چون زيارت امام حسين عليه السلام و به خصوص پياده‌ روي، توأم با اختلاط زن و مرد است، کاري حرام است؟

زیارت

چون زيارت امام حسين عليه السلام و به خصوص پياده‌ روي، توأم با اختلاط زن و مرد است، کاري حرام است و حداقل، ترک پياده روي اولي و زيارت سواره، افضل است.

پاسخ مختصر(1):

معمولاً عده اي، در موضوع پياده روي اربعين با توجه به افزايش تعداد زائران و احتمال اختلاط با نامحرم، به كلي با حضور زنان در اين ايام مخالف‌اند. در حاليكه به نمونه‌هايي از حضور زنان در کنار مردان در صحنه‌هاي مختلف اجتماعي برمي خوريم که نشان میدهد حضور در کارها براي آنها جايز و حتی لازم است. براي مثال شارع مقدس در اختلاط مرد و زن در مسجد الحرام در اين زمينه منعي اعلام نکرده است. کم نيستند راويان زني که در صدر اسلام در مجالس علمي شرکت مي‌نمودند. شهيد مطهري مي‌گويد: سنت زمان پیامبر این بوده که زنان از شرکت در مجالس و مجامع منع نمي‌شده‌اند، ولي همواره در مساجد و مجامع حريم رعايت شده است. زيبايي پيام‌رسانيِ حماسه اربعين نیز در آن‌جاست که همه حضور دارند. زن و مرد، پير و جوان، عرب و عجم. و مقایسه این اختلاطها با مواردی که شبهه انگیز است درست نیست.

پاسخ مختصر(2):

 آنچه که در نگاه اسلام در خصوص محدودیت روابط  زن و مرد اصالت دارد فساد است، لذا تمام حلال و حرام های این وادی در گرو این اصل است، حرمت اختلاط زن و مرد هم به خاطر مفسده ی آن است، لذا در جایی که اجتماع زن و مرد خوف گناه وجود ندارد از جانب برخی مراجع حرمتی ندارد. همچنین در آیات و روایات سخن از بیعت زنان با پیامبر(صلی الله علیه و آله)، و نیز روایت گری زنان و مانند آن به میان آمده است که نشان می دهد صرف حضور اجتماعی زنان در کنار مردان اختلاط محسوب نمیشود. در هرصورت با توجه به تأثیرگذاری عظیم اجتماع اربعین، مي‌توان به جاي برخورد سلبي و حذفي با حضور زنان در حماسه اربعين، به نتايج مثبت اين حضور فکر کرد و مدبرانه از پيامدهاي منفي آن جلوگيري به‌عمل آورد و نگرشي فرصت ساز را جايگزين نگرشي فرصت سوز ساخت.

 

 

پاسخ تفصیلی:

ارتباط انسان‌ها با يکديگر در هر محيطي، همواره نيازمند تبيين خطوط و مرزهايي است که مناسبات و روابط انساني را نظم ببخشد. بر همين اساس مسئله اختلاط بين مردان و زنان از جمله مسائل جوامع کنوني است که با تمركز جمعيت فزاينده در مناطق شهري، رو به فزوني نهاده و با ورود همگان به عرصه‌هاي علمي، اقتصادي و اجتماعي معضلي پيچيده‌تر گشته است. آنچه در فرهنگ ديني ما مد نظر است، وجود حريم در روابط زن و مرد است. حريم‌هايي که اسلام در ارتباطات انساني قرار مي‌دهد براي اين است که اجتماع طبيعي محفوظ بماند و از مسير سالم خود منحرف نشود. براساس اين مقدمه مختصر، حضور زنان در تشكّل ها و اجتماعات مذهبي چون پديده‌ي معنوي و پيام‌رسان پياده‌روي ايام اربعين حسيني را مي‌توان مورد بررسي قرار داد. اصولاً با هر پديده‌اي مي‌توان با دو رويكرد مواجهه داشت: رويکرد اول مبتني بر ديدگاه حل مسئله است و چاره‌انديشي و تدبير را وجه همت خود قرار مي‌دهد و رويکرد دوم که به برخورد سلبي و حذفي و به عبارتي، پاک‌کردن صورت مسئله مي‌پردازد. معمولاً عده بسياري، رويکرد دوم را به جهت آساني و ساده‌تربودن آن برمي‌گزينند و بدون توجه به الزامات و حکمت‌ها، حکم به اجراي آن مي‌دهند. در موضوع پياده روي اربعين نيز برخي با توجه به افزايش تعداد زائران و احتمال اختلاط با نامحرم، به كلي با حضور زنان در اين ايام مخالف‌اند. در حاليكه با نگاهي به آيات قرآن کريم به نمونه‌هايي از حضور زنان در کنار مردان در صحنه‌هاي مختلف اجتماعي برمي خوريم که نشان دهنده آن است که حضور و اشتراک در کارها براي آنها جايز و در برخي موارد مانند وظايف اجتماعي زنان، لازم و ضروري است. براي مثال شارع مقدس به دليل فقدان فساد در اختلاط مرد و زن در مسجد الحرام در اين زمينه منعي اعلام نکرده است. (البته در گذشته جمعيت حجاج با اين حجم سنگين نبوده و اکنون نيز اگر اين اختلاط، منجر به فساد شود بايد روش طواف اصلاح شود.)

همچنين کم نيستند راويان زني که در صدر اسلام در مجالس علمي شرکت مي‌نمودند و اين کار بسيار رايج بوده است به اين صورت که زنها در اتاقي يا در کناري مي‌نشستند واحاديث را استماع کرده و آنها را نقل مي‌نمودند.(2)

بنابراين اصل اختلاط منعي ندارد. آنچه مورد گفت‌وگو است، منع اختلاط فساد انگيز است. در همين زمينه شهيد مرتضي مطهري مي‌گويد: سنّت جاري مسلمانان از زمان رسول خدا همين بوده است که زنان از شرکت در مجالس و مجامع منع نمي‌شده‌اند، ولي همواره در مساجد و مجامع حريم رعايت شده است. حتّي در کوچه و معبر، زن با مرد مختلط نبوده است. ايشان در ادامه مي‌نويسد: اسلام در عين اينکه به زنان اجازه شرکت در مساجد را مي‌دهد دستور مي‌دهد به صورتِ مختلط نباشد، محل‌ها از يکديگر جدا باشد.(3)

البته احاديثي نيز در مذمت اختلاط با نامحرمان وجود دارد که مي‌توان آنها را به معناي اختلاطي که خارج از چارچوب اسلام و بدون رعايت موازين شرعي است حمل کرد. مانند اينكه سيره حضرت علي(ع) در مواجهه با اين معضل اجتماعي اينگونه بوده که در برابر مردم مي‌ايستاد و به آنان مي‌فرمود: «‏ يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَکُمْ يُوَافِقْنَ الرِّجَالَ فِي الطَّرِيقِ أَ مَا تَسْتَحْيُونَ وَ قَالَ(ع): لَعَنَ اللَّهُ مَنْ لَا يَغَارُ؛ اي مردم عراق؛ خبر يافتم که زنان شما در راه‌ها پهلو به پهلوي مردان مي‌زنند آيا شرم نمي‌کنيد؟ و مي‌فرمود: لعنت خداوند بر مردماني که غيرت ندارند.» (4)

آيا منظور حضرت آن است که زنان و مردان در هيچ حال و هيچ مکاني نبايد همراه و همدوش يکديگر باشند، هر چند به يکديگر تنه نزنند و با احتياط از کنار يکديگر عبور کنند؟ در حقيقت آيا منظور امام (ع) وادار كردن مردم به رعايت اصول پيشگيري و اقدامات تأميني و از بين بردن زمينه‌هاي اختلاط فيزيكي و همدوشي است؛ يا منظور حضرت محروم کردن نيمي از پيکره اجتماع ـ زنان و دختران ـ از حقوق اجتماعي و شرکت در اجتماعات است؟!

فقهاي عظام نيز در فتاواي خود نسبت به اختلاط زنان و مردان نامحرم ديدگاه‌هايي مبتني بر روايات ائمه معصومين(ع) ارائه داده‌اند که ضامن امنيت اخلاقي و اجتماعي در ارتباطات است. در اين قسمت به برخي از آنها براساس فتاواي مراجع تقليد اشاره مي‌گردد. اصل تردد در مكان‏هاى ياد شده و يا تماس بدن زن و مرد با يكديگر از روى لباس حرام نيست، ولى اگر ترس افتادن به گناه باشد و يا باعث تحريك شهوت و فساد گردد، جايز نيست.(5)

نتيجه احکام همه فقهاء در مورد اختلاط دو جنس بدين صورت است که برخي از علماء خوف افتادن به گناه را شرط دانسته و مي‌فرمايند: اگر خوف وجود مفسده در اختلاط با جنس مخالف باشد حرام است و اگر نباشد حرام نيست.(6) و عده‌اي ديگر مي‌فرمايند: نفس اختلاط با نامحرم حرام است خواه مفسده‌اي را به همراه داشته باشد و خواه مفسده‌اي را به دنبال نداشته باشد.(7)

نكته بعد: اثر حضور زنان در پياده روي از جهتي ديگر: اينكه هرچند طي چند سال گذشته با توجه به افزايش تعداد زائران، مسايل و مشکلات جديدي جهت حضور زنان و کودکان به وجود آمده است و عده‌اي بنا به مصلحت‌هايي که قابل درک است، با زيارت زنان در اين ايام مخالف‌اند، اما تبعات اين رويکرد حذفي چيست؟

جا دارد در پاسخ اين پرسش تأمل شود که اساساً ميزان تأثيرگذاري و زيبايي پيام‌رسانيِ حماسه اربعين در آن‌جاست که همه حضور دارند. زن و مرد، پير و جوان، عرب و عجم، کوچک و بزرگ، با هر زبان و نژاد و رنگي که هم نشان‌گر امت واحده است؛ و هم اين حضور کودکان، زنان، پيران و... در مسيري نه چندان هموار است که پياده‌روي را متفاوت و منحصر به فرد مي‌کند. يکي از نتايج چنين حرکت همگاني‌اي، انتشار ارزش ها و پيام هاي متعالي اين حركت به جهانيان و انتقال اهميت و معنا و مفهوم آن از نسلي به نسل ديگر و بقاي اين سنت است.

مختصر آن‌که مي‌توان به جاي برخورد سلبي و حذفي با حضور زنان در حماسه اربعين، به نتايج مثبت اين حضور فکر کرد و مدبرانه از پيامدهاي منفي آن جلوگيري به‌عمل آورد و نگرشي فرصت ساز را جايگزين نگرشي فرصت سوز ساخت.

نكته ديگر اينكه مقايسه حضور مختلط زن و مرد در مکان‌هاي خاص عبادت مانند مکه يا مسير پياده روي كربلا با مکان‌هاي ديگر، قياس صحيحي نيست؛ زيرا معمول انسان‌هايي که در اين مکان‌ها حضور مي‌يابند به خود و اعمال خويش مشغول‌اند و کمتر به مسائل شهواني توجه دارند. البته روشن است كه اگر در آينده حضور زنان در اين مراسم به صورت اختلاط ناصحيح در آيد و فسادآور گردد، بايد از آن نهي شود. اما ناگفته پيداست كه برخي از اختلاط‌ها بين محرم و نامحرم فسادآور بوده و از اصول و ضوابط خارج گشته و در تحت محرمات الهي قرار مي‌گيرند که از جمله آنها رابطه‌هاي پنهاني با نامحرمان است. و انصاف اين است كه حضور زنان در پياده روي از سنخ اينگونه اختلاط هاي حرام نيست.

 

پي نوشت ها:

2.  شهيد مطهري، سيري در سيره ائمه اطهار(ع)، ج‏17 مجموعه‌آثار، ص 405.

3.  شهيد مطهري، مسأله حجاب، ص 225.

4.  المحاسن‏، احمد بن محمد بن خالد برقي، الکافي(ط-الإسلاميه)، ج‏5، ص537.

5.  خامنه‏اى، استفتاءات، س 645 و 491، مكارم، استفتاءات، ج 1، س 1665، نورى، استفتاءات، ج 1، س 1031، س 1152، العروه‏الوثقى، ج 2، م 47، دفتر: آيات عظام وحيد، بهجت، فاضل، سيستانى و صافى.

6.  همه مراجع بجز آيات عظام بهجت و صافي گلپايگاني.

7.  آيات عظام بهجت و صافي گلپايگاني.

منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.