درنگی در پیامهای عاشورا

محمود مهدی پور
گستره نفوذ فرهنگ عاشورا
قيام مقدس سالار شهيدان، يكي از بزرگ‏ترين حوادث تاريخ اسلام بلكه از تأثيرگذارترين حوادث تاريخ جهان است.
شناخت بهترِ قهرمانِ قيام عاشورا و درسهايي كه از زندگي پيشواي شهيدان كربلا مي‌توان آموخت، در طول قرنها؛ محور پژوهش، نگارش، خطابه، تحليل و تبيين محققان، مبلّغان، ذاكران و مداحان داخلي و خارجي قرار داشته است و هر ساله صدها كتاب، هزاران مقاله، ميليونها سخنراني و موعظة پرشور و مصاحبه درباره‌ عاشورا، كربلا، اهداف قيام حسيني و ياران، دوستان و دشمنان ايشان در برابر چشم و گوش انسانها و صفحات رسانه‌ها قرار مي‌گيرد و عقل، احساس، رفتار و گفتار جوامع انساني را تحت تأثير قرار مي‌دهد.
عاشورا، باران بیداری
كربلا و عاشورا امروز هم، نقطة پيوند زمين و آسمان است. دين خدا در ساية محرم و صفر و به بركت نام و ياد امام حسين(ع) در جامعه بشري تبيين مي‌گردد و بشريت هر سال در زير «باران فرهنگ حسيني» گرد و غبار جهل، كين، غرور و بيداد را از جان خويش مي‌شويد و زندگي جدیدی را آغاز مي‌كند.
در گذشته نه چندان دور، بسياري از مردم ، در طول سال، فقط دهه اوّل محرم و در پرتو روز عاشورا نام اسلام، تشيع، قرآن، ايمان و اخلاق را مي‌شنيدند و بر سر سفره امام حسين مهمان مي‌شدند و از غذاي فرهنگي قرآن وعترت بهره مي‌بردند و ايمان، علم، اخلاق و مسلماني خويش را مديون «مجالس حسيني» و پرچمدارانِ عزايِ سرور جوانان بهشت بودند.
امروز هم گر چه رسانه‌ها تا دورترین روستاها و اعماق كشورهاي محروم و جنگلهاي دور افتاده نفوذ كرده و پنج قارة جهان در معرض هجوم هزاران شبكه تلويزيوني و راديويي و خبرگزاري و صنايع مخابراتي و تارهاي عنكبوتي اينترنت و ماهواره‌ها قرار دارد،‌ هنوز محرم و صفر، بهترين كانالِ انتقال فرهنگ اسلامي است. 
هنوز بشريت، مائده‌اي سالم‌تر، معنوي‌تر، باصفاتر و مردمي‌تر از «سفرة فرهنگي سيد الشهدا» در اختيار ندارد و مبلّغان دين الهي، رسالت ميزباني و مهمانداري از فرزندان اسلام و قرآن را بر عهده دارند و بايد براي پذيرايي فرهنگي از تشنگان ايمان، اخلاق و آگاهيهاي ديني برنامه‌ريزي كنند و خوراك فكري لازم را متناسب با نيازهاي متفاوت گروههاي اجتماعي فراهم آورند.
تبيين سيماي سالار شهیدان و پيامهاي پيشواي عاشوراييان، هميشه و هر سال از مهم‌ترين نيازهاي اجتماعات محرم و صفر و مجالس و محافل حسيني است.
هيچ عالم و مبلغ و مصلح اجتماعي را سراغ نداريم كه بدون بهره‌گيري از درسها و قيامهاي حسيني بتواند بر قلب و عقل جوامع انساني اثر بگذارد و نهضت اصلاحگرانة معرفتي، اخلاقي، سياسي و اجتماعي پديد آورد.
محورهای سخنرانی در محرّم
بيان درسهاي حسيني، انديشه‌هاي عاشورايي و اخلاق و سيره سيد الشهدا و اهداف و آرمانهاي آن بزرگوار، غني‌ترين و جذاب‌ترين «سرمايه‌ فرهنگي» براي نجات بشريت است.
شناخت دقيق و عميق امام و امامت و فرهنگ قرآن و عترت اصيل‌ترين نياز افراد و جوامع انسانی براي رهايي از امواج غرور و غفلت و بزرگ‏ترين سلاح مقاومت در برابر سلطة زر و زور و تزوير است. پیام عاشورا، تفسير تكبير، تهليل، تسبيح و تحميد خداي بزرگ است و بشريت با سلاح فرهنگي و در ساية «الله اكبر و لا إله إلا الله و سبحان الله و الحمد لله و لا حول و لا قوة إلا بالله» از هجوم سلاطين و شیاطين جنايتكار، مصونيت مي‌يابد و بزرگ‏ترين درس آسماني براي زمينيان تفسير همين جملات نوراني و عقاید توحیدی است. جملاتي كه در سراسر زندگي، سالار شهيدان با آن مأنوس بود. تبيين دعاها، مناجاتها، نامه‌ها، خطابه‌ها و كلمات قصار «خورشيد شهيدان» و گزارش بدون كم و كاستِ مواضع و سيره و رفتار امام، بزرگ‏ترين خدمت فرهنگي به انسانها است. انديشه‌ها و اخلاق حسيني، چتر مصونيت و كليد سعادت و دژ امن و امان فرزندان آدم است و مبلّغان گرامی شایسته است واژه واژه‏های کلام امام را برای مهمانانش و سوگواران امام(ع) تشریح کنند.
درسهای حسینی در چه زمینه‏ای است؟
درسهاي حسيني، محدود به گفتار و رفتار آن بزرگوار در جريان قيام عاشورا نيست؛ درسهاي حسيني فقط رهنمودهاي عملي و آداب اخلاقي نيست؛ درسهاي حسيني، فقط معارف توحيدي و دعا و نيايش نيست؛ فقط درس دفاع سياسي و نظامي نيست. درسهاي حسيني از جامعيتي شگفت‌انگيز و اعجازگونه برخوردار است. حوزه انقلابی عاشورا عرفان، اخلاق، سياست، فلسفة تاریخ، مديريت، فقه، تفسير و حديث و علوم نظامی را با هم دارد: درس توحيد و خداشناسي، درس نبوت و پيامبرشناسي، درس امامت و رهبري الهي، درس معاد و قيامت‏باوري، درس دعا و نيايش، درس صفات جمال و جلال الهي، درس قرآن‌مداري و قرآن‌شناسي، درس سنت‌شناسي و سنت‌مداري، درس عدالت‌خواهي و ظلم‏ستيزي، درس نعمت‌شناسي و سپاسگزاري، درس گناه‌شناسي و گناه‌گريزي، درس مردم‌شناسي و مردم‏دوستي، درس ياد خدا و خدادوستي، درس نمازهاي واجب و استحبابي، درس فرايض فردي و اجتماعي، درس دشمن‌شناسي و بصيرت اجتماعي، درس وفاداري به عهد و ميثاق الهي و انساني، درس حمايت از مظلوم و مقاومت در برابر بيدادگران، درس عزت و آزادگي و صدها عنوان ديگر، گوشه‌اي از عناوين درسهاي حسيني است.
مخاطبان درسهاي حسيني
مخاطب درسهاي امام، گروهي خاص نيستند؛ بلکه «معلم بزرگ شهود و شهادت» روح و روان و فطرت عموم انسانها را مخاطب قرار داده است، هم دولتمردان، مخاطب امامند، هم توده‌هاي مردم؛ هم بانوان دریافت‏کننده پیام امامند، هم مردان؛ قهرمانان پیام کربلا هم به كودكان توجه دارند، ‌هم به پيران و جوانان؛ هم روشنفكران و تحصيل‌كردگان حوزه و دانشگاه مخاطب امامند. هم كارگران و كشاورزان و بازاريان؛ هم پاكان با رهنمودهاي امام، اوج مي‌گيرند و هم پليدان در زلال عاشورا پاك مي‌شوند.
انواع درسهاي عاشورا
برخي درسهاي حسيني، جنبه اثباتي دارد؛ مانند: درس عرفان، درس نماز، درس ايثار، درس حقّ الناس، درس قرآن‏مداري، درس سنت‌شناسي و قيامت‏ باوري.
برخي درسهاي قيام عاشورا، شناخت «نبايدها و محرّمات فكري و رفتاري» است كه بايد آن را شناخت و راهكار گريز و ستيز با آن را جستجو كرد. مباحثی مثل:
بدعت‌شناسي و بدعت‌ستيزي، شرك‌شناسي و شرك‌ستيزي، سلطنت‌شناسي و سلطه‏ستيزي، دشمن‌شناسي و ظلم‌ستيزي و منكر‏شناسي و منكرستيزي، بخشي از درسهاي بزرگِ سلبي در قيام عاشورا است. برخي درسهاي عاشورا درسهاي نظري و معرفتي است، برخي درسهاي عاشورا درس تربيتي و اخلاق عملي و مهارتهاي زندگي است. هم معارف نظري عاشورايي نياز زندگي است هم رهنمودهاي عملي آن.
برخي آموزه‌هاي حسيني، آموزه‌هاي مكتوب برجاي مانده از نامه‏هاي امام است و بسياري از معارف حسيني، حاصل خطبه‌ها و سخنرانيهاي آن بزرگوار در جمع دوستان يا فريب‌خوردگان دشمن و يا جملاتي كوتاه با مردم و پاسخ به پرسشهاي جامعه است و شناخت و يادآوري سخنان سيد الشهدا آب حيات زندگي و بهترين دستاورد عزاداريهاي محرّم و صفر است.
برخي درسهاي حسيني، به شناخت بهتر و بيش‏تر خدا كمك مي‌كند. برخي خودشناسي و معرفتِ نفس است كه نيازها و خطرهاي در كمين انسان را نشان مي‌دهد. بعضی به شناخت جامعه و روحيّات عمومي و مواضع انسانها در شرايط گوناگون، مدد مي‌رساند.
خداشناسي، خودشناسي، جامعه‌شناسي و شناخت قوانينِ حاكم بر جهان، همه در آموزه‌هاي حسيني مطرح شده است و به‏ويژه در دعاي عرفة امام موج مي‌زند. در دعاي عرفة سيد الشهدا(ع) - كه مفصل‌ترين متن عرفاني برجاي مانده از آن بزرگوار است - چنين مي‌خوانيم: «مُنْزِلُ الْمَنَافِعِ وَ الْكِتَابِ الْجَامِعِ بِالنُّورِ السَّاطِعِ الَّذِي هُوَ لِلدَّعَوَاتِ سَامِعٌ وَ لِلدَّرَجَاتِ رَافِعٌ وَ لِلْجَبَابِرَةِ قَامِعٌ لَا إِلَهَ غَيْرُهُ وَ لَا شَيْ‏ءَ بَعْدَهُ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ؛  [حمد و ستايش از آن خدايي است كه] او تمام منافع را بر جهان، نازل مي‌كند و كتاب جامع را با نور رخشان فرو فرستاده است. دعاها را مي‌شنود، اندوه‏ها را برطرف مي‌كند و مقامات را بالا مي‌برد. جباران را درهم مي‌شكند، خدايي جز او نيست، چيزي عديل او و در كنار او نيست. مثل و مانند ندارد و او شنوا و بينا است، ريزبين و آگاه است و او بر تمام امور توانا است.»
درس توحید عملی
مشكل زندگي بشريت، نشناختن جهان‌آفرين، نشناختن جهان و نشناختن خويش است. درست است كه «ندانستنها» «نخواستنها» و «نتوانستنها» هر سه در زندگي بشر آثار منفي فراوان دارد، و بشر به اصلاح و تكميل آگاهيها، اصلاح عقايد و بينشها و اصلاح و تكميل اراده‌ها و مهارتها نياز هميشگي و مبرم دارد و «فقر معرفت و آگاهي»، «فقر عزم و اراده» و «فقر مهارت و قدرت»، بزرگ‏ترين مشكلات زندگي انسانها است؛ ولي ريشة تمام مشكلات جوامع انساني، «گسستن از خدا» و «دل‏بستن» به زندگي دنيا است. در حديث شريف نبوي آمده است: «حُبُّ الدُّنْيَا رَأْسُ كُلِّ خَطِيئَة؛  سرچشمه تمام خطاها، دنیا‏دوستی است.» معارف و آموزه‌هاي حسيني، راهكار «عرفان» و «عشق الهي» و دل‏بريدن از زرق و برقِ دنياي فاني را به بشريت نشان مي‌دهد.
رضا به «فرمان» و «انتخاب الهي» و اخلاص در تمام «اقدامات انساني»، اوج عرفان و اخلاق اسلامي است. تسليم در برابر قانون الهي و تقديم تمام سرمايه‌هاي زندگي به محضر قدس ربوبي، بزرگ‏ترين درس عرفانيِ پيشواي شهيدان تاريخ است.
درس توحید عملی را حضرت در حالي كه در صحراي عرفات از ديدگانش اشك می‏ریخت در گفتگو با خدا به جهانیان آموخت: «اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي أَخْشَاكَ كَأَنِّي أَرَاكَ وَ أَسْعِدْنِي بِتَقْوَاكَ وَ لَا تُشْقِنِي بِمَعْصِيَتِكَ وَ خِرْ لِي فِي قَضَائِكَ وَ بَارِكْ لِي فِي قَدَرِكَ حَتَّى لَا‏أُحِبَّ تَعْجِيلَ مَا أَخَّرْتَ وَ لَا تَأْخِيرَ مَا عَجَّلْت‏؛ بارالها، آن‏چنان بيم خويش را در دلم قرار ده كه گويا تو را مي‌بينم و مرا با تقواي خويش سعادتمند كن و با گناه و عصيانت، شقاوتمند مفرما و قضا و قدرت را بر من، خير و مبارك گردان تا آنجا كه خواهان تعجيل و یا تأخير آنچه مقدّر فرموده‌اي نباشم.»
رضا به رضاي الهي، هرگز به معناي بي‌تحرّكي و انفعال در برابر حوادث طبيعي و اجتماعي نيست؛ بلكه عشق الهی است که  اقدام، حركت، صبر و استقامت در اجراي فرمانِ او را به همراه دارد و پشتوانة اقدام و قيام است.
مرحوم سيد عبد الرزاق موسوی مقرّم چنين نقل كرده كه سالار شهيدان در آخرين لحظات عمر شريف هم، چنين با خدا گفتگو مي‌كرد: «صَبْرَاً عَلَي قَضَائِكَ يَا رَبِّ ـ لَا إِلَهَ سِوَاكَ ـ‌ يَا غِيَاثَ الْمُسْتَغِيثيِنَ مَا لِي رَبٌ سِوَاكَ وَ لَا مَعْبوُدٌ غَيْرَكَ صَبْراً عَلَي بَلائِکَ يَا غِيَاثَ مَنْ لَا غِيَاثَ لَهُ. يَا دَائِمَاً لَا نَفَادَ لَهُ يَا مُحْيَ الْمَوْتَي، يَا قَائِمَاً عَلَي كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ اُحْكُم بَينِي وَ بَينَهُم وَ اَنْتَ خَيْرَ الحَاكِميِنَ؛  خدايا! بر فرمان و حكم تو صبوري مي‌كنم. خدايي جز تو نيست. اي ياور فريادرس‏خواهان! من جز تو پروردگار و صاحبي ندارم و معبودي غير از تو نيست. بر فرمانت استوارم، اي يار بي‌ياوران! اي جاودانة پايان‏ناپذير! اي زندگي‌بخش مردگان! اي شاهد دستاورد تمام انسانها! بين من و آنان داوري فرما و تو بهترين داوراني.»
عاشورا و اصلاحات اجتماعی
همیشه اعتراض به قدرتهاي فاسد و مفسد جهاني، هزينه‌ فراوان دارد. هزينه‌هاي مالي، هزينه‌هاي آبرويي و عرضي، هزينه‌هاي جسمي و جانی و تحمّل رنج، سختي و تحريم حتي در حدّ محروميت از آب و نان زندگي و پذيرش قتل و شهادت و آوارگی و اسارت، پیامد مقاومت در برابر ستمگران تاریخ است. 
آنچه امروز در سوریه، در عراق، در یمن، بحرین، قطیف، افغانستان، پاکستان، مصر، تونس و کل دنیای اسلام می‏گذرد، از شعار «هَيْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّة» امام احرار، الهام گرفته است.
درس عرفانِ سرخ و آزادي‌بخش، درس مقاومت در برابر فشار اقتصادي و تحريمها و درس بيداري امت و افشاي ظالمان از روشن‌ترين درسهاي حسيني است.
درسهاي عاشورايي و حسيني(ع) امروز هم به‏شدت مورد نياز امت بزرگ اسلامي است و براي شكستن سلطه جباران جهان، راهي جز صبر و مقاومت در ميدان «جهاد اكبر» و «جهاد اقتصادي»، «جهاد سياسي» و «جهاد فرهنگي» و رسانه‏ای وجود ندارد. مدرسه‌اي بهتر از كربلا و درسي بهتر از قيام عاشورا نيست. بیایید همه «در مدرسه حسینی» ثبت نام کنیم.
و السلام علي الحسين و علي علي بن الحسين و علي اولاد الحسين وعلي اصحاب الحسين.

برچسب‌ها: 

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.