چگونه فهم حقیقت شب قدر حاصل می شود

لیلة القدر

شب قدر که به فرموده قرآن شب نزول ملائکه و روح است، در ادبیات دینی ما با امام معصوم گره خورده است. از سوی این ملائکه بر امام معصوم نازل می‌ شوند و از سوی دیگر تقدیرات ما طی یک سال آینده به امضای امام معصوم می ‌رسد.
عظمت شب قدر به جهت مقام توحیدی

عظمت شب قدر به جهت مقام توحیدی آن است که چگونه حقایق یک جا جمع می ‌شوند آن هم حقایقی که در حالت عادی امکان جمع آنها در هزار ماه هم فراهم نیست به همین جهت نزول ملائکه و روح به آن نحوی که در شب قدر محقق می ‌شود غیر آن است که همیشه در سایر زمان‌ ها تحقق می ‌یابد. ملاصدرا روشن می ‌کند که مفهوم زمان یا تقدم و تأخر یک انتزاع ذهنی است که از حرکت انتزاع می‌ شود، شب قدر شرایط جمع ‌شدن زمان است به آن معنا که عالم مجردات – اعم از روح و فرشتگان – بر عالم ماده غلبه می ‌کنند و از آن جایی که در عالم مجردات زمان و بُعد معنا ندارد، شب قدر جمع هزار ماه می ‌شود. وجود مقدس زهرای مرضیه (س) آنچنان مظهر حقایق بی‌ شماری در یک انسان ‌است که شما می‌ت وانید حضور نور آن حضرت را ما فوق هزار ماه در عالم احساس کنید و لذا حضرت صادق (ع) فرمودند: «مَنْ ادْرَکَ فاطِمَةَ حَقَّ مَعْرِفَتِها فَقَدْ ادْرَکَ لَیْلَةَالْقَدْر»؛ هر کس فاطمه (س) را چنان که شایسته مقام اوست درک کند، شب قدر را درک کرده است.

از آن جهت که زهرای مرضیه (س) در همه حرکات و سکناتشان نمونه کامل بندگی و عبودیت ‌اند، اگر کسی با نظر به آن حضرت و ارادت به سیره آن بزرگوار وارد شب قدر شود، آمادگی لازم را برای درک شب قدر پیدا کرده است و یک‌ نوع سنخیت با حضرت صاحب ‌الزمان (عج) که در عین عبودیت، صاحبِ شب قدرند در او ایجاد شده است. بنابراین با امیدواری کامل و روحیه ارادت به زهرای مرضیه (س) که آن روحیه، لطافت خاص خود را به همراه دارد وارد شب قدر شوید و مطمئن باشید با نور ملائکه الهی و روح که فوق ملائکه است، مبادی شخصیت شما متعالی می ‌گردد.

اما در مورد روایت لولاک لما خلقت الافلاک باید گفت، اکثر شیعیان مقصد این روایت را درست متوجه نشده‌اند. اجازه دهید بنده برداشت خود را عرض می‌کنم تا خودتان هر طور صلاح دانستید در مورد آن فکر کنید. در قرآن داریم: «ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ الّا لِیَعْبُدُونَ» یعنی؛ هدف خلقتِ جن و انس، عبادت و بندگی خدا است. و از طرفی حضرت حق در حدیث قدسی می ‌فرماید: «یا احْمَد! لَوْلاکَ لَما خَلَقْتُ الْافْلاکَ، وَ لَوْلا عَلِیٌّ لَما خَلَقْتُکَ، وَ لَوْلا فاطِمَةُ لَما خَلَقْتُکُما» ای احمد! اگر تو نبودی آسمان و زمین را نمی‌ آفریدم و اگر علی نبود، تو را نمی ‌آفریدم و اگر فاطمه نبود، شما دو نفر را نمی ‌آفریدم. ممکن است در برخورد اول تصور کنیم که مقام حضرت فاطمه (س) از مقام پیامبر خدا (ص) و علی (ع) برتر است در حالی ‌که اگر توجه بفرمائید ملاحظه خواهید کرد این روایت نظر به نبوت حضرت محمّد (ص) و امامت حضرت علی (ع) دارد و این‌که هدف نبوت و امامت، ظهور عبودیت انسان ‌ها است و به اعتبار نبوت حضرت محمد (ص) و امامتِ حضرت علی (ع)، هدف از خلقتِ حضرت محمّد و حضرت علی، حضرت فاطمه (س) است، آن ‌هم به عنوان مظهر بندگی کامل خدا.

یعنی حال که هدف خلقت انسان‌ ها، بندگی خداست و از طرفی هدف از خلق نبی (ص) - به اعتبار نبوتش - و هدف از خلق امام - به اعتبار امامتش - همه و همه، ظهور آن بندگی است که خداوند هدف خلقت انسان ‌ها قرار داده است، و حال که فاطمه ‌زهرا (س) مظهر بالفعل آن بندگی است که نبوت و امامت برای ظهور آن پدید آمده ‌اند، پس اگر نظر به فعلیت کامل بندگی که همان فاطمه ‌زهرا (س) است نبود، اصلًا خداوند نبوّت و امامتی را اراده نمی‌ کرد و لذا است که می ‌توان نتیجه گرفت فاطمه ‌زهرا (س) مظهر کامل بندگی است. باید توجّه داشت که این روایت نمی ‌خواهد مقام عبودیت پیامبر و علی (ع) را نفی کند، زیرا خداوند در توصیف رسول ‌الله (ص) صفت «عَبْدُهُ» را بر صفت «رَسُولُهُ» مقدم می‌ دارد و در واقع عبودیت محض رسول‌الله (ص) را تأیید کرده ‌است، ولی در پیامبر خدا (ص) عبودیت و نبوت و در علی (ع) عبودیت و امامت جمع است و چون خداوند در خلقت انسان، نظر به عبودیت او دارد و فاطمه ‌زهرا (س) نمونه‌ی صریح و روشن آن عبودیت است، روایت می‌ فرماید: مقصد خلقتِ نبوّت و امامت، خلقت فاطمه ‌زهرا (س) است و در واقع فاطمه (س) مظهر همان عبودیت پیامبر خدا (ص) است و محبت شدید پیامبر خدا (ص) به فاطمه ‌زهرا (س) در همین راستا است که در آینه‌ی وجود فاطمه (س) عبودیت خود را می ‌یابد و درعبودیت او مظهری از حقایق را می ‌بیند و لذا پیامبر (ص) می‌ فرماید: «فَاطِمَةُ حَوراءُ انْسِیَّةٌ، فَکُلَّما اشْتَقْتُ الی رائِحَةِالْجَنَّةِ، شَمَمْتُ رائِحَةَ ابْنَتی فاطِمَةَ» فاطمه حوریه ‌ای بشرگونه است، هر زمان مشتاق بوی بهشت می‌ شوم، دخترم فاطمه را می ‌بویم.

در حدیث دیگری می‌ف رمایند: «فَما قَبَّلْتُها قَطُّ الّا وَجَدْتُ رائِحَةَ شَجَرَةِ طُوبی مِنْها» هرگز فاطمه را نمی ‌بوسم، مگر این‌که بوی درخت طوبی را از او استشمام می ‌کنم. پس فاطمه‌زهرا (س) مظهر جامعیت بهشت است و حضرت پیامبر (ص) وقتی می‌خواهند به بهشت و شجره‌ی طوبی منتقل شوند و از آن حقایق غیبی بهره گیرند، به فاطمه (س) نظر می‌ کنند و او را می ‌بویند و ارادت به مقام فاطمه ‌زهرا (س) و توجّه به مقام آن حضرت، قدرت چنین انتقالی را برای ما نیز به همراه خواهد داشت، البته در حدّ خودمان. توجه به این‌گونه مقاماتِ حضرت ‌زهرا (س) مقدمه برای معرفت به آن حضرت خواهد شد و زمینه‌ی درک شب قدر می ‌شود.

 
فهم حقیقت شب قدر

چگونه می ‌توان حقیقت شب قدر را فهم کرد؟ نوری که از طریق ملائکه و روح در شب قدر بر قلب مؤمنین متجلی می ‌شود از جنس وجود است و نه ماهیت. یعنی مثل آن نیست که شما مطلبی بخوانید و علم و فهمی در شما ایجاد شود، بلکه شخصیتاً در ابعاد وجودی شما نوعی گرایشی فراهم می ‌شود که در انتخاب ‌های خود وَجه مثبت عالَم را مدّ نظر قرار می‌ دهید و به همین جهت می ‌فرمایند تقدیر انسان شکل می‌گیرد. مثل آن‌که شما در تقدیر مرد بودن و یا زن بودن‌تان انتخاب‌های مناسب مرد بودن و زن‌ بودن می ‌کنید، بدون آن‌که در فکرتان آن باشد که زنانه انتخاب کنید یا مردانه. و به همین جهت باید امیدوار باشید که بعد از شب قدر ناخودآگاه به لطف الهی در تقدیر برتری قرار گرفته ‌اید.

چه کنیم که از شب قدر بهره بیشتری ببریم؟ هیچ‌کار خاصی نمی‌ خواهد انجام دهید. تنها با آرامش کامل وظایف الهی خود را در حدّ توانتان انجام دهید و در شب قدر هم، خود را به تقدیر الهی بسپارید «هر چه آن خسرو کند، شیرین کند». شما کاره ‌ای نیستید و کاری هم نمی‌ توانید بکنید، مگر امید به رحمت الهی. گفت: آن یکی بازی که بد من باختم / خویشتن را در بلا انداختم. در بلا هم می ‌چشم لذات او / مات اویم مات اویم مات او.

قدر یعنی اندازه و شب قدر یعنی شب اندازه. تمام جلوه ‌های خدای تبارک و تعالی ریاضی است. یعنی همه اشیا دارای اندازه و حد هستند. چنانکه قرآن کریم می‌فرماید «إنَّا کُلَّ شَیْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ؛ ما هر چیز را به اندازه آفریده ایم» (سوره قمر / آیه ۴۹) و این ویژگی بارز ساختار ریاضی عالم طبیعت است. حتی دین ما هم دینی کاملاً ریاضی است. مثل رساله که احکام آن همراه عدد است و ساختار نفس انسان هم ویژگی را دارد و اساساً سیر نزول عالم از حق تعالی تا ماده مشمول این ساختار ریاضی هستند. مثل عالم ملکوت و جبروت و دنیا که با عدد خاصی فرود آمدند.

قرآن اشاره می‌ کند «وَإِن مِّن شَیْءٍ إِلاَّ عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ؛ هیچ چیز از اشیا عالم نیست مگر اینکه خزانه آن دست ماست». (سوره حجر / آیه ۲۱) پس وقتی که سخن از شب قدر می‌ شود؛ یعنی شب تقدیرات و اندازه ‌های نظام خلقت اعم از جمادات، گیاهان، حیوان و انسان در این شب‌ ها تنظیم می ‌شود و تنظیم این تقدیرات نزد حساب دار خداوند تبارک و تعالی است. یعنی تمام اتفاقاتی که قرار است در سال برای موجودات عالم نظیر جمادات، گیاهان، طبیعت، ستارگان و عوالم انسان‌ها رخ دهد همه به دست یک نفر نوشته می ‌شود که آن وجود مقدس آقا امام زمان (علیه السلام) است.

قرآن کریم می ‌فرماید… «وَکُلَّ شَیْءٍ أَحْصَیْنَاهُ فِی إِمَامٍ مُّبِینٍ؛ و هر چیزی را در کارنامه ‌ای روشن برشمرده ‌ایم». (سوره یس / آیه ۱۲) یعنی همه محاسبات عالم به دست یک نفر صورت می‌گیرد و آن امام است که محور جذب همه خیرات از حق تعالی و محور رزق همه موجودات است. لذا در شب قدر، نزول ملائکه و الرّوح به امام زمان (عج) است و امضای قدرها هم به دست ایشان صورت می‌ گیرد.
ارزش شب‌ های قدر

شب قدر همیشه در طول تاریخ زندگی انسان ‌ها وجود داشته است؛ چون همیشه امام بوده و تقدیرات انسانی هم وجود داشته و فرشتگان و روح به نزد «امام مبین» نازل می‌شوند. یکی از مباحث مهم، مسئله زمان است. زمان ‌ها از نظر ساختار ریاضی با هم برابرند اما از نظر نوع تأثیرگذاری متفاوتند. خداوند ساختار دنیا را به گونه ‌ای قرار داده که زمان عالم دنیا نسبت به آخرت از جایگاه ویژه ای برخوردار است. چرا که زمان‌ های دنیا منجر به شکل گیری ابدیت مان می‌ شود و این یکی از رازهای زمان است که می ‌توانند چنین تأثیری را داشته باشد. انسان در دنیا ماهیت رحمی دارد. مثل جنین که اگر نتواند اندام زایی کامل داشته باشند در دنیا نمی‌ تواند حتی به اندازه یک بند انگشت آن را بسازد؛ در آخرت هم همین طور است و این نشان دهنده قدرت رحم است. بنابراین ارزش شب قدر از اینجا معلوم می ‌شود که دنیا چون قدرت رحمی بالایی دارد پس در این رحم، شب قدر هر چند یک شب است اما به اندازه هزار شب می‌ تواند تأثیرگذار باشد و معادل سال‌ها قیمت و ارزش پیدا می ‌کند.
مهم ترین عمل شب قدر

مهم ترین و کلیدی موضوع شب ‌های قدر، بخشش انسان از گناهان است؛ یعنی «مغفرت» که باید خودمان را مشمول مغفرت الهی کنیم. و یکی از راه‌ های که می ‌توان مشمول مغفرت خدا قرا گرفت، دور کردن کینه از دیگران از دل خودمان است. کسی که عرضه ندارد دیگران را ببخشد به فرموده قرآن هرگز مشمول مغفرت خدا قرار نمی ‌گیرد. لذا پاک کردن دل از کدورت ‌ها و کینه‌ ها خیلی مهم است و کسی نمی‌توان وارد شب‌ های قدر شود مگر اینکه دلش را پاک کند و اهل مغفرت باشد. و این مهم ترین عمل شب قدر است.
نزول فرشتگان و روح در شب قدر

در شب قدر ملائکه به همراه روح نازل می‌ شوند و تقدیرات عالم را به دست اولی‌الامر می ‌رسانند. شب قدر دارای چه ویژگی است که خداوند آن ‌را بر شب ‌های دیگر برتری بخشیده است. قرآن کریم می‌فرماید: شب قدر، شب نزول قرآن است: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ * وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَةُ الْقَدْرِ * لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» این گزاره دوم -شب قدر بالاتر از هزار ماه است- ما نمی ‌دانیم که چه اتفاقی در این شب می‌افتد!

اولاً؛ «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ» فرشته‌ها و حضرت روح (علیه السلام) نازل می ‌شوند. روح همانی است که امام صادق (علیه السلام) می ‌فرماید: «یَقُولُ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ؟ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی. قَالَ: خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ؛ درباره روح از تو می‌ پرسند: بگو: روح از امر پروردگارم است. گفت: آفریده ‌ای عظیم‌تر از جبرئیل و میکائیل است.» پس اگر روح نباشد، ملائکه توان کاری را ندارند. چرا که در جای دیگری از قرآن می ‌فرماید: «یُنَزِّلُ الْمَلائِکَةَ بِالرُّوحِ؛ خداوند ملائکه را بوسیله روح نازل می ‌کند». پس روح آن چیزی است که ملائکه را نازل می ‌کند. بنابراین در این شب، قرآن و ملائکه همراه و به مدد روح با اجازه پروردگارشان نازل می ‌شوند «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیهابِإِذْنِ رَبِّهِمْ.» «مِنْ کُلِّ أَمْرٍ» یعنی همه چیز، یعنی هیچ استثنایی ندارد و هر چیزی که در مخیله ما بیاید و میلیاردها چیزی که نمی ‌آید، ملائکه تقدیرات هر چیزی را در این شب می ‌آورند. «سَلامٌ هِیَ حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ» نتیجه این تقدیر و این تنزل ملائکه هم سلامتی است تا مطلع الفجر، اما کل امر به ولی امر نازل می‌شود، «ولی امر» چه کسی است؟ همان کسی است که در قرآن فرمود: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ = اطاعت کنید خدا و رسولش و ولی امرتان را». اولی همان جمع ولی است، صاحبان امر، والیان امر، یعنی کارها همه به خدمت ولی امر و وجود مقدس آقا امام زمان (علیه السلام) می آیند.
مهم ترین حاجت بشر در شب قدر

در شب قدرکه «تَنَزَّلُ المَلائِکَةُ وَ الرُّوح؛ فرشتگان و روح نازل می ‌شوند»، فرشتگان بر امام زمان (عج) نازل شده و مقدرات یک سال بندگان خدا را برای امضا و تصویب حضرت، به حضورشان می ‌آورند. در مهمترین شب که شب بیست و سوم است، دعای فرج حضرت «اَللّهُم کُن لِوَلِیِّکَ الحُجَّةِ ابنِ الحَسَن…» سفارش شده است و همچنین در پایان هر نماز، دعای «اَللّهُمَّ اَدخِل عَلی اَهلِ القُبُور السُّرور اَللّهُم اَغنِ کُلَّ فَقِیر» را بزرگان ما فرمودند بخوانید. زیرا این دعا همان دعای فرج امام زمان (عج) است؟ ما در این دعا از خداوند می ‌خواهیم که سرور را بر همه قبرهای مردگان وارد کند؛ همه فقیرها را بی ‌نیاز کند؛ همه گرسنه‌ها را سیر کند؛ همه عریان ‌ها را بپوشاند؛ همه مستضعفین را نجات دهد؛ همه مکروبین و غم زده ‌ها را خوشحال کند و همه فساد را از امور مسلمین بردارد و.... این دعاها تحقق نمی یابد، مگر در زمان ظهور امام زمان (عج).

کسی که این دعا را می ‌خواند در واقع برای ظهور حضرت دعا می ‌کند. شب قدر بهترین فرصت است برای اینکه ما از خداوند عاجزانه ظهور حضرت را بخواهیم. خیلی از بزرگان هم سفارش کرده ‌اند، حتی خود حضرت هم سفارش کرده ‌اند که برای فرج من زیاد دعا کنید. هر مقدار شیعیان بیشتر دعا کنند، خداوند این امر را نزدیک تر خواهد کرد. قبل از هر دعایی امام زمان (علیه السلام) را مقدم بداریم. یعنی قبل از اینکه برای خودمان، پدر و مادرمان یا برای هر مشکل دیگری دعا کنیم، اول برای ظهور امام زمان (عج) دعا کنیم.

منبع: حوزه نت

افزودن دیدگاه جدید

.