صيحه و نداي آسماني

حسین تربتی 
آن دسته از رخدادها، كه بر اساس گفتة معصومان(ع) قبل و يا در آستانة ظهور حضرت مهدي(عج) پديد خواهند آمد، نشانه‌هاي ظهورند. تحقق هر يك از اين نشانه‌ها، نويدي از نزديك‌تر شدن ظهور قائم(عج) است، به گونه‌اي كه با تحقق مجموعة رخدادهايي كه معصومين(ع) بيان كرده‌اند، و به دنبال آخرين نشانة ظهور، حضرت مهدي(عج) قيام خواهد كرد.
اين نشانه‌ها به دو دستة اصلي تقسيم مي‌شوند:
1. نشانه‌هاي حتمي، كه عبارتند از نشانه‌هايي كه تحقق آنها بدون هيچ قيد و شرطي، قطعي و الزامي خواهد بود، به گونه‌اي كه تا آنها واقع نگردند، حضرت مهدي(عج) ظاهر نخواهد شد. اگر كسي پيش از تحقق اين نشانه‌ها ادعاي ظهور حضرت را بكند، ادعايي نادرست خواهد بود. 
2. در مقابل، نشانه‌هاي غيرحتمي قرار دارند، كه عبارتند از نشانه‌هايي كه ممكن است پديد آيند و ممكن است پديد نيايند و امام زمان(عج) ظهور كند.
يكي از نشانه‌هاي حتمي، صيحة آسماني است كه در بين علايم حتمي، از جهاتي بسيار اهميت دارد؛ از جمله: اولاً از اين جهت است كه قابل جعل و مشابه سازي نيستند، برخلاف علايم ديگر، كه امكان دارد كساني خود را به ناحق يماني يا سفياني و... . معرّفي كند. امّا در نداي آسماني (با خصوصيتي كه وجود دارد و بيان خواهد شد) امكان مشابه سازي در حد صفر است.
ثانياً چون اين ندا متصل به ظهور قائم آل محمد(ع) است،‌ دانستن خصوصيات آن از جايگاه خاص و ويژه‌اي برخوردار است. آنچه پيش رو داريد نگاهي است گذرا به نداي آسماني، متن و معناي آن يا زمان و كيفيت آن.
مقصود از صيحه آسماني
منظور همان صدايي است كه در آستانة ظهور حضرت مهدي(عج) از آسمان شنيده مي‌شود و تمام مردم آن را مي‌شنوند. 
در روايات، تعبيرهاي مختلفي چون «نداء»، «فزعه» و «صوت» به كار رفته كه ظاهر آنها نشان‌دهندة اين است كه هر كدام نشانة جداگانه‌اي بوده و پيش از ظهور واقع مي‌شوند. 
ممكن است مراد اين باشد كه در ابتدا صدايي عظيم و هولناكي به گوش مي‌رسد كه همگان را متوجه خود مي‌كند و به آن «صيحه» گفته مي‌شود. به دنبال آن، صداي مهيبي شنيده مي‌شود كه دلهاي مردم را به وحشت مي‌اندازد كه به آن «فزعه» گفته مي‌شود. آن‌گاه صدايي از آسمان شنيده مي‌شود كه مردم را به سوي حضرت مهدي(عج) فرا مي‌خواند، كه به آن «نداء» گفته مي‌شود.  اين معنا را رواياتي كه بعداً‌ بيان مي‌شود، تأييد مي‌كند.
حتمي‌بودن علامت صيحه
روايات صيحه و نداي آسماني به قدري فراوان است كه در كتاب «منتخب  الاثر»  رواياتی در اين زمينه نقل شده كه فوق حد تواتر است.
قبل از بيان روايات و توضيح آنها به يك آيه اشاره مي‌شود: 
در قرآن كريم مي‌خوانيم: إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعينَ؛  «اگر ما اراده كنيم، از آسمان بر آنان آيه‌اي نازل مي‌كنيم كه گردنهايشان در برابر آن خاضع گردد.»
از امام صادق(ع) نقل شده است: «إِنَّ الْقَائِمَ لَا يَقُومُ حَتَّى يُنَادِيَ مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ تَسْمَعُ الْفَتَاةُ فِي خِدْرِهَا وَ يَسْمَعُ أَهْلُ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ فِيهِ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ ...؛ به‌ راستي قائم قيام نمي‌كند، مگر منادي از آسمان ندا كند كه حتي دختران جوان در خانه‌ها و پشت‌ پرده‌ها آن را خواهند شنيد و اهل شرق و غرب (عالم) نيز آن را مي‌شنوند؛ و دربارة اين آيه نازل شده است كه: إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ....»
و در روايت ديگر از همان حضرت نقل شده است كه دربارة آية فوق فرمود: «تُخْضِعُ رِقَابَهُمْ يَعْنِي بَنِي أُمَيَّةَ وَ هِيَ الصَّيْحَةُ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ صَاحِبِ الْأَمْرِ عَجَّلَ اللَّهُ فَرَجَه‏؛  گردن بني اميّه در مقابل (نشانه) و صيحة آسماني كه به نام (مبارك) ‌صاحب الامر (امام زمان(عج)) بلند مي‌شود، رام خواهد شد.»
نكته: 
1. از روايت اوّل هر چند تعبير حتمي نيامده؛ ولي تعبير «لا يقوم حتّي ينادي...» نشانگر حتمي بودن آن است. 2. همچنين ابتدا در آن به ندا تعبير شده است و بعد صيحه كه در مقدّمه اشاره شد. 
«ابن محبوب» از «ابو حمزه ثمالي» نقل كرده است كه: به امام صادق عرض كردم: «إِنَّ أَبَا جَعْفَرٍ كَانَ يَقُولُ خُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنَ الْمَغْرِبِ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ أَشْيَاءُ كَانَ يَقُولُهَا مِنَ الْمَحْتُومِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ اخْتِلَافُ بَنِي فُلَانٍ مِنَ الْمَحْتُومِ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ مِنَ الْمَحْتُوم‏...؛  (امام باقر) ابوجعفر(ع) پيوسته مي‌فرمود: خروج سفياني از (علايم) حتمي است. نداي آسماني از (علايم) حتمي است و چيزهايي را هميشه از محتوم مي‌شمرد. حضرت صادق(ع) فرمود: (بلي آنچه فرموده از محتومات است و) اختلاف بني فلان (اميه يا بني عباس) نيز از (علايم) حتمي است و كشته شدن نفس زكيه (در كنار خانه خدا نيز) از محتوم است.» 
«عمر بن حنظله مي‌گويد:‌ از امام صادق(ع) شنيدم كه مي‌فرمود: «خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ الصَّيْحَةُ وَ السُّفْيَانِيُّ وَ الْخَسْفُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ وَ الْيَمَانِيُّ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنْ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِكَ قَبْلَ هَذِهِ الْعَلَامَاتِ أَ نَخْرُجُ مَعَهُ؟ قَالَ: لا؛  پنج علامت قبل از (ظهور)‌ قائم(عج) است:‌ نداي آسماني، (خروج) سفياني، فرو رفتن (در بيداء)‌ كشته شدن نفس زكيه و (خروج)‌ يماني. عرض كردم: فدايت شوم! اگر يكي از شما خانواده قبل از اين علامات قيام كرد، با او همراهي كنم؟ حضرت فرمود: خير.»
ابوبصير مي‌گويد: به امام صادق عرض كردم: فدايت شوم! كي قائم(عج)‌ قيام مي‌كند؟ حضرت فرمود: «يَا أبَا مُحَمَّد! إِنَّا أهْلُ بَيْتٍ لَا نُوَقِّتُ وَ قَدْ قَالَ مُحَمَّدٌ كَذِبَ الْوَقَّاتُون، يَا أبَا مُحَمَّدُ إِنَّ قَدَّامَ هَذَا الْأمْرِ خَمْسَ عَلَامَاتٍ أوْلَاهُنَّ النِّدَاءُ فِي شَهْرِ رَمَضَانٍ وَ خُرُوجُ السُّفْيَانِي وَ خُرُوجُ الْخُرَاسَانِي وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ، وَ خَسْفُ بِالْبَيْدَاءِ؛  ما اهل بيت (براي ظهور حضرت مهدي(عج)) زمان تعيين نمي‌كنيم؛ چرا كه محمد (باقر) فرمود: تعيين كنندگان وقت (ظهور) دروغگويند، اي ابا محمد (كنية‌ ابو بصير)! قبل از اين امر (ظهور)‌ پنج علامت (حتمي) است: اوّل آنها نداي آسماني است در ماه رمضان، قيام سفياني، قيام (سيد) خراساني، كشته شدن نفس زكيّه و فرو رفتن (لشكريان سفياني در بيابان) بيداء است.»
اين دو روايت صراحت دارند بر حتمي بودن نداي آسماني. روايات ديگري نيز داريم كه صرف نظر مي‌كنيم. 
جالب اين است كه در منابع اهل سنّت نيز ا ين معني آمده، از جمله: «الفتن» مي‌خوانيم: «النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ؛  نداي آسماني حتمي است.
ندا دهنده 
در روايات پيش گفته شد كه تعبير «النِّداء» به صورت مطلق آمده  و يا به صورت «ينادي من السماء»  نداء آسماني؛‌ولي مشخص نكرده است كه ندا دهنده كيست. آيا خود حضرت مهدي(عج) است؟ يا ايجاد صوت مي‌شود؟ و يا اينكه ملك اعظم الهي، حضرت جبرائيل اين ندا را مي‌دهد؟
آنچه از برخي روايات استفاده مي‌شود اين است كه اين ندا از حضرت جبرئيل به گوش جهانيان مي‌رسد. «معلّي بن خنيس» از امام صادق چنين نقل كرده است كه: «صَوْتُ جَبْرَئِيلَ مِنَ السَّمَاءِ وَ صَوْتُ إِبْلِيسَ مِنَ الْأَرْضِ فَاتَّبِعُوا الصَّوْتَ الْأَوَّلَ وَ إِيَّاكُمْ وَ الْأَخِيرَ أَنْ تُفْتَنُوا بِهِ؛  نداي جبرئيل از آسمان و نداي ابليس از زمين است و بر شماست كه از نداي اوّل پيروي كنيد، نه از نداي اخير كه به فتنه بيفتيد!» 
امام باقر(ع) فرمود: «يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ ... فَإِنَّ الصَّوْتَ الْأَوَّلَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ الرُّوحِ الْأَمِين‏؛  ندا كننده‌اي از آسمان، نام قائم را ندا مي‌كند... صداي نخست صداي جبرئيل روح الامين است.»
در روايت ديگر حضرت صادق(ع) فرمود: «لَا يَخْرُجُ الْقَائِمُ‌ حَتَّي يُنَادِي بِاسْمِهِ مِنْ جَوْفِ السَّمَاءِ ... وَ يَخْرُجُ الْقَائِمِ مِمَّا يَسْمَعُ وَ هِيَ صَيْحَةُ جِبْرِئِيل؛ قائم(عج) خروج نمي‌كند تا زماني كه از درون آسمان به نام او ندا شود، و قائم با شنيدن ندا خروج مي‌كند و آن ندا فرياد جبرئيل است.»
در برخي روايات،‌ سخن از «نداء» در كنار كعبه به ميان آمده است،  از جمله: امام صادق مي‌فرمايد: «كَأَنِّي بِالْقَائِمِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ يَوْمَ السَّبْتِ قَائِماً بَيْنَ الرُّكْنِ وَ الْمَقَامِ بَيْنَ يَدَيْهِ جَبْرَئِيلُ(ع) يُنَادِي الْبَيْعَةَ لِلَّه‏؛  گويا مي‌بينم كه (حضرت) قائم(عج) در روز شنبه، عاشورا، هنگام ظهر، بين ركن و مقام در كنار كعبه ايستاده است و در پيش او جبرئيل صدا مي‌زند: [اين] بيعت براي خداست... .»
گويا اين «نداء» غير از نداي آسماني و صيحه است كه به عنوان علامت ظهور بيان شده است؛ زيرا اوّلاً اين «نداء» در زمين و پس از ظهور است. و «نداء» در آسمان و آغاز ظهور صورت مي‌گيرد، ثانياً آن ندا براي حقانيت آل محمد(ع) و شيعيان او، و بشارت ظهور است؛ ولي اين ندا براي گرفتن بيعت، و بعد از ظهور كامل‌تر است.
ثالثاً نداي اوّلي در ماه مبارك رمضان است (كه بعداً اشاره مي‌شود)‌و اين ندا در محرّم و عاشورا معلوم مي‌شود بعد  از نداي اوّل سه ماهي طول مي‌كشد تا مردم براي بيعت آماده شوند. 
1. شاهدش روايتي است از امام صادق(ع) كه فرمود: «إِنَّ الْقَاِئم(عج) يُنَادِى اسْمُهُ لَيْلَةَ ثَلَاثَ وَ عِشْرِينَ وَ يَقُومُ يَوْمَ عَاشُورَاء؛  قائم اسمش در شب 23 (رمضان) ندا داده مي‌شود و قيامش در روز عاشورا است.»
محتواي ندا
مهم‌ترين نكته در مسئلة ندا محتواي آن است كه با تعبيرات مختلفي آمده است،‌ و قابل جمع مي‌باشد؛ در برخي اسم قائم(عج) را به زبان مي‌آورد، در گروهي ديگر دارد كه حق با حضرت علي(ع) و شيعيان اوست و يا حق با محمد و آل اوست كه اين روايات را مرور مي‌كنيم:
حضرت صادق(ع)فرمود: «اِذَا نَادَي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ اَنَّ الْحَقَّ فِي آلِ مُحَمَّدٍ فِعِنْدَ ذَلِكَ يَظْهَرُ الْمَهْدِيُ عَلَي اَفْوَاهِ النَّاسِ وَ يَشْرَبُونَ حُبَّهُ وَ لَا يَكُونُ لَهُمْ ذِكْرٌ غَيْرُهُ؛  هرگاه گوينده‌اي از آسمان صدا بزند كه حق با اَولاد محمد است، در آن هنگام، ظهور حضرت مهدي(عج) سر زبانها مي‌افتد، و از عشق او سرشار مي‌شوند، به گونه‌اي كه غير از ذكر او، ذكري به زبان نمي‌آورند.»
غم مخور ايّام هجران رو به پايان مي‌رود
اين خماري از سر ما مِيْ‌گساران مي‌رود

محفل از نور رخ او نورافشان مي‌شود
هر چه غير از ذكر يار از يادِ ياران مي‌رود 

در اين روايت مي‌گويد مضمون ندا اين است كه «حق با آل محمد است» در برخي روايات دارد كه حق با علي و شيعيان اوست، از جمله حضرت صادق(ع) فرمود: «اِذَا سَمِعُوا الصَّوْتَ مِنَ السَّمَاءِ أَلَا إِنَّ الْحَقَّ فِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ شِيعَتِه؛  وقتي صدا را از آسمان بشنوند كه ( مي‌گويد:) بيدار باشيد! به راستي حق با علي بن ابي طالب(ع) و شيعيان اوست.»
و در حديث ديگر فرمود: «يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ أَوَّلَ النَّهَارِ يَسْمَعُهُ كُلُّ قَوْمٍ بِأَلْسِنَتِهِمْ أَلَا إِنَّ الْحَقَّ فِي عَلِيٍّ وَ شِيعَتِه‏؛  در ابتداي روز، گوينده‌اي در آسمان ندا مي‌دهد كه آگاه باشيد كه حق با علي(ع) و شيعيان اوست.»
در گروه سوم دارد كه نداي آسماني نام قائم(عج)‌ را ندا مي‌دهد.
حضرت باقر(ع) فرمود: «يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ(عج) فَيَسْمَعُ مَنْ بِالْمَشْرِقِ وَ مَنْ بِالْمَغْرِبِ لَا يَبْقَى رَاقِدٌ إِلَّا اسْتَيْقَظَ وَ لَا قَائِمٌ إِلَّا قَعَدَ وَ لَا قَاعِدٌ إِلَّا قَامَ عَلَى رِجْلَيْهِ فَزَعاً مِنْ ذَلِكَ الصَّوْتِ فَرَحِمَ اللَّهُ مَنِ اعْتَبَرَ بِذَلِكَ الصَّوْتِ فَأَجَابَ فَإِنَّ الصَّوْتَ الْأَوَّلَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ الرُّوحِ الْأَمِين‏؛ نداكننده‌اي از آسمان نام قائم(عج) را ندا مي‌كند، پس هر كه در شرق و غرب است، آن را مي‌شنود، از وحشت اين صدا خوابيده‌ها بيدار، ايستادگان نشسته و نشستگان بر دو پاي خويش مي‌ايستند. رحمت خدا بر كسي كه از اين صدا عبرت گيرد و نادي آن را اجابت كند؛ زيرا صداي نخست، صداي جبرئيل روح الامين است.» 
در روايت «ابي بصير» از قول امام صادق(ع) مي‌خوانيم كه در جواب وي فرمود: «يُنَادِي بِاِسْمٍ وَ اِسْمُ اَبِيهِ اَلَا اِنَّ فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ قَائِمُ آلِ مُحَمَّدٍ فَاسْمَعُوا لَهُ وَ اَطِيعُوهُ؛  منادي به اسم قائم و ا سم پدرش ندا مي‌كند كه بيدا باشيد! فلان فرزند فلان قائم آل محمد(ع) است، پس سخن او را بشنويد و او را اطاعت كنيد!»
درروايت ديگر آمده است كه «عبد الله بن سنان» مي‌گويد: «در محضر حضرت صادق(ع) بودم كه مردي از همدان به حضرت عرض كرد: عامّه (و اهل سنّت) ما را به خاطر اين اعتقاد كه مي‌گوييم منادي از آسمان به نام صاحب الامر(عج) ندا مي‌كند، ملامت مي‌كنند، حضرت تكيه داده بود. آنگاه با عصبانيت نشست و فرمود: اين سخن را از من نقل نكنيد؛ بلكه از پدرم نقل كنيد و باكي بر شما نيست، من بارها از پدرم شنيدم كه مي‌فرمود: «وَ اللَّهِ إِنَّ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لَبَيِّنٌ حَيْثُ يَقُولُ إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ...(ع)  ؛  به خدا قسم ! اين (نداي آسماني) را خداي عزيز و جليل در كتاب (قرآن) بيان كرده است، آنجا كه مي‌فرمايد: «و اگر ما اراده كنيم، از آسمان بر آنان آيه‌اي نازل مي‌كنيم... .» بين اين روايات مي‌شود اين گونه جمع كرد كه محتواي اين ندا تمام اين نكات را در بر دارد؛ هم در آن بيان مي‌شود كه حق با محمد و آل او بوده، و هم گفته مي‌شود كه حق با علي و شيعيان اوست،‌و هم خبر از ظهور حضرت مهدي(عج) مي‌دهد و نام حضرت را مي‌آورد.
در حديثي دقيق‌تر متن ندا و محتواي آن بيان شده است:‌ »يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ، يَا اَيُّهَا النَّاسُ اِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ قَدْ قَطَعَ عَنْكُمْ مُدَّةَ الْجَبَّارِينَ وَ الْمُنَافِقِينَ وَ اَشْيَاعَهُمْ وَ وَلَّاكُمْ خَيْرَ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ(ص) فَاَلْحِقُوا بِهِ بِمَكَّةَ فَاِنَّهُ الْمَهْدِي(عج)؛  منادي از آسمان ندا مي‌كند كه خداي عزيز و جليل دوران (حكومت) جباران و منافقين و طرفداران آنها را از شما قطع كرد (و دوران آنها پايان يافت)‌ و بهترين امّت پيامبر(ص) را بر شما حاكم و والي قرار داد، پس در مكّه به او ملحق شويد، او [حضرت] مهدي(عج) است.»
ادامه دارد...

برچسب‌ها: 

افزودن دیدگاه