آداب و رسوم شب یلدا در مازندران؛ جشن چله شو با ماهی گرده‌بیج و مچ اندازی

شب یلدا

آداب و رسوم شب یلدا در مازندران؛ جشن چله شو با ماهی گرده‌بیج و مچ اندازی    

شب يلدا در تمام مناطق ایران با برگزاری مراسم شب نشینی و جشن و سرور و خوردن خوارکی‌های خوشمزه زمستانی و البته گاهی هم تابستانی (هندوانه) همراه است. برای مثال تهرانی‌های قدیم برای شب یلدا فال گردو می‌گرفتند، خوردن هندوانه، خربزه و انار را خوش‌یمن و با برکت می‌دانستند و عقیده داشتند هندوانه به خاطر گرد بودنش نماد خورشید است. یا یزدی‌ها که به شب یلدا «شولی چله» می‌گویند و حتما باید در این شب آش سنتی «شولی» را میل کنند. اما شب یلدا در استان مازندران و شهرهایی مثل کلاردشت هم آداب و رسوم جالبی دارد. مراسم «چله شو» در شهرهای استان مازندران آن‌قدر مهم است که برای مثال اگر خانواده‌ای در این شب تدارکی برای شام نداشته باشد آن را امری بدشگون می‌دانند. آداب و رسوم شب یلدا در مازندران را که تقریبا در اغلب شهرهای این استان مشترک است را در مجله کوروش بخوانید.

چله شو به صرف سبزی پلو و ماهی، فسنجان و آواز امیری

 

شب یلدا يا به زبان محلي «چله شو» در مازندران آيين و رسوم خاصي دارد. تدارکات این شب مهم از چند روز قبل آغاز می‌شود و در آخرین روز ماه پاییز کارها همراه با خانه‌تکانی و دانه کردن انار و پاک کردن برنج برای شام شب ادامه پیدا می‌کند.

یکی دیگر از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران به خصوص در مناطقی مثل کلاردشت این است که از سال‌های دور رسم بر این بوده که حتما در شب یلدا سبزی پلو همراه با مرغ، اردک یا ماهی بخورند و با خوردن این غذا به استقبال زمستان بروند. در گذشته زنان کلاردشتی از چند روز قبل از شب یلدا به صحرا می‌رفتند تا با دستان خودشان سبزی‌های مخصوص سبزی پلو شام شب یلدا را بچینند و آماده کنند. فسنجان با مرغ یا اردک و نیز کوکو سبزی هم یکی دیگر از غذاهای مرسوم شب یلدا در اغلب شهرها و روستاهای مازندران است.

 

چله شو

 

خوردن انار، ماست، میوه، آجیل و تنقلاتی مثل گندم برشته، تخم بو داده هندوانه و کدو، کدو حلوایی پخته و مزه‌دار شده با دارچین و عسل و آجیل و میوه خشک که به همه آن‌ها «شب چره» می‌گویند از جمله آداب و رسوم شب یلدا در مازندران و از اوجب واجبات است. در آیین و رسوم شب یلدا در مازندران به میوه‌های شب یلدا «کِنِس» می‌گویند. در سفره شام شب یلدا حتما باید یکی از انواع پلو با برنج تدارک دیده شود چون به اعتقاد قدیمی‌ها خوردن برنج یا گندم در این شب شگون دارد و به سفره آن‌ها در تمام روزهای سال برکت می‌دهد. یکی از مهم‌ترین آداب و رسوم شب یلدا در مازندران مثل سایر نقاط ایران «شب نشینی» است.

 

رسم یلدا مازندران

 

در مازندران معمولا رسم بر این است که اگر افراد فامیل برای شام دور هم جمع نشوند حتما برای شب‌ نشینی بعد از شام با هم از چند روز قبل قرار و مدار می‌گذارند و معمولا همه افراد برای شب‌ نشینی به خانه بزرگ‌تر فامیل می‌روند و تا پاسی از شب با خوردن خوراکی‌های مخصوص شب یلدا بیدار می‌مانند و گاهی هم برای سرگرمی با هم کشتی می‌گیرند یا مچ می‌اندازند، آوازهای قدیمی مازندرانی و منظومه‌های امیری و طبری می‌خوانند یا با اشعار حافظ فال می‌گیرند.

 
آداب و رسوم شب یلدا در مازندران؛ چله شو دور یک «میزد»

 

در زبان مازندرانی به میز یا سفره‌ای که خوراکی‌های شب یلدا را روی آن می‌چینند «میزد» می‌گویند. این «میزد» که معمولا روی یک کرسی چیده می‌شود پر است از انواع میوه‌های مختلف، مغزها و آجیل و انواع دانه‌های بو داده. جالب است بدانید که ایرانیان باستان این شب را شب تولد الهه مهر «میترا» می‎‎پنداشتند و به همین علت این شب را جشن می‎گرفتند و سفره ای رنگین می‌گستردند و”میزد” نثار می‌کردند. «میزد» نذری یا ولیمه‎ای بود غیر نوشیدنی، مانند گوشت و نان و شیرینی و حلوا. مازندرانی‌ها اعتقاد دارند در این شب بهتر است میوه‌هایی که دانه بیشتری دارند را میل کنند (مثل انار و هندوانه) که نمادی از برکت و حاصل‌خیزی و باروری هستند. علاوه بر این فلسفه خوردن انار و هندوانه را هم رنگ سرخ‌شان می‌دانند که که سرخی خورشید را در تاریکی طولانی‌ترین شب سال تداعی می‌کند. حتی در گذشته که انار و هندوانه کمتر بود زنان خانه این میوه‌ها را در یک جای امن و دور از دسترس بچه‌ها (حتی آویزان در یک چاه آب) نگه می‌داشتند تا در شب یلدا برای مهمانان بیاورند. گذاشتن گل‌های طبیعی و سبزه روی سفره چله شو یک رسم دیگر در میان آداب و رسوم شب یلدا در مازندران است.

 

اعتقادات مازنی‌ها در مورد شب یلدا؛ هندوانه بخورید تا دندان درد نگیرید

 

خوردن هندوانه در آداب و رسوم شب یلدا در مازندران مثل سایر نقاط ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. آملی‌ها معتقدند اگر در شب یلدا هندوانه بخورند دچار سکته قلبی و خفقان نمی‌شوند.  اهالی شهسوار هم معتقدند خوردنی‌های شب چله بهتر است چهل عدد باشد و مهم‌ترین خوراکی از این چهل عدد هندوانه است چرا که با خوردن هندوانه شب اول چله از گرمای تابستان سال دیگر جلو گیری می کند. ساروی‌ها هم می‌گویند اگر کسی در شب یلدا یک قاچ هندوانه بخورد در طول سال به دندان درد مبتلا نمی‌شود و کسی هم که حاجتی دارد در این شب حاجت روا می‌شود.

در برخی از روستاهای مازندران هم برای خیر و برکت یک بره سفید کوچک می‌خرند و به خانه می‌آورند. در سال‌های دور اهالی روستاهای دور افتاده که به بستنی دسترسی نداشتند با برف و شکر یک ترکیب سرد و خوشمزه درست می‌کردند تا شب یلدا فالوده هم میل کرده باشند. در سال‌های دورتر شام شب چله در اغلب شهرهای مازندران برنج با گوشت خروس بود ، اما در سال‌های اخیر اردک ، غاز، بوقلمون ، ماهی ( به ویژه ماهی سفید شکم پر ) به سفره شام شب چله اضافه شده است.

 
طبخ انواع کیک و شیرینی محلی برای شب یلدا

 

کیک و انواع شیرینی دستپخت زنان و دختران خانه از جمله خوشمزه‌ترین خوراکی‌های چله شو هستند. یکی از خوشمزه‌ترین شیرینی‌های خانگی که در گذشته برای چله شو پخته می‌شد «پشت زیک» یا همان سوهان کنجدی بود که با نیشکر درست می‌شد. این شیرینی ساده که شامل شکر،کنجد یا گردو است حسابی میان میهمانان طرفدار داشت. طرز تهیه شیرینی پشت زیک هم ساده و جالب است. برای تهیه این شیرینی شکر را به اصطلاح «مات» می‌دهند، به این ترتیب که شکر را تا وقتی که به حالت عسلی دربیاید حرارت می‌دهند. سپس کنجد یا گردوی خرد شده را به آن اضافه می‌کنند و با وردنه پهن می‌کنند و وقتی که سرد شد شیرینی را به صورت لوزی برش می‌دهند.

 
آداب و رسوم شب یلدا در مازندران ؛ کلاردشتی‌ها «تودلی» می‌خورند

 

شب يلدا يا به زبان محلي “چله شو” یا “چله شِی “در زندگي مردم کلاردشت آيين و رسوم خاصي دارد. در اين شب، زنان خانه از صبح روز آخر پاييز خانه را براي بر پايي يك مراسم كوچك سنتي آماده مي كنند . برخي از خانواده‌ها در شب يلدا، پیش یا پس از خوردن شام، براي شب نشيني به خانهً خويشاوند بزرگ‌تر مي‌روند. در مراسم شب یلدای کلاردشتی‌ها ابتدا با میوه و شیرینی از میهمانان پذیرایی می‌شود و خانم خانه شام را معمولا دیر سرو می‌کند. کلاردشتی‌ها برای شام شب یلدا حتما برنج می‌پزند چرا که مردم منطقه اعتقاد دارند كه اين شب يك شب خوب و شادي‌آور است و شگون ندارد كه بدون غذا باشند. سفره شام معمولا شامل  بورانی اسفناج، کوکو سبزی، سبزی پلو با مرغ، بوقلمون یا ماهی گرده‌بیج که در واقع ماهی سفید شکم پر یا به اصطلاح خودشان «تودلی» است. کلاردشتی‌ها سبزی پلو را با سبزی فراوان و روغن گوسفندی طبخ می‌کنند. به سليقه زنان خانه شاخه‌اي از گل يا سبزه هم در سفره چله شو قرار داده مي‌شود.

منبع: مجله کوروش

افزودن دیدگاه