روانشناسان چگون می توانند با استفاده از دین به بیمار کمک کنند؟

روانشناسان چگون می توانند با استفاده دین و تعالیم دینی به بهبود بیمار روانی کمک کنند لطفا هرکدام را به طور کامل و مفصل شرح دهید. اگر می شود پرسشنامه و آماری در مورد سلامت روان کسانی که اهل دین و غیره برایم ارسال کنید؟

در پاسخ به سؤال شما مطالبی را در قالب نکات زیر تقدیم می داریم:

۱. زمانی که روان‏شناسی به عنوان یک علم در غرب مطرح شد، نزاع با دین و مذهب به اوج خود رسیده بود؛ مکتب‏های مادی‏نگر دین و مذهب را نفی و از آن به عنوان «افیون ملت‏ها» یاد می‏کردند. فروید به عنوان مهم‏ترین نظریه‏پرداز و روان‏شناس دهه‏های اول قرن حاضر، دین و مذهب را دارای مؤلّفه‏های بیماری‏زا می‏دانست. در خلال دهه‏های بعد هم روان‏شناسی راهی جدا از مذهب پیمود و تلاش در جهت انکار و نفی مذهب، به ویژه نفی نقش آن در سلامت روان و اصلاح فکر و رفتار، همچنان ادامه یافت.

اما این حقیقت هیچ‏گاه قابل انکار نبوده که وجود خداوند در همه جا قابل لمس است، به دلیل آنکه اسلام مکتب هدایت است و هدایت محور اصلی کار مشاوره، باید گفت: برای آن نظامی وجود دارد که باید کشف شود، چرا که دین برای حل مشکلات و رفع موانع و شکوفایی استعدادهای آدمی، راه‏هایی پیشنهاد می‏کند که مشاوره هم غیر از این نیست.

۲. روانشناسان اسلامی برخی اصول و روش‏های مشاوره و درمانگری شناختی و رفتاری را بر اساس آموزه های دینی که از منابع اسلامی استخراج شده بیان کرده اند که ما در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم:

۱- معاداندیشی و شناخت درمانی

معاداندیشی ضامن سعادت و رفاه و امنیت جوامع بشری است. هرگاه انسان‏ها معتقد باشند دارای حقیقتی هستند که با مرگ از بین نمی‏رود، بلکه آغاز زندگی جدیدی را تجربه خواهند کرد و بین زندگی این دنیای آن‏ها و حیات پس از مرگ رابطه‏ای وجود دارد و این رابطه از نوع علیّت و عینیت است، نه قرارداد صرف، احساس مسئولیت و بیم از سرنوشت آن‏ها را از هر نوع احساس پوچی و تنهایی باز می‏دارد و امید به آینده درخشان موجبات آرامش خاطر و فکر آن‏ها را فراهم نموده، به یأس و نومیدی و فشارهای روانی پایان می‏دهد.

۲- امید و شناخت‏درمانی

امید در سلامت‏روانی انسان نقش مهمی بر عهده دارد. امید، به زندگی انسان معنا می‏بخشد و هنگام هجوم مشکلات، ناملایمات، رنج‏ها و اندوه‏ها و مصایب و ناگواری‏ها، از فروپاشی روانی انسان جلوگیری می‏کند و مانع استیلای یأس و دل‏سردی بر انسان می‏گردد. بدون امید، زندگی، بی‏معنا، تلاش ناموجّه، و اضطراب و افسردگی حضور موجّه پیدا می‏کنند و سیاهی و تاریکی و ابهام افق آینده را می‏پوشاند.

۳- ذکر درمانی

زندگی ماشینی قرن حاضر مشکلات فراوانی را به ارمغان آورده است: جنگ‏های مخرّب، که با از دست دادن عزیزان همراه بوده، قطع و محدود شدن روابط خویشاوندی که باعث از دست دادن حمایت‏های اجتماعی و سبب ایجاد افسردگی‏های فراوانی گردیده، نبود احساس امنیت که اضطراب بشر را افزایش داده، وجود سلاح‏های کشتار جمعی که بشر را بسوی نابودی سوق داده و از نظر روانی درمانده و مستأصل کرده. در این‏گونه موارد، علاوه بر راه حل‏های دراز مدت، بشر نیازمند تسکین و آرامش فوری است تا بتواند در کوتاه مدت، با این مشکلات کنار آید و با مسائل سازگاری پیدا کند تا در دراز مدت، به راه حل‏های اساسی برای ریشه‏کن کردن این مشکلات بپردازد. یکی از اموری که در این شرایط به انسان آرامش می‏بخشد، «یاد خداوند» است: (اَلا بِذِکرِ اللّهِ تَطمئنُّ القُلوُب) (رعد: ۲۸): همانا با یاد خدا، دل‏ها آرامش می‏یابد.

تبیین روان‏شناختی این مسئله این است که فرد در حالی که به یاد خداست، خود را به منبع و قدرت لایتناهی متصل می‏بیند و از تنهایی و استیصال رها می‏شود. تأثیر این یاد پیدایش آرامش زودرس در روان و جسم فرد است.

۴- توبه درمانی

توبه دارای دو جنبه شناختی و رفتاری است، بسیاری از علمای اخلاق نخستین گام برای اصلاح و هدایت و راهنمایی را «توبه» شمرده‏اند؛ توبه‏ای که صفحه قلب را از آلودگی‏ها پاک کند و تیرگی‏ها را مبدّل به روشنایی سازد. توبه در واقع اساس دین را تشکیل می‏دهد؛ چرا که دین و مذهب انسان را به جدا شدن از بدی‏ها و آنچه در روان انسان آثار منفی ایجاد می‏کند و بازگشت به خیرات دعوت می‏کند.

۳. اگرچه همه آموزه‏ها و تعالیم حیات‏بخش اسلام برای سلامت و سعادت دنیا و آخرت انسان تشریع شده‏اند، اما به طور خاص، در دستورات دینی در بحث پیش‏گیری از ابتلا به آسیب‏های روحی و روانی و در نتیجه آن سلامت روانی انسان، آموزه‏هایی وجود دارند که بررسی تفصیلی آنها مقاله مستقلی را می طلبد. در اینجا به صورت فهرست وار به برخی از آموزهای دینی که در این میان نقش بارزی دارند، اشاره می کنیم: آموزه‏هایی چون: صبر، کار و تلاش مفید و سازنده، ورزش و تفریحات سالم، تقوا، توبه، امیدواری، اعتقاد به معاد و جاودانگی انسان، یاد مرگ، صله رحم، اعتقاد به قضا و قدر، استغفار زیاد، ترک حسادت، زندگی پاکیزه ناشی از عمل صالح، هم نشینی با مؤمن، گفتن ذکرهای مخصوص، دعا، نماز و اعمال دینی.

همه این آموزه های دینی به نوعی در سلامت روانی افراد نقش دارند و روانشناسان می توانند با توجه دادن بیماران و مراجعان به این امور، آنها را از لحاظ شناختی و رفتاری کمک کرده و در بهبود بیماری روانی و اختلالات روانی آنها مؤثر گردند.

۴. برای دریافت اطلاعات تفصیلی در خصوص جایگاه و تاثیر دین در روانشناسی و سلامتی روان و روان درمانی و نقش تعالیم و آموزهای دینی به سلامت روانی و بهبود اختلالات روانی و تأثیر دین و مذهب بر سلامت روان می توانید به کتابهایی که در مکاتبه قبلی خدمتتان معرفی گردید و نیز به پژوهش هایی که اخیراً درباره جهت گیری مذهبی و سلامت روان انجام گرفته مراجعه کنید و برای آشنایی با آزمون ها و مقیاس های دینی و دریافت پرسشنامه های آنها کتابهای زیر را مطالعه فرمایید:

۱- مبانی نظری مقیاسهای دینی: گزیده مقالات همایش مبانی نظری و روان سنجی مقیاسهای دینی. پدیدآورنده: مسعود آذربایجانی (به اهتمام)، محمدرضا سالاری فر (به اهتمام)، عباس رحیمی نژاد (به اهتمام) ناشر: پژوهشکده حوزه و دانشگاه ۱۳۸۴

۲- تهیه و ساخت آزمون جهت گیری مذهبی با تکیه بر اسلام. پدیدآورنده: مسعود آذربایجانی. ناشر: پژوهشکده حوزه و دانشگاه ۱۳۸۷

۳- معرفی مقیاسهای دینی: ۱۲۱ مقیاس خارجی به ضمیمه ۱۶ مقیاس داخلی. پدیدآورنده: پیتر هیل، رالف هود، سیدمهدی موسوی (مترجم)، مسعود آذربایجانی (مترجم) ناشر: پژوهشکده حوزه و دانشگاه ۱۳۸۴

منبع : مرکز ملی پاسخگویی به سولات دینی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.