شب نیمه شعبان، شب عبادت و میلاد تبلور عبودیت حقیقی

شب نیمه شعبان، شب عبادت و میلاد تبلور عبودیت حقیقی
امام زمان‌علیه‌السلام و حجت دوازدهمین شیعیان جهان، در شب نیمه شعبان چشم به جهان گشود. امید همۀ پیامبران‌علیهم‌السلام، اوصیاء و اولیاء الهی برای حکومت عدالت در گیتی، پا به عرصۀ جهان نهاد. نیمه شعبان خاطره انگیزترین و شادترین ایّام سال، برای شیعیان است؛ در این روز افراد گوناگون و علاقه مندان به اهل بیت عصمت و طهارت‌علیهم‌السلام، همه به گونه ای، شادمانی خود را ابراز داشته، به همدیگر این روز بسیار مهم را تبریک می گویند. در این شرایط بسیار زیبا، گردانندگان مجالس مذهبی، دچار سردگمی و بلاتکلیفی در نحوۀ ادارۀ این مجالس اند؛ روحانیون و مدّاحان اهل بیت‌علیهم‌السلام که در بیان مصائب اهل بیت‌علیهم‌السلام ید طولائی دارند، در این ایّام دچار مشکل گشته از روی ناچاری به رویه های مختلف و گاهی عجیب و غریب، روی می آورند و برخی به صراحت می گویند: ما الگوی مناسبی برای مجالس شاد نداریم و نمی دانیم در این موقعیتها چه باید کرد!
از اینرو بهتر است دربارۀ این موضوع به برنامه ریزی روی آوریم و اکنون ما مقداری دربارۀ این موضوع تأمل نموده، با الهام از سیرۀ معصومین‌علیهم‌السلام سعی می کنیم ذهنیت سازی کرده تا انشاءالله مبلّغان گرامی به راه های مناسبی در این زمینه دست یابند. قبل از ارائۀ چند نکاتی در این موضوع، مروری بر جایگاه نیمۀ شعبان در لسان روایات خواهیم داشت.
نیمه شعبان و میلاد امام زمان‌علیه‌السلام
پانزدهم شعبان سال255ق روز میلاد منجی بشریت از گردابهای جهل و نادانی، ولی عصر امام زمان ارواحنا لتراب مقدمه الفداء می باشد. مرحوم کلینی نقل می کند: «وُلِدَ الصَّاحِبُ‌علیه‌السلام فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ سَنَةَ خَمْسٍ وَ خَمْسِینَ وَ مِائَتَینِ؛ (1) امام زمان‌علیه‌السلام در نیمه ماه شعبان سال255ق به دنیا آمدند.»
گروهی از بزرگان از حکیمه خاتون حدیثی را نقل می کنند که فرمود: شب نیمه شعبان بود... شنیدم امام عسکری‌علیه‌السلام می فرماید: «ای عمه ام! فرزندم را نزد من بیاور.» روپوش از او کنار زدم، دیدم او درحال سجده است و بر دست راست حضرت نوشته بود «جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً» (2) او را در آغوش گرفتم، دیدم پاك و پاكیزه است. آنگاه در پارچه اى پیچیده نزد پدر بزرگوارش بردم. آنجا حضرت فرمود: «اشْهَدُ اَنْ لَا اِلَهَ اِلَّا اللهُ وَ اَنَّ مُحَمَّدَاً رَسُولُ اللهِ وَ اَنَّ عَلیاً امیرُ المُؤْمِنینَ حَقّاً» آنگاه بر همۀ ائمه درود فرستاد تا به خودش رسید، و براى دوستانش دعا نمود كه خداوند با فرج او آنها را دلشاد گرداند، سپس چشم گشود. (3)
تا آنجا كه می گوید: مثل اینكه میان من و آقا، پرده اى آویختند به طورى كه او را نمی دیدم، از پدرشان پرسیدم آقا! بچه چه شد؟ فرمود: آن كس كه از تو و ما به او نزدیك تر است، او را برد.
در این روایت حكیمه می گوید: چون روز چهلم شد، به حضور امام حسن عسكرى‌علیه‌السلام شرفیاب شدم، دیدم امام زمان‌علیه‌السلام در خانه راه می رود. صورتى نیكوتر از رخسار او و کلامی فصیح تر از گفتار او ندیدم. امام حسن عسكرى‌علیه‌السلام فرمود: «عمه! این مولود پیش خدا بسیار عزیز است.» عرض كردم: آقا آنچه باید ببینم از چهل روزۀ او می بینم. امام‌علیه‌السلام تبسّمى كرد و فرمود: «عمه جان! نمی دانى كه رشد یك روز ما ائمه برابر رشد یك سالۀ دیگران است؟» پس من برخاستم و سر آقا را بوسیدم و برگشتم، چون وقتى دیگر آمدم او را ندیدم! از امام‌علیه‌السلام جویا شدم فرمود: «او را به كسى سپردم كه مادر موسى فرزند خود را به او سپرد.»
نیمه ماه شعبان، شب پرستش
ماه شعبان باعظمت و بسیار ارزشمند است. در این ماه، شب نیمه شعبان از جایگاه ویژه ای برخوردار است؛ همان گونه که در شبهای ماه رمضان، شب قدر اهمیّت فوق العاده ای دارد. در این شب با عظمت، عباداتی وارد شده که اکنون به مواردی می پردازیم:
1. پیامبر اکرم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل می کنند که شب نیمه شعبان خواب بودم که جبرئیل نازل شد، به من گفت:‌ای محمد! آیا در چنین شبی می خوابی؟ سؤال کردم: مگر این شب چه شبی است؟ جبرئیل جواب داد: شب نیمه شعبان است‌ای محمد برخیز. او مرا بلند کرده با خود به بقیع برد، سپس گفت: سر بلند کن، این شبی است که درهای آسمان گشوده می شود؛ در نتیجه درهای رحمت، رضوان، مغفرت، فضل، توبه، نعمت، بخشش و احسان باز می شود... . (4)
2. سَأَلْتُ عَلِی بْنَ مُوسَى الرِّضَا‌علیه‌السلام عَنْ لَیلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَقَالَ: هِی لَیلَةٌ یعْتِقُ اللهُ فِیهِ الرِّقَابَ مِنَ النَّارِ وَ یغْفِرُ فِیهَا الذُّنُوبَ الْكِبَارَ. قُلْتُ: فَهَلْ فِیهَا صَلَاةٌ زِیادَةً عَلَى صَلَاةِ سَائِرِ اللَّیالِی؟ فَقَالَ: لَیسَ فِیهَا شَی ءٌ مُوَظَّفٌ وَ لَكِنْ إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَتَطَوَّعَ فِیهَا بِشَی ءٍ فَعَلَیكَ بِصَلَاةِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِی طَالِبٍ‌علیه‌السلام وَ أَكْثِرْ فِیهَا مِنْ ذِكْرِ اللهِ وَ الِاسْتِغْفَارِ وَ الدُّعَاءِ فَإِنَّ أَبِی‌علیه‌السلام كَانَ یقُولُ الدُّعَاءُ فِیهَا مُسْتَجَابٌ؛ (5) از امام رضا‌علیه‌السلام در مورد شب نیمه شعبان سؤال کردم، آن حضرت فرمودند: شبی است که خداوند افراد را از آتش جهنم آزاد می کند و گناهان کبیره را می آمرزد. سؤال کردم: آیا نمازی علاوه بر نمازهای عادی شبهای دیگر در این شب آمده است؟ فرمودند: نماز واجبی وارد نشده؛ لیکن اگر خواستی مستحبی را به جا آوری، پس نماز جعفر ابن ابی طالب‌علیه‌السلام را بجا آور و زیاد کن یاد خدا و استغفار و دعاء را، به درستیکه پدرم‌علیه‌السلام زیاد می فرمود: دعاء در شب نیمه شعبان مستجاب است.
نیمه شعبان و شب زنده داری
پیامبر گرامی اسلام‌صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «مَنْ أَحْیا لَیلَةَ الْعِیدِ وَ لَیلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ لَمْ یمُتْ قَلْبُهُ یوْمَ تَمُوتُ الْقُلُوبُ؛ (6) کسی که شبهای عید فطر و نیمه ماه شعبان را احیاء بدارد، در روزی که قلبها می میرند قلب او نمی میرد.»
از علی ابن موسی الرضا‌علیه‌السلام نقل شده که فرمود: «كَانَ عَلِی‌علیه‌السلام لَا ینَامُ ثَلَاثَ لَیالٍ لَیلَةَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِینَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ لَیلَةَ الْفِطْرِ وَ لَیلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ وَ فِیهَا تُقَسَّمُ الْأَرْزَاقُ وَ الْآجَالُ وَ مَا یكُونُ فِی السَّنَةِ؛ (7) علی‌علیه‌السلام همواره سه شب را نمی خوابید: شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان و شب عید فطر و شب نیمه شعبان و در این شب روزیها تقسیم و اجلها معلوم می گردد و مانند آن در سال نیست.»
و نیز در روایتی نقل شده: «كَانَ عَلِی بْنُ الْحُسَینِ‌علیه‌السلام یجْمَعُنَا جَمِیعاً لَیلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ ثُمَّ یجَزِّئُ اللَّیلَ أَجْزَاءً ثَلَاثَةً فَیصَلِّی بِنَا جُزْءاً ثُمَّ یدْعُو فَنُؤَمِّنُ عَلَى دُعَائِهِ ثُمَّ یسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ نَسْتَغْفِرُهُ وَ نَسْأَلُهُ الْجَنَّةَ حَتَّى ینْفَجِرَ الْفَجْرُ؛ (8) امام سجاد‌علیه‌السلام در شبهای نیمه شعبان همۀ ما را جمع، سپس شب را سه قسمت می کرد؛ در یک بخش با ما نماز می خواند بعد از آن در بخش دیگر دعا می فرمود و ما آمین می گفتیم و در جزء آخر، استغفار می کرد و ما هم استغفار می کردیم و از خدا بهشت را طلب می کردیم تا طلوع صبح.»
زیارت امام حسین‌علیه‌السلام
یکی از اعمالی که در نیمه شعبان خیلی بر آن تأکید شده زیارت امام حسین‌علیه‌السلام است؛ ابی بصیر از امام صادق‌علیه‌السلام نقل می کند که فرمودند: «مَنْ أَحَبَّ أَنْ یصَافِحَهُ مِائَةُ أَلْفِ نَبِی وَ عِشْرُونَ أَلْفَ نَبِی فَلْیزُرْ قَبْرَ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی‌علیه‌السلام فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَإِنَّ أَرْوَاحَ النَّبِیینَ‌علیهم‌السلام تَسْتَأْذِنُ اللَّهَ فِی زِیارَتِهِ فَیؤْذَنُ لَهُمْ؛ (9) کسی که دوست دارد با صد و بیست هزار پیامبر مصافحه کند، باید در نیمه شعبان قبر امام حسین‌علیه‌السلام را زیارت کند؛ هر آینه ارواح پیامبران‌علیهم‌السلام از خداوند اجازه می خواهند که امام حسین‌علیه‌السلام را زیارت کنند و خداوند به آنان اجازه زیارت عنایت می فرماید.»
نیز از امام صادق‌علیه‌السلام نقل شده که فرمود: «إِذَا كَانَ لَیلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ نَادَى مُنَادٍ مِنَ الْأُفُقِ الْأَعْلَى زَائِرِی الْحُسَینِ‌علیه‌السلام ارْجِعُوا مَغْفُوراً لَكُمْ ثَوَابُكُمْ عَلَى رَبِّكُمْ وَ مُحَمَّدٍ نَبِیكُمْ؛ (10) هنگامی که شب نیمه شعبان فرا رسد، منادی از افق اعلی ندا دهد:‌ای زائرین امام حسین‌علیه‌السلام بر گردید در حالی که گناهانتان بخشیده و پاداش شما بر خدایتان و پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله است.»
در جای دیگر نیز از امام صادق‌علیه‌السلام نقل شده که فرمودند: «مَنْ زَارَ الْحُسَینَ‌علیه‌السلام لَیلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ مَنْ زَارَهُ یوْمَ عَرَفَةَ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ حَجَّةٍ مُتَقَبَّلَةٍ وَ أَلْفَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَةٍ وَ مَنْ زَارَهُ یوْمَ عَاشُورَاءَ فَكَأَنَّمَا زَارَ اللَّهَ فَوْقَ عَرْشِهِ؛ (11) کسی که در شب نیمه شعبان امام حسین‌علیه‌السلام را زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می بخشد و کسی که آن حضرت را در روز عرفه زیارت کند خداوند برای او هزار حج مقبول و هزار عمره مبرور می نویسد و کسی که در روز عاشورا آن بزرگوار را زیارت کند، مانند آن است که خداوند را بالای عرش زیارت کند.»
پیشنهاد
با توجه به روایاتی که بیان شد و برخی از روایات دیگر و مواردی که در سیره معصومین‌علیهم‌السلام مطرح شده، می توان مواردی را جهت برنامه های نیمه شبعبان، پیشنهاد کرد:
1. بیان ویژگیها و فضائل امام زمان‌علیه‌السلام با بیانی شاد و جذاب؛
2. زمینه سازی برای تعمیق معرفت امام‌علیه‌السلام؛
3. تربیت انسانهای منتظر با ملزومات مناسب آن؛
4. معرفی رفتارها و فعالیتهای مناسب با انتظار و زمینه سازی جهت اجرای گروهی آن همراه با روحانی؛ از باب نمونه می توان صله ارحام یا رسیدگی به نیازمندان را مطرح کرده و برای هر فعالیت، اشخاص و یا فردی را معین نموده و زمان اجرای آن را مشخص ساخت و با مشارکت مردم به کارهای مورد رضای امام زمان‌علیه‌السلام پرداخته و لذّت آن فعالیتها را به افراد چشاند.
5. شب زنده داری به صورتی کاملاً متفاوت، بدون ذکر مصیبت؛ از باب نمونه می توان با الهام از امام سجاد‌علیه‌السلام، بخشی را به خواندن نماز، بخشی را به دعاء دسته جمعی و بخشی را به استغفار اختصاص داد.
6. برگزاری جلسات جشن و سرور با ملاکهای دینی؛
7. تقدیر از نیروهای فرهنگی ـ مذهبی در اقشار مختلف اجتماعی که دارای نخبگی هستند؛
8. مدّاحی و بیان اشعار دقیق در فضائل اهل بیت عصمت و طهارت‌علیهم‌السلام با صوت زیبا یا به صورت سرود؛
9. اجرای نمایشهای زیبا با ملاکهای شرعی با مضامین دینی و یا بر اساس تاریخ اسلام.

پی‌نوشـــــــــــــت‌ها:

(1). بحارالأنوار، علامه مجلسی، انتشارات اسلامیه، تهران، ج51، ص4.
(2). اسراء/81.
(3). «كَانَ لَیلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ... فَإِذَا أَنَا بِحِسِّ سَیدِی وَ بِصَوْتِ أَبِی مُحَمَّدٍ‌علیه‌السلام وَ هُوَ یقُولُ یا عَمَّتِی هَاتِی ابْنِی إِلَی فَكَشَفْتُ عَنْ سَیدِی فَإِذَا هُوَ سَاجِدٌ مُتَلَقِّیاً الْأَرْضَ بِمَسَاجِدِهِ وَ عَلَى ذِرَاعِهِ الْأَیمَنِ مَكْتُوبٌ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً فَضَمَمْتُهُ إِلَی فَوَجَدْتُهُ مَفْرُوغاً مِنْهُ فَلَفَفْتُهُ فِی ثَوْبٍ وَ حَمَلْتُهُ إِلَى أَبِی مُحَمَّدٍ‌علیه‌السلام وَ ذَكَرُوا الْحَدِیثَ إِلَى قَوْلِهِ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ وَ أَنَّ عَلِیاً أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ حَقّاً ثُمَّ لَمْ یزَلْ یعُدُّ السَّادَةَ الْأَوْصِیاءَ إِلَى أَنْ بَلَغَ إِلَى نَفْسِهِ وَ دَعَا لِأَوْلِیائِهِ بِالْفَرَجِ عَلَى یدَیهِ ثُمَّ أَحْجَمَ.» بحارالانوار، ج51، ص19.
(4). مستدرك الوسائل، محدث نوری، مؤسسه آل البیت، قم، 1408ق، ج6، ص285.
(5). وسائل الشیعة، شیخ حرّ عاملی، مؤسسه آل البیت، قم، 1409ق، ج8، ص59.
(6). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، شیخ صدوق، نشر دارالرضی، قم، 1406ق، ص77.
(7). وسائل الشیعة، ج7، ص478.
(8). همان، ج8، ص110.
(9). تهذیب الأحكام، شیخ طوسی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1365ش، ج6، ص48.
(10). وسائل الشیعة، ج14، ص468.
(11). وسائل الشیعة، ج14، ص 469.

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.