آيا امام زمان (عج) همسر وفرزندى دارد؟

امام زمان (عج)

اگر چه از ظاهر بعضى روايات وادعيه معصومين، چنين استنباط شده که آن حضرت داراى همسر واولاد مى باشد. اما همان طور که خواهد آمد، برخى روايات نيز که از درجه اعتبار زيادى برخوردارند، به فرزند نداشتن آن حضرت تصريح دارند.

واما ابتدا به رواياتى که به وسيله آنها مى توان بر فرزند داشتن حضرت مهدى (عجل الله فرجه) استدلال نمود، مى پردازيم وآنها را مورد بررسى قرار مى دهيم:

۱- شيخ طوسى از مفضل بن عمر روايت مى کند که امام صادق (عليه السلام) فرمود: (هيچ يک از فرزندان او وديگران از محل وى اطلاع ندارند، مگر خدايى که اختيار او را در دست دارد). (۱)

استدلال به اين روايت از چند جهت صحيح نيست:

الف) نعمانى، همين جمله را چنين روايت کرده است: (لا يطلع على موضعه احد من ولى ولا غيره..).. (۲)

ب) گفته مى شود در روايت شيخ طوسى تحريف واقع شده است. زيرا در روايت ضمير مفرد به جاى ضمير جمع استفاده شده، ومى گويد: (از فرزندان او وديگرى، در حالى که صحيح اين بود که بگويد: (از فرزندان او وديگران).

ج) بر فرض که بپذيريم، باز هم چيزى در روايت وجود ندارد که حاکى از زمان وفرزندان امام (عليه السلام) باشد. وشايد پس از چند قرن فرزندانش متولد شوند.

۲- روايت (جزيره خضراء) که مرحوم مجلسى در بحار الانوار نقل کرده است، در صورتى که اين روايت - چنانکه در پرسش قبلى گذشت - داراى سند معتبر وقابل اعتماد نيست، وبيشتر شبيه يک افسانه ورمان است تا واقعيت.

۳- روايت (پنج شهر) احمد بن محمد بن يحيى انبارى مبنى بر اينکه امام زمان (عليه السلام) فرزندانى دارد که پنج تن از آنان حکومت پنج شهر وپايتخت را عهده دارند. اين روايت نير به يک افسانه مى ماند، ضمن اينکه سند اين داستان بسيار سست وبى اساس است.

علامه محقق، شيخ آقا بزرگ تهرانى، در صحت روايت مذکور تشکيک کرده چنين مى نويسد:

(اين داستان در آخر يکى از نسخه هاى کتاب (تعازى) تأليف محمد بن على علومى مرقوم بوده است. پس على بن فتح الله کاشانى، گمان کرده که داستان مرقوم، جزو آن کتاب است، در صورتى که اشتباه کرده وممکن نيست داستان، جزء آن کتاب باشد، زيرا يحيى بن هبيره وزير، که اين قضيه در منزلش اتفاق افتاده، در تاريخ (۵۶۰) وفات کرده ومولف کتاب (تعازى) قريب دويست سال بر وى تقدم داشته است. علاوه بر آن، در متن داستان نيز، تناقضاتى ديده مى شود، زيرا احمد بن محمد بن يحيى انبارى که ناقل داستان است، مى گويد: وزير از ما پيمان گرفت که داستان مذکور را، براى احدى نقل نکنيم، ما هم به عهد خود وفا کرديم وتا زنده بود براى هيچ کس ابراز ننموديم. بنابراين بايد حکايت آن داستان، بعد از تاريخ وفات وزير يعنى (۵۶۰) اتفاق افتاده باشد، در صورتى که در متن داستان، عثمان بن عبد الباقى مى گويد: احمد بن محمد بن يحيى انبارى داستان را در تاريخ (۵۴۳) براى من حکايت کرد). (۳)

۴- روايتى که سيد بن طاووس نقل کرده است که امام رضا (عليه السلام) در مقام دعا عرض کرد: (اللهم صل على ولاه عهده والائمه من ولده). (۴)

اين روايت نيز قابل اعتماد نيست، زيرا سند آن ضعيف است. ضمنا بنابر تصريح خود سيد بن طاووس، داراى متن ديگرى نيز مى باشد که به اين شکل است: (اللهم صل على ولاه عهده والائمه من بعده). (۵)

وهمچنين اگر صحت روايت را بپذيريم، باز هم در آن نکته اى که حاکى از زمان ولادت فرزندان امام باشد، وجود ندارد.

رواياتى که در بحث پيش آورديم، نمى تواند ثابت کند که امام زمان (عجل الله فرجه) فرزند داشته باشد. زيرا دلايلى وجود دارد که مى رساند امام زمان (عجل الله فرجه) لا اقل در حال حاضر فرزند ندارد. از جمله:

۱- مسعودى روايت کرده است: (على بن ابى حمزه، ابن السراج وابن سعيد مکارى بر امام رضا (عليه السلام) وارد شدند. على بن ابى حمزه، به آن حضرت عرض کرد: از پدرانت روايت کرده ايم، تا بدين جا رسيد که: (روايت کرده ايم که امام از دنيا نمى رود تا فرزندش را ببيند؟ حضرت فرمود: آيا در اين حديث روايت کرده ايد: (الا القائم) عرض کردند: بلى. حضرت فرمود: آرى، روايت کرده ايد، شما نمى دانيد که چرا گفته شده ومعناى آن چيست؟ ابن ابى حمزه گفت: اين مطلب در حديث چيست؟ حضرت به او فرمود: واى بر تو، چگونه جرأت کردى با چيزى بر من استدلال کنى که بعضى از آن، با بعضى ديگر در هم آميخته است. وفرمود: خداوند متعال بزودى فرزندم را به من نشان خواهد داد. (۶)

۲- از محمد بن عبد الله بن جعفر حميرى، از پدرش، از على بن سليمان بن رشيد، از حسن بن على خزاز نقل کند که گفت: على بن ابى حمزه بر حضرت رضا (عليه السلام) وارد شد وعرض کرد: آيا شما امام هستى؟ فرمود: آرى: عرض کرد: من از جدت، جعفر بن محمد (عليهما السلام) شنيدم که فرمود: امامى وجود ندارد مگر اينکه فرزندى داشته باشد واز خود نسلى بر جاى بگذارد. فرمود: اى پير، فراموش کردى يا خود را به فراموشى زدى؟ جعفر اين گونه نگفت، بلکه فرمود: امامى وجود ندارد مگر اينکه فرزندى دارد، جز امامى که حسين (عليه السلام) براى او از قبر بيرون مى آيد؛ او فرزند ندارد.

عرض کرد: فدايت شوم، درست فرمودى. شنيدم که جدت چنين گفت. (۷)

روايات ديگرى که بر فرزند نداشتن امام تصريح دارد، نيز موجود است که مى توان براى آگاهى بيشتر به کتابهاى مربوطه مراجعه کرد. (۸)

به هر تقدير، اگر چه همسر وفرزند داشتن آن حضرت محتمل است، اما در بررسى اخبار واحاديث وارده، به روايت معتبرى که موجب اطمينان باشد، نرسيديم، ودنبال نمودن اين موضوع لزومى هم ندارد.

پي نوشت:                                                          

(۱) (لا يطلع على موضعه احد من ولده ولا غيره، الا المولى الذى يلى امره). (کتاب الغيبه، شيخ طوسى، ص ۱۰۲).

(۲) کتاب الغيبه، محمد بن ابراهيم نعمانى، باب دهم، ص ۲۵۰.

(۳) دادگستر جهان، ابراهيم امينى، ص ۲۰۷.

(۴) جمال الاسبوغ، سيد بن طاووس، ص ۵۱۲.

(۵) همان مأخذ.

(۶) اثبات الوصيه، مسعودى، ترجمه نجفى، ص ۲۰۱.

(۷) کتاب الغيبه، شيخ طوسى، ص ۱۳۴.

(۸) از جمله کتاب (جزيره خضراء افسانه يا واقعيت) علامه سيد مرتضى جعفر عاملى، ترجمه سپهرى، ص ۲۲۱.

منبع: حوزه

افزودن دیدگاه