آیا نکیر و منکر همیشه با چهره ترسناک ظاهر می شوند؟پس چرا نامهایی مثل بشیر و مبشر هم دارند؟

شب اول قبر

 پاسخ این سؤال مبتنی بر شناخت عالم آخرت و قوانین حاکم بر آن است. نظام حاکم بر جهان واپسین، نظامی تکوینی و عام است که گستره آن شامل همه انسان ها، با هر دین و عقیده ای می شود. مسأله معاد از مسائل عقلی به شمار می رود و مسائل عقلی کلی و ضروری و عام است و عقیده مند بودن یا نبودن افراد در مورد آن، تأثیری ندارد. سؤال نکیر و منکر از روح گذر از پل صراط و فشار قبر برای روح، تجسم روح به صورت جسم دنیوی، وحشت اولیه روح هنگام ورود در عالم جدید، توجه خاص روح به بدن مادی و قبر و بسیاری از مسائل دیگر که در دین اسلام به آن اشاره شده است حکایت از آن دارد روح در عالمی جدید با قوانینی جدید و عام روبرو شده است.
سؤال نکیر و منکر از عقاید کل روح است. یعنی اصول فکری و عقیدتی که روح در عالم ماده داشته است و با همین افکار و عقاید اصولی، ارواح ساکن عالم آخرت از هم متمایز می شوند.
سؤال نکیر و منکر در واقع بیرون کشیدن نهان روح است و جواب روح همان باطن اوست. یعنی این سؤال و جواب مثل سؤال و جواب های دنیوی و متعارف ذهن ما نیست. در واقع این دو ملک باطن پنهان ارواح را آشکار می سازند و حقایق وجود آنها را پدیدار می سازند. از روایات اسلامی بر می آید در عالم قبر (برزخ) از دو کس سؤال می شود یا از کسی که در عالم ماده در پی حق برآمده و بدون کوچک ترین سستی به عقاید حقه نایل گشته و سپس سعی در تطبیق عملی خود با همان عقاید نموده اگر چه اشتباهات و لغزش هایی هم در مقام عمل و تحقیق داشته باشد و یا از کسی که در حیات دنیوی در برابر سؤالات مطرح شده در درون خود به حرکت افتاده، ولی حرکت او به صورت صادقانه و جدی برای نیل به حق نبوده است بلکه آمیخته به اغراض و تعصب ها و هواها و توأم با سستی و اهمیت ندادن به حق بوده و در نهایت به عقاید باطل نیال گشته و سپس سعی در تطبیق عملی خود با آن اباطیل نموده است و در آخر به کفر و ضلالت رسیده است اگر چه احیانا فکر حق و قول و عمل حق هم داشته باشد از این دو نوع روح در عالم آخرت سؤال می شود تا باطن آنها نمایان شود و تمایز وجودی آنها پدیدار گردد..[1]
«نکیر» و «منکر» نام دو فرشته است. (نام دیگر منکر، ناکر است.) این دو فرشته ماموران خداوند برای بررسی اعتقادات شخص تازه درگذشته (مرده) هستند. در برخی روایات از این دو فرشته به «دو نگهبان قبر» تعبیر شده است.
مطابق روایات اسلامی، هنگامی که مرده را در قبر می گذراند، نخستین کسانی که برای حسابرسی او حاضر می شوند، نکیر و منکر هستند. این دو فرشته چهره هایی هول انگیز دارند و حضورشان باعث احساس غربت و وحشت مرده می شود. صدایشان چون رعد و برق و نگاه شان همچون تندر آسمان است.
نخستین سئوالی که از مرده می پرسند این است که «خدای تو کیست؟» و سپس درباره دیگر مسائل اعتقادی از او می پرسند: پیامبرت کیست؟ دینت چیست؟ امامت کیست؟
اگر شخص مرده، انسانی مؤمن باشد و عقایدی صحیح داشته باشد، نکیر و منکر قبر او را گسترده می کنند و روزنه ای در قبرش می گشایند که بتواند جای خود را در بهشت ببیند، ولی اگر مؤمن نباشد، بر او سخت خواهند گرفت و عذاب او را آغاز خواهند کرد.
تعابیری همچون « شرّ نکیر و منکر » یا « هول نکیر و منکر » که در روایات آمده است، به دلیل ترس و اضطرابی است که با دیدن این دو فرشته، به سراغ میت می آید؛ از این رو خواندن سوره مُلک، برای خلاصی از ترس و وحشت پس از مرگ سفارش شده است؛ در برخی دعاها نیز خلاصی از این مرحله دشوار طلب شده است.
همچنین به نزدیکان میت سفارش شده است که پس از خاکسپاری، میت را تنها نگذارند و با تلقین به او، در پاسخ دادن به سئوالات نکیر و منکر یاری اش کنند. [2]
روایات به صورت مشروح و کافی از این پرسش ها پاسخ گفته اند، که چند مورد به عنوان نمونه بیان می شود.
پیامبر(صلی الله علیه وآله) به برخی از اصحاب فرمود: وقتی دو آزمایش کننده ی قبر بر تو وارد شدند، چگونه خواهی بود؟ صحابی گفت: آن دو آزمایش کننده چه کسی اند؟ فرمود: دو ملکی اند، سختگیر و خشن، آوازشان مانند رعد غرنده، چشمانشان چو برق خیره کننده، با موهای بلند که زیر پای آنها می شود وروی آن راه می روند، دارای دندان های که با آن زمین را می شکافند و از تو می پرسند.[3]
امام صادق(علیه السلام) فرمود: همین که میت دفن شد، دو ملکی به نام های منکر و نکیر سراغ او می آیند که آوازشان مانند... از میت می پرسند: پروردگارت کیست؟ دینت چیست؟ پس میت اگر مؤمن باشد می گوید الله پروردگارم، اسلام دین من است، سپس می پرسند، راجع به مردی که از میان شما بیرون آمد چه می گویی؟ میت می گوید: پیامبر را از من می پرسی؟ شهادت می دهم که او رسول خداست...[4]   و از امام او می پرسند، میت امام خود را معرفی می کند، دو ملک می پرسند، چگونه امامت را شناختی؟ میت می گوید: این امری است که خدا مرا بر آن هدایت کرده است.[5]
در روایتی از امیر المؤمنین(علیه السلام) مانند آن چه از رسول خدا نقل شد آمده است:... و سوال می کنند امام تو کیست؟ پاسخ می گوید: امام من علی بن ابیطالب(علیه السلام) است. سپس دیگر ائمه(علیهم السلام) را یکی پس از دیگری می شمرد تا به امام زمان خویش می رسد.[6]
امام سجاد(علیه السلام) جمعه ها در مسجد النبی به موعظه ی مردم می پرداخت، و از پایان عمر و سوال و نکیر و منکر می گفت: از خدایی که می پرستی، از پیامبری که برای تو مبعوث شد، از دینی که بر آن هستی، از کتابی که می خوانی، از امامی که پیروی می کنی، از عمری که سپری کردی و از مالی که به دست آوردی و خرج کرده ای سوال می کنند.[7]
در روایات دیگر آمده است: از قبله اش از دوستانش[8] از نمازش، زکاتش، روزه اش.[9]
در برخی روایات آمده است که نکیر و منکر با آن قیافه ی وحشتناک و... مربوط به میت کافر است، اما ملایکه ی مسؤل پرسش از میت مؤمن به نام مبشر و بشیر است، ابوبصیر از امام صادق(علیه السلام) پرسید آیا آن دو ملک بر مؤمن و کافر با یک صورت وارد می شوند؟ فرمود: خیر.[10]
شیخ مفید(رحمهم الله) می فرماید: در برخی از روایات نام دو ملکی که بر کافر نازل می شوند ناکر و نکیر و نام دو ملکی که بر مؤمن نازل می شوند مبشر و بشیر ذکر شده است، گفته شده اگر نام دو ملک کافر نکیر و ناکر است به خاطر این است که کافر منکر حق است و منکر آن ملایکه و از آمدن آنها ناخشنود است و دو ملک مؤمن مبشر و بشیر است چون آن دو رضایت و ثواب خدا را بر او بشارت می دهند.[11]
سید نعمت الله جزایری می فرماید: از ظاهر دعاهایی که از ائمه ی اطهار(علیهم السلام) رسیده بر می آید که منکر و نکیر جهت بازجویی کفّار و فساق می آیند و مبشر و بشیر با بهترین هیئت و صورت به بازجویی مؤمنین می آید و موجب خشنودی آنها می شوند.[12]
نامیده شدن ملایکه ی الهی به نکیر و منکر که در ظاهر اسم زشتی است، به خاطر این نیست که زشتی در ذات آنها باشد، چون ملایکه ی الهی از هر پلیدی به دوراند، بلکه به خاطر این است که کافر و فاسق از دیدن آنها منقلب و گرفته و ناخشنود می شوند مانند نامیدن شدن به خزنة الجهنم و زبانیة که برخی از ملایک اند.[13]
جمع بندی: پرسش در قبر برای کافران و فاسقان توسط نکیر و منکر با حالت ترسناک و برای مؤمن توسط مبشّر و بشیر با حالت فرحناک انجام می شود، محور پرسش ها، عقاید و اصول دین است به ویژه مسأله ی امامت[14]
(خداوند، پیامبر، دین، امام) اما از مسایل فروع دین به ویژه مسایلی که در تعیین سرنوشت انسان مؤثر است نیز سوال می شود مانند: صرف عُمر، دوستان و... .
بیشتر آنچه گفته شد در منابع اهل سنت نیز وارد شده است: در روایتی به آیه ی شریفه ی (یُثَبِّتُ اللّهُ الَّذِینَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثّابِتِ) برای سوال در قبر استدلال شده است، و پس از آن همان اوصافی که برای نکیر و منکر ذکر شد بیان کرده است و اضافه شده که به دست هر کدام گرزی به وزن سنگینی آهن های دنیا است و از ربّ و نبی و قبله و امام می پرسند و مؤمن در پاسخ می گوید... امام من علی بن ابی طالب(علیه السلام) است...[15]
احمد بن حنبل که فهرست و اصول عقاید اهل حدیث را نوشته می گوید: عذاب قبر حق است و در آن از گناهان بندگان و از پروردگار و از بهشت و دوزخ سوال می کنند و مسأله ی دو فرشته ی به نام نکیر و منکر نیز حق است.[16]


[1]  . برای مطالعه بیشتر ر.ک: معاد یا بازگشت به سوی خدا، محمد شجاعی، ص 270 - 320.

[2] . اصول کافی، باب المسأله فی القبر ( 2/ 634 و 3/201 و 236 )؛ سفینه البحار

[3] . بحار الانوار، 6 / 215، حدیث 5.

[4] . الفروع من الکافی، 3 / 236، حدیث 7.

[5] . همان 3 / 238، حدیث 11.

[6] . الانوار النعمانیه، 4 / 222.

[7] . بحار الانوار، 6 / 223، حدیث 24.

[8] . همان 6 / 175، حدیث 1.

[9] . حق الیقین، عبدالله شبّر، 2 / 388.

[10] . الفروع من الکافی، 3 / 239، حدیث 12.

[11] . شرح عقاید صدوق یا تصحیح الاعتقاد، شیخ مفید، ص 220; علم الیقین، فیض کاشانی، 2 / 1073.

[12] . الانوار النعمانیه، 3 / 225.

[13] . المنقذ من التقلید، حمصی رازی، 2 / 197.

[14] . در روایت تدفین فاطمه مادر حضرت امیر(علیه السلام) گذشت که پیامبراکرم نام علی(علیه السلام) را به او تلقین کرد تا در پاسخ ملایکه بیان کند; حق الیقین، عبدالله شبر، 2 / 384.

[15] . حق الیقین، عبدالله شبر، 2 / 387 به نقل از کتاب المناقب از قول ابوهریرة.

[16] . طبقات الحنابله، قاضی ابوالحسین، محمد بن یعلی، ص 226.

منبع: حوزه نت

افزودن دیدگاه جدید

.