيض القدير، شرح الجامع الصغير، محمد عبد الرحيم المنادي، تحقيق احمد عبد السلام، دار الكتب العلميه، بيروت، 1994 م، ج‏6، ص‏356.

[35]. مجلّه خيمه، ويژ‌نامه اعتكاف، رجب 1424 ق، ص23 (با كمي ويرايش).

[36]. وسائل الشيعة، شیخ حرّ عاملی، ج‏10،‌ ص‏478؛ فضائل الاشهر الثلاثه، شیخ صدوق، ص‏38.

[37]. آشنايي با قرآن، مرتضي مطهري، انتشارات صدرا، تهران، چاپ اول، ج‏8، ص‏233.

برچسب‌ها: 

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.