محل دفن امام حسين عليه السلام، نامشخص است؛ با اين حال چگونه ممكن است ايشان را زيارت كرد؟

پیاده روی اربعین

 محل دفن امام حسين عليه السلام، نامشخص است؛ با اين حال چگونه ممكن است ايشان را زيارت كرد؟
پاسخ مختصر(1):
در طول تاريخ بعد از نهضت عاشورا تاکنون تمام مخالفين و موافقين آن حضرت در مکان دفن وي اتفاق نظر دارند. حضور و شهادت امام حسين(ع) و يارانشان در سرزمين کربلا و دفن بدنهاي ايشان در اين سرزمين از مشهورات تاريخي به استناد منابع معتبر شيعه و سني مي باشد. کتابهاي متعددي در زمينه تاريخ عاشورا نوشته شده؛ اگر تشکيکي درباره مکان دفن شهداي کربلا وجود داشت بايد در اين کتابها می¬آمد؛  شيخ مفيد حتی چگونگي دفن شهداي کربلا را شرح داده است. طبق گزارشات متعدد تاریخی، امام سجاد(ع) در تدفين شهدا حضور يافتند و خودشان بدن پاک امام حسين(ع) را دفن کردند. امام رضا(ع) نیز چگونگي حضور امام در کربلا را تبيين کرده. در هيچ عصري در اينکه قبرمطهر حضرت در مکان فعلي بوده است، شبهه اي وجود نداشته. از ديگر سو تاکيد ائمه معصومين بر زيارت همين مکان، تائيدي ديگر بر درستي اين ادعاست.
پاسخ مختصر(2):
این مسئله نشأت گرفته از یک جهل تاریخی عمیق است، هیچگونه اختلاف تاریخی قابل اعتتنایی در خصوص محل دفن امام حسین(علیه السلام) وجود ندارد، علاوه بر گزارش های متواتر تاریخی، از زمان اتفاق افتادن حادثه عظیم عاشورا این سرزمین در طول قرن ها همواره کانون توجهات بوده، چه به لحاظ دشمنان که بارها این قبر را ویران ساختند و چه به لحاظ دوستداران که به هر طریقی خود را برای زیارت بدانجا می رساندند. عجیب است که دشمن برای جلوگیری از این حرکت عظیم حتی در محل دفن امام حسین(علیه السلام) با این تاریخ روشن ایجاد تردید می کند، اما در جایی که پای اهدافش در میان باشد مانند باستان گرایی، چنین القاء می کنند که مثلا حمله خشن اعراب به ایران یا تمام جزئیات تاریخ کوروش از محل دفن ومانند آن علی رغم گذشت چند هزار سال، یقینی و غیر قابل خدشه است!

پاسخ تفصیلی:
در ابتداي امر تذکر اين مطلب ضروري است که اين سخن يعني اينکه مکان دفن بدن مطهر امام حسين(ع) معلوم نيست، جاي بسي تأمل دارد، چراکه در طول تاريخ بعد از نهضت عاشورا تاکنون تمام مخالفين و موافقين آن حضرت در مکان دفن وي اتفاق نظر دارند اين مطلب بدان معناست که  گرچه عده اي از مخالفان، شهادت امام حسين عليه السلام را نپذيرفته اند؛ اما هر که به شهادت وي باور داشته، وجود آرامگاه او را در کربلا، منکر نشده است. با اين وجود و براي اينکه آنچه بيان شد براي خواننده محترم نيز قابل فهم وتائيد باشد برخي از ادله‌اي که بيانگر اثبات اين ادعاست در ادامه بيان خواهيم کرد. براي اثبات وجود مرقد يک شخص در مکاني خاص بايد به ادله اي که وجود تاريخي آنرا ثابت مي کند؛ مراجعه کرد. ما براي اثبات اينکه مرقد مطهر امام حسين(ع) در همين مکان فعلي آن است به دو دليل تمسک خواهيم کرد:
1.    حضور و شهادت امام حسين(ع) و يارانشان در سرزمين کربلا و شهادت ايشان در روز عاشورا و دفن بدن‌هاي ايشان دراين سرزمين از مشهورات تاريخي به استناد منابع معتبر شيعه و سني مي باشد.
براي فهم بهتر اين مطلب کافي است به کتابهاي متعددي که در زمينه تاريخ عاشورا در قرون متعدد نوشته شده است توجه کنيم؛ چراکه بعد از فاصله اندکي از نهضت عاشورا نقل و کتابت درباره آن با اهتمام ويژه اي از سوي شيعيان و اهل سنت شروع شد. در ادامه نام برخي از اين کتابها که با فاصله اندکي از نهضت عاشورا نوشته شد را بيان خواهيم کرد. مقتل ابي عبدالله الحسين اثر اصبغ ابن نباته مشاجعي قديمي‌ترين تأليف در اين زمينه با فاصله کمي از شهادت امام حسين(ع) نوشته شده است و بنابر نقل شيخ صدوق، اصبغ بن نباته‌، شهادت امام حسين (ع) را درک کرده بود.[1] تسمية من قتل مع الحسين(ع) اثر فضيل بن زبير اسدي رسان کوفي؛ مقتل الحسين‌(ع) جابر بن يزيد جعفي؛ مقتل الحسين(ع) از عمار بن ابي معاويه بجلي دهني، مشهور به عمار دهني؛ مقتل الحسين(ع) ابي مخنف لوط بن يحيي ازدي‌[2] اين موارد نمونه‌اي اندک از چند ده کتابي مي باشد که در همان قرون ابتدايي درباره نهضت حسيني نوشته شده است. اين کتابها که به صورت مستقل فقط به ثبت و ضبط قيام امام حسين(ع) اختصاص دارند در کنار صدها کتاب ديگر که گزارشات مربوط به قيام امام حسين (ع) را بصورت جزء به جزء نقل کرده اند بخوبي بر اين مطلب شهادت مي دهند که امام حسين (ع) و اصحاب بزرگوارشان همگي در کربلا شهيد شدند و بدنهاي پاک آنها در همين سرزمين به خاک سپرده شده است. بديهي است اگر تشکيکي درباره مکان دفن بدنهاي مطهر شهداي کربلا وجود داشت بايد در اين کتابها انعکاس پيدا مي کرد؛ اين درحالي است که تمام منابعي که گزارشات مربوط به قيام حسيني را ذکر کرده اند براين مطلب با هم متفق هستند که اين شهدا در کربلا و در همين مکاني که امروزه به عنوان مدفن شهداي کربلا مي شناسيم مدفون شده اند. علاوه براين در برخي از اين منابع حتي چگونگي دفن شهداي کربلا و مکان قبر مطهر آنها به صورت دقيق شرح داده شده است. به عنوان نمونه شيخ مفيد در کتاب الارشاد چگونگي دفن شهداي کربلا را اينگونه شرح داده است: چون  گروهي از بني‌اسد كه در غاضريه بودند، نزد اجساد مطهر امام حسين عليه السلام و يارانش آمده، بر آنان نماز گزارده، آنان را دفن كردند. بدين ترتيب كه حسين عليه السلام در همين جايي است كه اكنون، قبر شريف اوست و فرزندش علي‌اصغر، كنار پاي حضرت است. براي شهيدان (از خاندان و ياران آن بزرگوار كه اطرافش به زمين افتاده بودند) گودالي در پايين پاي حسين عليه السلام كنده، همگي را گرد آورده، در آنجا دفن كردند. عباس بن علي عليه السلام را نيز در همان‌جا كه كشته شده بود، سر راه غاضريه (جايي كه اكنون قبر اوست) دفن كردند.[3] علاوه براين بر اساس گزارشات متعددي که در منابع معتبر شيعي نقل شده است امام سجاد(ع) در امر تکفين و تدفين شهداي کربلا حضور يافتند و خودشان بدن پاک و مطهر امام حسين(ع) را دفن کردند. به عنوان نمونه امام رضا(ع) در روايتي که از ايشان نقل شده است چگونگي حضور امام در کربلا را تبيين کرده است، راوي مي‌گويد: «من نزد امام رضا(ع) بودم که علي بن ابي‌حمزه، ابن‌سراج و ابن‌مکاري بر حضرت(ع) وارد شدند. علي پس از گفتگو با حضرت(ع) درباره امامت ايشان، گفت: "از پدران شما براي ما روايت کرده‌اند که کار امام(ع) را کسي جز امامي مانند خودش بر عهده نمي‌گيرد.[پس چگونه است که پس از شهادت پدر بزرگوارتان امام موسي کاظم(ع) شما حضور نداشتيد و متقبّل امر کفن و دفن ايشان نشديد]" امام(ع) فرمود: "بگو ببينيم حسين بن علي(ع) امام بود يا غير امام؟" گفت: "امام(ع) بود". فرمود: "چه کسي عهده‌دار کارش بود." گفت: "علي بن الحسين(ع)" فرمود: "علي بن الحسين(ع) کجا بود." گفت: "در کوفه در زندان ابن‌زياد." امام(ع) فرمود: "چگونه در حالي که زنداني بود عهده‌دار کار پدرش گرديد." گفت: "دور از چشم آنان رفت و پدرش را کفن و دفن نمود و بازگشت." امام(ع) فرمود: "آن کسي که به علي بن الحسين(ع) امکان داد به کربلا برود و کار پدرش را بر عهده بگيرد به صاحب اين امر نيز امکان مي‌دهد که به بغداد برود و کار پدرش را عهده‌دار گردد."»[4]
2.     شهرت بارگاه و بقعه حسيني از زمان شهادت حضرت تا عصر حاضر.
قبر مطهر امام حسين(ع) از همان روز بعد از شهادت حضرت؛ باتوجه به جايگاه ويژه ايشان در جامعه اسلامي مورد توجه قرار گرفت. نگاهي به تاريخچه زيارت قبر مطهر آنحضرت بخوبي مي تواند اين ادعا را ثابت کند. بعد از آنکه بني اسد توانستند بدنهاي مطهر شهداي کربلا را دفن کنند خود به عزاداري در کنار مرقد مطهر حسيني پرداختند و بعد از مدت کمي يعني در اربعين حسيني صحابي بزرگ پيامبراکرم(ص) جابر بن عبدالله انصاري خود را به کربلا رساند و براساس برخي شواهد در همان اربعين اول کاروان اسراي کربلا نيز به کنار قبر مطهر امام حسين(ع) برگشتند و در کنار مرقد ايشان به عزاداري پرداختند. بعد از اين نيز به شهادت گزارشات تاريخي شيعيان و محبين حسيني از هر فرصتي براي زيارت قبر آن حضرت استفاده مي کردند. اهتمام ويژه به زيارت قبر امام حسين(ع) بگونه اي بود که حتي تهديدات و موانع حاکمان مستکبر در طول تاريخ نيز نتوانست مانع زيارت و توجه جامعه اسلامي به اين مکان مقدس بشود. اين شهرت و توجه به زيارت قبر مطهر حسيني که از همان ابتدا تا کنون رواج داشته است بخوبي بيانگر اين مطلب مي باشد که در هيچ عصر و زمانه اي در اينکه قبرمطهر حضرت در مکان فعلي بوده است، شک و شبهه اي وجود نداشته است.[5] علاوه بر اين روايات متعددي در منابع معتبر شيعي از ائمه معصومين در نقل شده است که شيعيان را تشويق به زيارت امام حسين(ع) مي کند بديهي است اگر مرقد امام حسين(ع) در مکان ديگري واقع شده بود و يا مکان آن مشخص نبود مي بايست حداقل در برخي از اين روايات از جانب ائمه(ع) يا راويان و اصحاب ائمه بازتاب مي يافت. عدم وجود چنين مطلبي در روايات و از ديگر سو تاکيد ائمه معصومين بر زيارت همين مکاني که امروز به نام مرقد حسيني مشهور است بيانگر تائيدي ديگر بر درستي اين ادعاست که مکان مرقد امام حسين(ع) هيچ وقت مورد ترديد نبوده است.[6]  
علاوه برتوجه ويژه به زيارت قبرمطهر حسيني در طول تاريخ؛ توجه خاص به مرمت قبر مطهر حضرت و ساختن بارگاه براي آن حضرت در مکان فعلي از سوي دوستداران آن حضرت در جهان اسلام از همان ابتدا تاکنون گواه ديگري مي باشد بر اينکه هيچ شکي در مکان دفن بدن مطهر امام حسين(ع) و شهداي کربلا در طول تاريخ نبوده است.[7] در پايان اين بخش تذکر اين نکته نيز الزامي است که به گواه اسناد معتبر تاريخي در طول اين سالها و در جريان تخريب يا بازسازي و مرمت مرقد مطهر امام حسين(ع) و شهداي کربلا اتفاقات شگرفي روي داده است که بخوبي بيانگر صحت مدعاي ما در مورد مکان دفن امام حسين(ع)  شهداي کربلا مي باشد. مانند آنچه از ابراهيم ديزج در جريان تخريب مرقد مطهر امام حسين(ع) در دوره متوکل نقل شده است.[8]
پي نوشت ها:
1.    آقابزرگ، الذريعه، دارالاضواء، ج۲۲، ص۲۳-۲۴؛ شيخ الصدوق، ثواب الأعمال، ۱۴۰۳ ق، ص۲۶۰.
2.    براي مطالعه بيشتر در اين زمينه مي توانيد به کتاب: مقتل جامع سيدالشهدا(ع)، نوشته گروهي از تاريخ پژوهان، زير نظر مهدي پيشوايي، قم، انتشارات مؤسسه امام خميني، ۱۳۸۹ش، ج1 فصل اول : سيري در مقتل نويسي و تاريخ نگاري عاشورا از آغاز تا عصر حاضر؛ مراجعه کنيد.
3.    شيخ مفيد، الارشاد، ج2، ص 126.
4.    کشي، محمد بن عمر؛ رجال الکشي، مشهد، دانشگاه مشهد، 1348ش، صص463-464 و مجلسي، محمد باقر؛ بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، تهران، اسلاميه، بي‌تا،ج45، ص169.
5.    آستان حسيني در گذر تاريخ، مجله فرهنگ زيارت فروردين ماه سال 1390 شماره 9.
6.    براي مطالعه بيشتر در زمينه اهميت زيارت امام حسين ( ع ) در روايات به کتاب: کربلا کعبه دلها نوشته جواد محدثي،  مراجعه کنيد.
7.    براي مطالعه در زمينه تاريخچه بناي حرم مطهر امام حسين(ع) به دانشنامه اسلامي تحت عنوان حرم امام حسين(ع) مراجعه کنيد.
8.    متوکل ابراهيم ديزج را مأمور نبش قبر امام حسين عليه السلام کرد؛ شخصي بنام ابوعلي عمادي نقل کرده است: در گفت و گو با ابراهيم ديزج از او درباره اين ماجرا سؤال کردم و او گفت: «با چندتن ازغلامان خاص خود نزديک قبر رفتيم و قبر را شکافتم؛ پس بوريايي تازه ديدم که بدن حسين عليه السلام روي آن قرار داشت و بويي خوش از آن بر مي خاست.بدن و بوريا را به همان حال رها کردم و دستور دادم قبر را از خاک پر کنند.» شيخ طوسي؛ الامالي، ص326، ح653.

منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

افزودن دیدگاه

لطفا پاسخ سوال را بنویسید.