مجالس شاد، بایدها و نبایدها

در گفتگو با حجت الاسلام حسینی اراکی

امروزه در مسئله شادی و نشاط گاهی بحث های متعارضی مطرح می شود. نظر حضرتعالی چیست؟
یکی از مسائلی که در جامعه جوان ما مقداری تنش ایجاد کرده است، مسئله تقابل اسلام با شادی است؛ به این معنا كه به خاطر برخوردهای سلیقه ای با مسئله شادی و گاهی انجام بعضی امور خلاف منطق و یا برخوردهای نامناسب، بعضی تصور می كنند كه اسلام با شادی مخالف است.
خداوند متعال براساس حكمت و مصلحت و رحمت، تمایلات و تمنیاتی را در درون بشر قرار داده كه استفاده درست و آگاهانه از آنها موجب رشد و تعالی و تكامل انسان می شود؛ مثل میل به لذّت و قدرت و تمایلات دیگر. یكی از آن تمایلات میل به شادی و گریزان بودن از غم است.
انسان به شادی و سرور احتیاج دارد؛ ولی اگر بخواهیم بر این تمایل نگاهی درست و واقعی بیندازیم، آن شادی و سروری شایسته و مفید است كه آثار مثبت روحی و روانی و دنیوی و اخروی داشته باشد. این شادی باید دارای خصوصیات و ویژگی های ذیل باشد:
1. به حق باشد؛ یعنی بر محور حق بچرخد نه باطل؛ شادی و سرور بر محور حق مقبول است. قرآن خطاب به كفار كه عقوبت خدا را می چشند می گوید: «ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ»؛ (1) «این [عذاب] به خاطر آن است كه به ناحق در زمین شادی می كردید و از روی غرور و مستی به خوشحالی می پرداختید.»
2. براساس عقلانیت و خرد باشد؛ چنانكه در روایات است كه انسان جاهل تا شاد می شود غافل می شود، مست می شود، طغیان و عصیان می كند، خدا و خواسته های او را فراموش می كند.
3. بر محور اعتدال و دوری از افراط و تفریط باشد؛
4. وسیله مبارزه با نفس باشد نه اسارت و تسلیم در برابر نفس؛ آن كسی كه برای خود و دلبخواهی خود و خواسته های نفس شاد است، در باطن اسیر می باشد. امام علی علیه السلام فرمودند: «كَمْ مِنْ عَقْلٍ اَسِیرٍ تَحْتَ هَوَی اَمِیرٍ؛ (2) چه بسا عقلی كه تحت هوای نفسی كه امیر است، اسیر می باشد.» اگر انسان به شادی دیگران مخصوصاً وجود مقدس اهل بیت علیهم السلام شاد شود و به غم و حزن آنها محزون گردد، این بهترین روش برای خروج از زندان نفس، خودپرستی، خودگرایی و خود دوستی است.
بهترین الگو برای مجالس مؤمنین كدام است تا اهل ایمان بتوانند جلسات خود را با آن تنظیم كنند؟
قرآن كریم می فرماید: «لَقَدْ كانَ لَكُمْ فی‏ رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ یرْجُوا اللهَ وَ الْیوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثیراً»؛ (3) «مسلماً برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیكویی بود، برای آنها كه امید به رحمت خدا و روز رستاخیر دارند و خدا را بسیار یاد می كنند.»
اگر رسول اكرم صلی الله علیه وآله الگو و اسوه برای تمام شئون و حوزه های زندگی ماست، ما باید افكار و تمایلات و رفتارهای خودمان را با این مقیاس الهی و آسمانی بسنجیم و از جمله جلسات و مجالس ما باید براساس جلسات آن حضرت باشد.
آقا امام حسین علیه السلام می فرماید: من از پدرم امیرالمؤمنین علی علیه السلام از ویژگیها و خصوصیات مجالس رسول الله صلی الله علیه وآله سؤال كردم و پدرم در پاسخ فرمود:
«كَانَ رَسُولُ الله صلی الله علیه وآله لاََ یجْلِسُ وَ لَا یقُومُ إِلَّا عَلَى ذِكْر اللهِ... مَجْلِسُهُ مَجْلِسُ حِلْمٍ وَ حَیاءٍ وَ صَبْرٍ وَ أَمَانَةٍ لَا تُرْفَعُ فِیهِ الْأَصْوَاتُ وَ لَا یوهَنُ فِیهِ الْحُرَمُ...؛ (4) رسول خدا صلی الله علیه وآله این گونه بود كه جز با نام و یاد خدا نشست و برخاست نمی كرد. مجلس او مجلس حلم و شرم و صبر و امانت بود، در مجلس او صداها بلند نمی گشت و حرمت كسی هتك و توهین نمی شد و... .»
گفتم: «كَیفَ كَانَتْ سِیرَتُهُ فِی جُلَسَائِهِ؛ سیرة حضرت با همنشینانش چگونه بود؟»
فرمود: «كَانَ رَسُولُ اللهِ دَائِمَ الْبِشْرِ سَهْلَ الْخُلُقِ لَینَ الْجَانِبِ لَیسَ بِفَظٍّ وَ لاَ غَلِیظٍ وَ لَا صَخَّابٍ وَ لَا فَحَّاشٍ وَ لَا عَیابٍ وَ لَا مَدَّاحٍ یتَغَافَلُ عَمَّا لَا یشْتَهِی فَلَا یؤْیسُ مِنْهُ وَ لَا یخَیبُ فِیهِ مُؤَمِّلِیهِ قَدْ تَرَكَ نَفْسَهُ مِنْ ثَلَاثٍ الْمِرَاءِ وَ الْإِكْثَارِ وَ مِمَّا لَا یعْنِیهِ؛ رسول خدا صلی الله علیه وآله همواره خوشرو، سهل گیر و نرمخو بود. خشونت و تندخویی نداشت، پرخاشجویی و دشنامگویی نمی نمود، عیبجویی و یا مداحی نمی كرد، از آنچه نمی پسندید تغافل می فرمود، و در عین حال كسی را مأیوس نمی ساخت و دیگران را كه بدان مایل بودند ناامید و رانده نمی كرد. خود را از سه چیز محفوظ می داشت: مراء (جدال)، پرگویی و كارهای بیهوده.»
«... یضْحَكُ مِمَّا یضْحَكُونَ مِنْهُ وَ یتَعَجَّبُ مِمَّا یتَعَجَّبُونَ مِنْهُ؛ (5) از آنچه همه می خندیدند، می خندید و از آنچه اظهار شگفتی می كردند، اظهار شگفتی می كرد.»
با توجه به معارف الهی و سیره و سخن معصومین علیهم السلام، از نظر شما شادی و سرور پسندیده دارای چه ویژگیهایی باید باشد؟
شادی و سرور پسندیده دارای ویژگی های زیر است:
1. به حق بودن و در جهت خدا و جلب رضایت خدا و اهل بیت علیهم السلام بودن؛
2. سنخیت و تشابه به اهل بیت علیهم السلام داشتن كه فرمودند: «یفرحون لفرحنا»؛
3. متعادل بودن و دوری از افراط و تفریط؛
4. هدف مقدس داشتن و استفاده از ابزارهای شایسته و در خور شأن برای تحقق آن هدف مقدس؛
در این خصوص باید كیفیت ابزار، اشعار، سخنان و فضا، یا قیافه و چهره و لباس مناسب و در خور شأن باشد.
چگونه می توان جلسات شاد و فرح بخش ایجاد كرد؟
ایجاد فضای شاد و فرح بخش در جلسات شاد، می تواند با استفاده از محورهای زیر صورت گیرد:
1. سخنان و آموزه هایی كه امیدبخش و فرح بخش باشند؛
2. لطیفه های خوب و در خور شأن؛
3. پخش شیرینی و شربت و...؛
4. برگزاری مسابقه فرهنگی – آموزشی و اهداء جوایز.
طبعا بعضی از مجالس شاد مورد پسند دین نیستند. از نظر شما مجالس شادی ناپسند چه ویژگی هایی دارند؟
خصوصیات و ویژگی های مجلس شادی ناپسند عبارتند از:
1. غفلت و فراموشی خدا و اهل بیت علیهم السلام؛
2. فقدان افاده و استفاده، از فرهنگ اهل بیت علیهم السلام؛
3. ریاء و سمعه و چشم وهم چشم بازی؛
4. هدف شدن صرف شادی و سرور و همراه نشدن آن با آگاهی و بصیرت؛
5. تشبیه شدن به مجالس لهو و لعب؛
6. خشك و بی روح بودن و شبیه مجالس ماتم شدن؛
7. فقدان فضا، سخن، لباس، و شعر مناسب؛
8. وجود افراط و تفریط؛
9. شوخی های زشت و زننده؛
10. وجود صدای بلند و قهقهه؛
11. استفاده از افرادی كه مشهور به خوبی و صلاح و سداد نیستند.
چنانچه در پایان این گفتگو مطلب خاصی دارید بیان فرمایید.
از مجموع روایات و اخبار استفاده می شود، انسان مؤمن دارای یك غم و حزن دائمی در باطن خویش است كه هرگز از او جدا نمی شود و اگر آن غم و اندوه باطنی را كنار بگذارد باطنش ممكن است به مرض غفلت و بی توجّهی دچار شود. آن غم ممكن است غم فراق از یاران یا غم و حزن برای بند گان خدا و یا محزون شدن برای آخرت باشد.
امام حسن علیه السلام می گوید: از هند بن ابی هاله تمیمی كه توصیف گر رسول خدا صلی الله علیه وآله بود سؤال كردم، او چنین گفت:
«... كَانَ [رَسُولُ الله] صلی الله علیه وآله مُتوَاصِلَ الْأَحْزَانِ دَائِمَ الْفِكْر... . وَ إِذَا فَرِحَ غَضَّ طَرْفَهُ جُلُّ ضِحْكِهِ التَّبَسُّم...؛ (6) رسول خدا علیه السلام اندوه پیوسته و فكر مداوم داشت... و هرگاه شاد می گردید، پلك های خود را جمع می كرد و بیشتر خنده او تبسّم بود.»
از اینرو در روایات فراوان داریم كه انسان مؤمن، حزنش در باطن و شادی و سرورش در ظاهر است.

پی نوشـــــــــــــت ها:

(1). غافر/75.
(2). نهج البلاغه، ص 507؛ بحارالانوار، ج66، ص411.
(3). احزاب/21.
(4). مکارم الاخلاق، ص13.
(5). مكارم الاخلاق،  ترجمه میرباقری، ج1، ص 27 – 29.
(6). معانی الاخبار، شیخ صدوق، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1361 ش، ص 81.

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.