بهار معنویت و معرفت

عبد الكريم پاك نيا تبریزی 
مقدمه
تاکی به تمنای وصال تو یگانه 
اشکم شود از هر مژه چون سیل روانه

خواهد به سر آید، شب هجران تو یانه؟ 
ای تیر غمت را دل عشاق نشانه

جمعی به تو مشغول و تو غایب ز میانه
رفتم به در صومعة عابد و زاهد 

دیدم همه را پیش رخت راکع و ساجد
در میکده رهبانم و در صومعه عابد 

گه معتکف دیرم و گه ساکن مسجد
یعنی که تو را می طلبم خانه به خانه 

ماه رجب، آغاز پرفضیلت‏ ترین ماه‏های سال قمری (رجب، شعبان و رمضان) است. ماه رجب  را «أَصَب» به مناسبت ریزش رحمت الهی می‏ گویند و به مناسبت تعطیل شدن جنگ و قتال و حرمت و عظمت آن «اَصَمْ» نام گذاری کرده‏ اند. 
ماه رجب، به دليل برخورداري از مزاياي گوناگون و توجه به ابعاد معنوي و مناسبتهای آن، ماه معرفت، عبادت، ولایت، رسالت، شهادت، شرافت و عبودیت است و رجب به معنای با عظمت است.  
این ماه پربرکت نامهاي ديگري نيز دارد؛ نامهايي مثل ماه آمرزش‏خواهي (شهرُ الاستغفار)؛ ماه تک (رَجَبُ الفَرد) به دليل تنها واقع شدن و جدا شدن آن از ساير ماه‏هاي حرام؛ ماه سرشار (رَجَبُ الاَصَبّ) به دليل نزول سرشار رحمت الهي؛ ماه اميرمؤمنان (شهرُ اميرِالمؤمنين)، ماه ريسمان الهي (اَصَمْ) يعني برخوردار از فضيلتهاي بسيار و یا به معنای کر و ناشنوا که از شهادت به گناهان بندگان در روز قیامت کر است و فقط به خوبیها شهادت می‏دهد و بالاخره نام دیگرش رجب المرجَّب به معنای بزرگ و باهیبت است که حقیقتاً مهابت معنوی این ماه تمام عاشقان راه حق و سالکان طریق سعادت را تحت تأثیر قرار می‏دهد و آنان با زبان حال و قال زمزمه می‏ کنند که:
عقده دل وا نما، ماه رجب مي‏رسد
هلهله کن عاکفا، ماه طرب مي‏رسد

با توجه به اهمیت مناسبتهای مختلف ماه رجب و مراسمهای عرفانی آن، در این نوشتار با اشاره به عظمت و فضائل ماه مبارک رجب، نکات و لطائفی را در این مورد، به عاشقان معرفت و پاسداران معنویت، تقدیم می‏ کنیم.
امیدواریم در پرتو آشنائی بیش‏تر با معارف قرآن و اهل بیت(علیهم السلام) از این فرصتهای طلائی بیش‏ترین بهره را برده و در گسترش عطر معنویت در جامعه از این طریق سهیم باشیم. انشاءالله
رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در فضیلت این ماه می‏فرماید: «أَلَا إِنَّ رَجَبَ شَهْرُ اللَّهِ الْأَصَمُّ وَ هُوَ شَهْرٌ عَظِيمٌ وَ إِنَّمَا سُمِّيَ الْأَصَمَ‏ لِأَنَّهُ لَا يُقَارِنُهُ شَهْرٌ مِنَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حُرْمَةً وَ فَضْلًا وَ كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يُعَظِّمُونَهُ فِي جَاهِلِيَّتِهَا؛  [ای مردم] بدانید که ماه رجب ماه "اصم" خداوند است و همانا ماهی است بس بزرگ و علت نامگذاری این ماه به "اصم" این است که هیچ ماهی از ماه‏های سال از نظر فضیلت و حرمت نزد خدای تبارک و تعالی، به آن نمی‏ر سد. حتی اهل جاهلیت نیز در عین جاهلیت شان آن را گرامی می‏ داشتند.»
الف. ویژگیهای ماه  رجب از منظر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم)
1. در آستانه رضوان الله
بندگان خدا با رسیدن موسم رجب در معرض رحمت و رضوان الهی قرار دارند که به اندک تلاشی و عمل به ساده‏ترین دستورات این ماه، به عالی‏ترین مقامات معنوی دست می‏یابند؛ به این جهت رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «أَلَا فَمَنْ صَامَ مِنْ رَجَبٍ يَوْماً إِيمَاناً وَ احْتِسَاباً اسْتَوْجَبَ رِضْوَانَ اللَّهِ الْأَكْبَرَ وَ أَطْفَى صَوْمُهُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ غَضَبَ اللَّهِ وَ أَغْلَقَ عَنْهُ بَاباً مِنْ أَبْوَابِ النَّارِ ؛ وَ لَوْ أَعْطَى مِلْ‏ءَ الْأَرْضِ ذَهَباً مَا كَانَ بِأَفْضَلَ مِنْ صَوْمِهِ؛  بدانيد كه اگر كسى يك روز رجب را بخاطر ايمان و پاداش الهى روزه بگيرد، سزاوار رضايت بزرگ‏تر خداوند مى‏شود و روزه او در اين روز خشم خدا را خاموش كرده و درى از درهاى آتش را به روى او مى‏بندد. و اگر به اندازه زمين طلا بدهد، بهتر از روزۀ ماه رجب نخواهد بود.»
2. ماه پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)
آن گرامی ماه رجب را ماه خویش می‏خواند، چرا که هر مناسبت و عملی در این ماه با وجود مقدس آن حضرت پیوند دارد؛ به‏ویژه بعثت آن وجود گرامی در این ماه که آغاز نجات عالم هستی از جهل و ظلمت شد. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‏فرماید: «أَلَا إِنَّ رَجَبَ وَ شَعْبَانَ شَهْرَايَ وَ شَهْرَ رَمَضَانَ شَهْرُ أُمَّتِي؛‏   آگاه باشید! ماه رجب و ماه شعبان دو ماه من هستند و ماه رمضان ماه امتم.»
3. فقط عمل خالص 
پیامبر گرامی(صلی الله علیه و آله و سلم) شرط اساسی استفاده از برکات ماه رجب را فقط عمل مخلصانه می‏داند و می‏فرماید: «وَ لَا يَسْتَكْمِلُ أَجْرَهُ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الدُّنْيَا دُونَ الْحَسَنَاتِ إِذَا أَخْلَصَهُ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛  [در پذیرش اعمال ماه رجب،] جز حسنات چیز دیگری از امور دنیا پاداش او را کامل نمی‏کند، البته در صورتى كه خالصانه فقط برای خداى عزّوجلّ انجام داده باشد.»
4. ده دعای مستجاب 
یکی از بهترین پاداشهای این ماه، ده دعای مستجاب در هنگام افطار است که حضرت فرمود: «وَ لَهُ إِذَا أَمْسَى عَشْرَ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٍ إِنْ دَعَا بِهِ دَاعٍ بِشَيْ‏ءٍ فِي عَاجِلِ الدُّنْيَا أَعْطَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِلَّا ادَّخَرَ لَهُ مِنَ الْخَيْرِ أَفْضَلَ مِمَّا دَعَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ وَ أَحِبَّائِهِ وَ أَصْفِيَائِهِ؛  و موقعى كه شب و هنگام افطار روزه‏دار در ماه رجب فرا می‏رسد، از سوی خداوند ده دعاى مستجاب دارد. اگر خواسته دنيايى داشته باشد، خدا به او مى‏دهد و الا خيرهايى براى او ذخيره مى‏كند كه از بهترين چيزهايى است كه اوليا و برگزيدگان خدا آن را در دعاى خود خواسته‏اند.»
5. ماه آغاز زندگی پاک
مَنْ صَامَ مِنْ رَجَبٍ ثَلَاثِينَ يَوْماً نَادَى مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَمَّا مَا مَضَى فَقَدْ غُفِرَ لَكَ فَاسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فِيمَا بَقِيَ؛  کسی که سی روز از ماه رجب را روزه بگیرد، یک منادی از آسمان صدا می‏زند: اى بنده خدا گذشته‏ات بخشيده شد، در بقيه عمر عمل خود را از نو شروع كن.»
و در ادامه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) وعدۀ بهترین پاداش بهشتیان را به او می‏دهد.
روشی سهل الوصول 
در ادامه گفتگوی پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) با مسلمانان عرض شد: اى پيامبر خدا، كسى كه به علت ضعف يا مرض، يا بانویی كه به علت عذر شرعی نتواند روزه بگيرد، چه كارى انجام دهد تا به آنچه فرمودى برسد؟ 
آن حضرت فرمود: «يَتَصَدَّقُ كُلَّ يَوْمٍ بِرَغِيفٍ عَلَى الْمَسَاكِينِ وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُ إِذَا تَصَدَّقَ بِهَذِهِ الصَّدَقَةِ كُلَّ يَوْمٍ نَالَ مَا وَصَفْتُ وَ أَكْثَرَ إِنَّهُ لَوِ اجْتَمَعَ جَمِيعُ الْخَلَائِقِ كُلُّهُمْ مِنْ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ عَلَى أَنْ يُقَدِّرُوا قَدْرَ ثَوَابِهِ مَا بَلَغُوا عُشْرَ مَا يُصِيبُ فِي الْجِنَانِ مِنَ الْفَضَائِلِ وَ الدَّرَجَاتِ؛ براى هر روز قرص نانى به مساکین صدقه بدهد. قسم به كسى كه جانم بدست اوست، اگر هر روز اين‏طور صدقه بدهد، به آنچه گفتم و بيش از آن مى‏رسد؛ زيرا اگر جميع مخلوقات آسمانها و زمين همگى جمع شوند تا مقدار ثواب اين عمل را معين كنند، به يك دهم فضائل و درجاتى كه در بهشت به آن مى‏رسد، نمى‏رسند.»
عرض شد: اى رسول خدا كسى كه نتواند صدقه بدهد چه كارى انجام دهد تا به آنچه فرمودى برسد؟ حضرت فرمودند:  «يُسَبِّحُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ كُلَّ يَوْمٍ مِنْ رَجَبٍ إِلَى تَمَامِ ثَلَاثِينَ يَوْماً بِهَذَا التَّسْبِيحِ مِائَةَ مَرَّةٍ؛ با اين تسبيح در هر روزِ ماه رجب صد بار خدا را اینگونه تسبيح مى‏كند تا سى روز تمام شود: سُبْحَانَ الْإِلَهِ الْجَلِيلِ سُبْحَانَ مَنْ لَا يَنْبَغِي التَّسْبِيحُ إِلَّا لَهُ سُبْحَانَ الْأَعَزِّ الْأَكْرَمِ سُبْحَانَ مَنْ لَبِسَ الْعِزَّ وَ هُوَ لَهُ أَهْلٌ.» 
6. رفع عذاب در این ماه
ثوبان از همراهان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می‏ گوید: با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در قبرستان بوديم. حضرت ايستاد و گذشت و دوباره ايستاد. عرض كردم: يا رسول الله، چرا اين گونه رفتار مي كنيد؟ پس آن حضرت گريه شديدي كرد، ما هم گريه كرديم. آن گاه فرمود: «هَؤُلَاءِ يُعَذَّبُونَ فِي قُبُورِهِمْ فَدَعَوْتُ اللَّهَ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْهُمْ فَفَعَلَ فَلَوْ صَامُوا مِنْ رَجَبٍ وَ قَامُوا لَيْلَهُ مَا عُذِّبُوا فِي قُبُورِهِمْ‏؛  [اي ثوبان] اینان کسانی هستند که عذاب می‏شوند در قبورشان؛ من از خدای متعال درخواست کردم که عذاب آنها را تخفیف دهد و خداوند عذاب آنها را تخفيف داد. [سپس پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:] اگر [كساني از اهل اين قبرستان، كه در عذابند، يك روز] از ماه رجب را روزه گرفته بودند و يك شب را تا صبح قيام مي كردند و به عبادت مي پرداختند، در قبرها معذب نمي شدند.»
سایر ویژگیهای ماه رجب در نگاه پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم)، عبارتند از: «ماه حرام»، «بهترین زمان انجام عمره»، «موسم عذرخواهی»، «فرصت تکمیل خوبیها» و... که در اینجا بنا به رعایت اختصار، از ذکر روایات مربوط به این ویژگیها صرف نظر می‏کنیم. 
ب. فضیلت لیلة الرغائب
لیلة الرغائب (شب آرزوها) به نخستین شب جمعه ماه رجب گفته می شود. در این شب فرشتگان بر زمین نازل می شوند تا رحمت الهی را به اهل عالم عرضه نمایند. 
واژه «رغائب» جمع «رغیبه» به معنای چیزی که مورد رغبت و میل است و نیز به معنای عطا و بخشش فراوان می باشد. بنابر معنای اول «لیلۀ الرغائب» شبی است که میل و توجه به عبادت و بندگی در آن بسیار است و بندگان خدا در این شب گرایش زیادی به رفتن به در خانه خدا و ارتباط و انس با او دارند. بر پایه معنای دوم، «لیلۀ الرغائب» شبی است که در آن عطاء و بخشش خدا بسیار است و بندگان خداوند با رو آوردن به بارگاه خدا و خشوع در برابر بزرگی خدا، شایسته دریافت انعام و عطا و بخشش بی‏کرانه خدا می شوند.
از پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) روايت شده است كه فرمود: «لَا تَغْفُلُوا عَنْ لَيْلَةِ أَوَّلِ جُمُعَةٍ مِنْهُ فَإِنَّهَا لَيْلَةٌ تُسَمِّيهَا الْمَلَائِكَةُ لَيْلَةَ الرَّغَائِبِ‏ وَ ذَلِكَ أَنَّهُ إِذَا مَضَى ثُلُثُ اللَّيْلِ لَا يَبْقَى مَلَكٌ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا وَ يَجْتَمِعُونَ فِي الْكَعْبَةِ وَ حَوَالَيْهَا وَ يَطَّلِعُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَيَقُولُ لَهُمْ يَا مَلَائِكَتِي سَلُونِي مَا شِئْتُمْ فَيَقُولُونَ يَا رَبَّنَا حَاجَتُنَا إِلَيْكَ أَنْ تَغْفِرَ لِصُوَّامِ رَجَبٍ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ فَعَلْتُ ذَلِكَ؛  از اولين شب جمعه در ماه رجب غافل نشويد؛ زيرا شبى است كه فرشتگان آن را "ليلة الرغائب" مى‏نامند. اين نامگذارى به اين جهت است كه هنگامى كه يك سوم از شب گذشت، هيچ فرشته‏اى در آسمانها و زمين نمى‏ماند، مگر اينكه در كعبه و اطراف آن جمع مى‏شوند. آنگاه خداوند به طور غير منتظره‏اى نورش را بر آنان ظاهر می‏کند و به آنان مى‏فرمايد: اى فرشتگانم هر چه مى‏خواهيد از من درخواست كنيد. فرشتگان عرض مى‏كنند: حاجت ما اين است كه از روزه‏داران رجب درگذرى. خداوند مى‏فرمايد: اين كار را انجام دادم.»
آقا میرزا جواد ملکی تبریزی(رحمه الله) در ذیل این حدیث می‏گوید: «بهتر است كسى كه اين حديث را مى‏شنود، در اين شب، زياد بر فرشتگان صلوات فرستاده تا تكليفى را كه آيه تحيّت به عهدۀ ما گذاشته، به اندازۀ توانايى انجام داده باشد.»  
ج. سیرۀ خوبان در این ماه 
سیرۀ رجبیه امام سجاد(علیه السلام) 

طاووس يمانى مى‏گويد: در ماه‏ رجب‏ از كنار حجر اسماعیل گذشتم، ديدم كسى است كه به ركوع و سجوده مى‏رود. دقت كردم ديدم امام على بن الحسين(علیه السلام) است، با خود گفتم: خوشا به حالت! مردى صالح از اهل بيت نبوت است، قسم به خدا كه بايد دعاى او را غنيمت شمارم.
مراقب احوال او بودم تا كه از نماز خود فارغ شد. كف دستان خود را به جانب آسمان بلند كرد و گفت: «سَيِّدِي سَيِّدِي وَ هَذِهِ‏ يَدَايَ‏ قَدْ مَدَدْتُهُمَا إِلَيْكَ‏ بِالذُّنُوبِ‏ مَمْلُوَّةٌ وَ عَيْنَايَ إِلَيْكَ بِالرَّجَاءِ مَمْدُودَةٌ وَ حَقٌّ لِمَنْ دَعَاكَ بِالنَّدَمِ تَذَلُّلًا أَنْ تُجِيبَهُ بِالْكَرَمِ تَفَضُّلًا سَيِّدِي أَ مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ خَلَقْتَنِي فَأُطِيلَ بُكَائِي أَمْ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ خَلَقْتَنِي فَأُبَشِّرَ رَجَائِي‏؛  آقاى من، آقای من، اين دستان پر از گناه را به درگاهت بالا آوردم، و چشمانم اميد به تو دارد، و كسى كه با پشيمانى (از كرده خود) تو را در حال زار فراخواند، سزاوار آن است كه با لطف و كرمت پاسخ‏گويى، آقاى من! آيا مرا از تيره‏روزان قرار دادى تا كه بسيار بگريم، يا كه از نيكبختان گردانيدى تا اميدوار باشم.»
و در ادامه می‏فرمود: «سَيِّدِي مَا أَنَا وَ مَا خَطَرِي هَبْ لِي خَطَايَايَ بِفَضْلِكَ وَ جَلِّلْنِي بِسِتْرِكَ وَ اعْفُ عَنْ تَوْبِيخِي بِكَرَمِ وَجْهِك‏؛ آقاى من! من كى‏ام؟ از تو مى‏خواهم كه به فضلت از من درگذرى، و بدى مرا بپوشانى، و با كرمت از توبيخ و سرزنشم عفو فرمائی!.»
آن‏گاه به سجده افتاد و فرمود: «أَعُوذُ بِكَ مِنْ نَارٍ حَرُّهَا لَا يُطْفَى وَ جَدِيدُهَا لَا يَبْلَى وَ عَطْشَانُهَا لَا يَرْوَى‏ ؛ بتو پناه مى‏برم از آتشى كه گرمايش خاموش نمى‏شود، و تازه‏اش کهنه نمی‏شود، و تشنه‏اش سيراب نمى ‏گردد.»
آن‏گاه گونه راست خود را بر زمين نهاد و فرمود: «اللَّهُمَّ لَا تُقَلِّبْ وَجْهِي فِي النَّارِ بَعْدَ تَعْفِيرِي وَ سُجُودِي لَكَ بِغَيْرِ مَنٍّ مِنِّي عَلَيْكَ بَلْ لَكَ الْحَمْدُ وَ الْمَنُّ عَلَيَّ؛ خدايا، پس از آنكه صورتم براى تو سر به خاك نهاد و خاك‏آلود شد، ديگر اين صورت را در آتش مسوزان، بدون آنكه من هيچ منتى بر تو داشته باشم، بلكه تمام منت از آنِ تو بر من است.»
آن‏گاه سمت چپ صورت خود را بر زمين گذاشت و فرمود: «ارْحَمْ مَنْ أَسَاءَ وَ اقْتَرَفَ وَ اسْتَكَانَ وَ اعْتَرَفَ؛ بر كسى كه بد كرده و گناه كرد، و در برابرت به خوارى افتاده و به نافرمانى و معصيت خود اعتراف نمود رحم فرما.»
آن‏گاه به سجده بازگشت و پيشانى خود را بر زمين نهاد و فرمود: «إِنْ كُنْتُ بِئْسَ الْعَبْدُ فَأَنْتَ نِعْمَ الرَّبُّ؛ اگر من بنده بدى بودم ولى تو خداى خوبى هستى.»
و در پایان صد بار فرمود: «الْعَفْوَ الْعَفْوَ...؛ از تو درخواست عفو و بخشش دارم.»
[طاووس يمانى مى‏گويد:] به گريه افتادم تا آنجا كه صداى گريه من بلند شد و ناله‏هایم را امام سجاد(علیه السلام) شنید، و فرمود: «مَا يُبْكِيكَ يَا يَمَانِيُّ أَ وَ لَيْسَ هَذَا مَقَامَ الْمُذْنِبِينَ؛  يمانى! چرا گريه مى‏كنى؟ مگر اينجا جايگاه گناهكاران نيست... .» 
طاووس یمانی می‏گوید: همین برنامه حضرت سجاد(علیه السلام) را در سال بعدی در کوفه شاهد بودم. 
سخن عارف تبریزی
عارف کم  نظیر، میرزا جواد آقا ملکی تبریزی در مورد شرافت ماه رجب و مراقبات آن می‏نویسد:
«اين ماه ماه بسيار شريفى است به اين جهت كه: 
1. از ماه‏هاى حرام مى‏باشد؛
2. از اوقات دعا مى‏باشد و حتى در زمان جاهليت به اين مطلب مشهور بوده و مردم آن زمان منتظر اين ماه بوده تا در آن دعا كنند؛
3. اين ماه، ماه امير المؤمنين(علیه السلام) مى‏باشد، همانطور كه در بعضى از روايات آمده است؛ چنانچه شعبان، ماه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و رمضان ماه خداى متعال مى‏باشد؛
4. شب اول آن يكى از چهار شبى است كه تأكيد به زنده نگهداشتن آن به عبادت شده است؛
5. دربارۀ روز نيمه آن آمده است كه محبوب‏ترين روزها نزد خداوند بوده و زمان انجام عمل «استفتاح» است كه به‏طور مفصل خواهد آمد؛ 
6. روز بيست و هفتم اين ماه، مبعث پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) مى‏باشد. 
روزى كه زمان ظهور رحمت خداوند است. چيزى كه از اول خلقت تا كنون مانند آن ديده نشده است. 
اين گوشه‏اى از فضايل اين ماه بود و ما توان فهم تمام فضايل اين ماه شريف را نداريم.» 
درسی از آیت الله کوهستانی(رحمه الله)
این همه برکات ماه رجب را کسانی دریافت می‏کنند که شرائط عبودیت را رعایت کنند؛ در ضمن خاطره‏ای که در ادامه می‏آید، یکی از این شرایط روشن شده است.
یکی از خادمین آیت الله کوهستانی نقل می‏کند:  روزی آقا جان از من خواست به اتفاق هم به آسیاب آبی ایشان برویم، به سمت آسیاب حرکت کردیم و پس از رسیدن و استراحتی کوتاه، آقا آسیابان را خواست و به او گفت: چند روز قبل آرد چه کسی را به منزل ما فرستادی؟ آسیابان گفت: شخصی به نام میرزا علی اکبر (ظاهرا مردی متمکن و بهایی بوده است) گندم خوبی داشت و آردش بسیار سفید بود و من مزد آن را برای شما فرستادم، تا این جمله را گفت، آقا چهره‏اش تغییر کرد و با عصبانیت فرمود: مؤمن! ما را از فضیلت ماه رجب محروم کردی.
این توجه و مراقبت به خاطر آن بود که آیت الله دیدند مدتی است قلبشان اقبال و رغبت چندانی به عبادت ندارد و مانند گذشته از عبادت و نمازش لذت نمی ‏برد.
در فکر و اندیشه بود که این نقطه تاریک را بیابد، ابتدا از منزل جستجو کرد و از خانواده پرسید آیا شما آرد از کسی قرض گرفته‏اید یا از آرد وقفی و یا سهم امام استفاده کرده‏اید؟ وقتی از منزل مطمئن شد، سراغ آسیابان را گرفت و متوجه گشت که این عدم رغبت از آن آردی است که آسیابان برای او فرستاده بود. 
حاج آقا رحیم ارباب 
استاد مطهری(رحمه الله) در خاطرات رجبیه‏ اش می‏نویسد:  «یادم است که در ماه مبارک رجب در سال 21 که تابستان بود و به اصفهان رفته بودیم، می‏رفتیم به درس آقای حاج آقارحیم ارباب سلمه الله تعالی که از بزرگان هستند. من این ذکر را اول بار از این مرد شنیدم. می‏دیدم که خیلی کند صحبت می‏کند و اذکار را بالخصوص خیلی با تأنّی و حضور قلب می‏گوید: سُبْحانَ الْالهِ الْجَلیلِ، سُبْحانَ مَنْ لایَنْبَغِی التَّسْبیحُ الّا لَهُ، سُبْحانَ ذِی الْعِزَّةِ وَالْجَلالِ ... می‏دیدم این مرد مرتب اینها را می‏گفت. چون پیرمرد بود و نمی‏ توانست روزه ‏های مستحبی ماه رجب را بگیرد، آن را با این جبران می‏کرد.»  
د. اعتکاف رجبیه
از سیزدهم تا پانزدهم ماه مبارک رجب آغاز ایام البیض و روزهای مقدس و پر فیض اعتکاف است که اهل عبادت و عاشقان دعا و مناجات همه ساله با شوق و اشتیاق انتظار چنین روزهای معنوی، می‏کوشند تا بار دیگر جان و دل خود را صفا و شفا بخشند.
از منظرقرآن کریم سنت حسنۀ اعتکاف در سیرۀ انبیا و اولیا الهی جایگاه ویژه‏ای داشته است و ماده «عکف»   بارها در کلام وحی به کار رفته است. خداوند متعال در سورۀ بقره از عهد و پیمان خود به دو تن از پیامبرانش خبر می‏دهد که: ((وَ عَهِدْنَا إِلىَ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتىِ‏َ لِلطَّائفِينَ وَ الْعَاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ))؛  «و با ابراهيم و اسماعيل پیمان بستیم كه خانه‏ام را براى طواف كنندگان و اعتكاف‏كنندگان و ركوع كنندگان وسجده‏گزاران [از هر آلودگى ظاهرى و باطنى‏] پاكيزه كنيد.»
بی‏تردید اعتکاف به معنای عام آن، خلوت عاشقانه با خالق هستی است که، بخش مهمی از زندگی یک مؤمن را تشکیل می‏دهد تا ساعات و روزهایی را با خدای خویش خلوت کند و فرصتی یابد تا روح و جانش را با دعاها، مناجاتها و عبادتهای خالصانه‏اش صیقل دهد و لذّتهای معنوی را در لابلای نگرانیها و مشکلات تلخ زندگی مادی با تمام وجود احساس کند و برای ادامۀ حیات انسانی خود، جانی تازه بگیرد. همچنانکه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‏فرماید: «الْمُعْتَكِفُ يَعْكُفُ الذُّنُوبَ، وَيُجْرَى لَهُ مِنَ الأَجرِ كَأَجرِ َعَامِلِ الْحَسَنَاتِ كُلِّهَا؛  معتكف همۀ گناهان را در بند مي‏كند و مانند كسي كه همۀ خوبيها را انجام داده است، به او پاداش داده مي‏شود.» 
اعتكاف به معنای خاص آن از منظر فقه اسلامی در تمام ايّام سال، [به جز در دو روز كه روزه در آن حرام است] مطلوب است؛ ولى در ماه مبارك رمضان و ماه رجب فضيلت بيش‏ترى دارد.
در ایام اعتکاف که عاشقان خداجوی عارف، آماده بهره‏برداری از این روزهای معنوی می‏شوند، چه زیباست که با تأسی از سیرۀ معنوی امامان معصوم(علیهم السلام) و با معرفت بیش‏تری به مراسم روحانی اعتکاف وارد شده و با اعتماد و توکّل به خداوند متعال، از میان‏برترین راه به محضر خدا وارد شویم. 
امام جواد(علیه السلام) می‏فرماید: «الثِّقَةُ بِاللَّهِ‏ ثَمَنٌ‏ لِكُلِ‏ غَالٍ‏، وَ سُلَّمٌ إِلَى كُلِّ عَال؛‏  اعتماد به خدا، بهاى هر چیز گرانبها و نردبانى به سوى هر بلندی است.»
هرگاه راه‏های آسمانها به روى بنده‏اى بسته شود و او اهل تقوا و ارتباط خدا باشد، خداوند متعال راه خروج از اين بن بست را براى او نشان مى‏دهد و اعتکاف بهترین راه اظهار بندگی است. 
حافظ مى‏گويد: 
 در كوى عشق شوكت شاهى نمى‏خرند
اقرار بندگى كن و اظهار چاكرى

در اعتكاف مى‏توان خانه دل را از اغیار تهى كرد و نور محبّت‏ خدا را در آن جلوه گر ساخت؛ مى‏توان خود را وقف عبادت كرد و لذّت میهمان شدن بر سر سفرۀ احسان و لطف الهى چشید؛ مى‏توان زمام دل و جان را به دست‏ خدا سپرد و همه اعضا و جوارح را در حصار اراده حق به بند كشید؛ مى‏توان به خویشتن پرداخت و معایب و كاستیهاى خود را شناخت و در جستجوى معالجه بود؛ مى‏توان نامه عمل را مرور كرد و به فكر تدارك و جبران فرصتهاى از دست رفته بود.
اعتکاف ضامن فرهنگ ما
در فرهنگ اسلامى روى آوردن به اعتكاف، علاوه بر بهره ‏بردارى از فیض معنوى آن، جهادی مقدس و میدان مبارزه با دشمنان فرهنگ اسلامی است؛ زیرا این مراسم عبادى - معنوى، نقش بسیار مهمى در رویارویى با نفوذ فرهنگ بیگانه ایفا مى‏ كند.
جوانى كه در مراسم اعتكاف، طعم شیرین ایمان و انس با خداوند را مى‏ چشد، لذّتهاى مادى و شهوانى در دیدگانش، حقیر و بى‏ارزش مى‏شود و به آسانى در گرداب فساد و باورهاى ضد دینى گرفتار نمى‏ شود.
از سوى دیگر، چنین مراسمى خود پیامى عملى و درسى عبرت‏آمیز براى مردم است. حضور جمعى از مؤمنان در مسجد براى عبادت، در حقیقت نوعى دعوت به خداپرستى و دین‏مدارى است و آثار سازنده‏ اى بر جامعه خواهد داشت.

برچسب‌ها: 

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.