نسخ به چه معناست و چرا آیات منسوخه از قرآن حذف نشده اند؟

 نسخ در لغت یعنی ازاله  ، تغییر ، ابطال و مانند آن و در اصطلاح یعنی وضع قانون جدید که قانون سابق را نفی کند به طوری که جمع آن دو با هم ممکن نباشد . قانون جدید را ناسخ و قانون سابق را منسوخ می گویند .

 قرآن مجید در چند آیه به وقوع نسخ در قرآن اشاره کرده است از جمله آیه ۱۰۶ سوره بقره که می فرماید : « ما ننسخ من آیه أو ننسها نأت بخیر منها او مثلها » ، « هر آیه ای را نسخ کنیم یا آن را به [دست ] فراموشی سپاریم ، بهتر از آن یا مانندش را می آوریم ».

                
ذکر این نکته لازم است که نسخ( وضع قانون جدید و نفی قانون سابق) در آیات قرآن به معنای جهل شارع نیست بلکه از آن جا که احکام تابع مصالح و مفاسدند ، در پاره ای از موارد ، مصلحت یا مفسده یک امری ، همیشگی نبوده بلکه محدود به زمانی خاص است لذا اراده شارع نیز از همان آغاز به صورت موقت و محدود به آن تعلق می گیرد و با پایان یافتن مصلحت آن حکم ، حکم جدید ، جعل و صادر می شود . بنابراین آیات ناسخه ، احکام و قوانین جدیدند که پیروی از آنها بر همه لازم است .

نکته قابل توجه دیگر آن است که به عقیده شیعه تنها نسخ حکم بدون نسخ تلاوت واقع شده است یعنی آیاتی که نسخ شده اند ، تنها حکمشان نسخ شده است امّا لفظ آیه و تلاوت همچنان در قرآن محفوظ مانده است محفوظ ماندن آیات منسوخه در قرآن فواید خاصّ خود را دارد از جمله اینکه :

 الف – آیات قرآن صرفا برای بیان احکام نیست . آیه منسوخ با آیه ناسخ ، هردو از لحاظ تحدّی و اعجاز یکسانند پس نباید حذف شود .

 ب – نفس ثبت وقایع ارزش دارد مانند اصل ثبت مراحل تحریم شرب خمر در اسلام .

 ج – گاهی آیه منسوخه علاوه بر بیان حکم فقهی ، در بر دارنده بسیاری از ارزشهای اخلاقی است که تربیت کننده انسانهاست .

نکته پایانی آنکه تعداد آیات ناسخ و منسوخ در قرآن بسیار اندک است که البته در تعداد آنها ، میان مفسّران اندیشمندان علوم قرآنی ، کمی اختلاف است اما در هر صورت موارد این آیات روشن است لذا موجب گمراهی نخواهد شد . مفسّر بزرگ قرآن ، علامه طباطبایی ، معتقد است تنها ۵ مورد نسخ در قرآن واقع شده است که عبارتند از :

آیه عفو و بخشش : در آیه ۱۰۹ سوره بقره ، به گذشت از اهل کتاب در آغاز هجرت دستور داده می شود ، آیه ۲۹ سوره توبه که امر به قتال با آن دسته از اهل کتاب که ایمان نمی آورند و … می کند این آیه را نسخ کرده است .

آیه نسخ حرمت زناشویی در شب های ماه رمضان که مفاد آیه ۱۷۸ سوره بقره است

آیه جزای فاحشه : آیه ۱۵ سوره نساء با آیه ۲ سوره نور نسخ شده است .

آیه توارث از طریق ایمان : که آیه ۶ سوره احزاب ، آیه ۷ سوره انفال را نسخ کرد

آیه نجوا : که آیه ۱۲۵ سوره مجادله با آیه بعدی همین سوره نسخ شد.

 

برای مطالعه بیشتر درباره این بحث شیرین قرآنی می توانید به منابع زیر مراجعه کنید :

علوم قرآنی ، آیت الله محمد هادی معرفت ، صص ۲۴۸ – ۲۶۹

درسنامه علوم قرآنی ، حسین جوان آراسته ، صص ۳۸۵ – ۴۳۶

منبع: حوزه نت

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.