چه تفاوتی بین غریزه و هدایت تکوینی وجود دارد؟

هدایت تکوینی عمومیت دارد و شامل همه مخلوقات می شود و بخشی از هدایت تکوینی که مربوط به حیوانات است، غریزه نامیده می شود (در مورد انسان غریزه کمتر به کار می رود) چنان که در انسان فطرت نامیده می شود. قرآن کریم می فرماید: پروردگار ما همان کس است که بر هر موجودی، آن چه لازمه آفرینش او بوده داده است و سپس او را در مراحل هستی،رهبری و هدایت کرده است.[۱۴]

این آیه دو اصل اساسی در آفرینش و هستی را بیان می کند. نخست این که به هر موجودی آن چه نیاز داشته، بخشیده است. اگر ما اندکی درباره گیاهان و جانداران دقت کنیم، خواهیم دید که هر کدام هماهنگی کامل با محیط خود دارند و آن چه مورد نیازشان است، در اختیارشان می باشد.

مسئله دوم هدایت و رهبری موجودات است. ممکن است کسی یا چیزی وسایل حیاتی را در اختیار داشته باشد، اما طرز استفاده از آن را نداند. مهم آن است که به طرز کاربرد آن ها آشنا باشد. و این همان چیزی است که در موجودات مختلف به خوبی می بینیم که چگونه هر کدام از آن ها نیروهایشان را دقیقاً در مسیر ادامه حیاتشان به کار می گیرند. چگونه لانه می سازند، تولید مثل می کنند و فرزندان خود را پرورش می دهند. انسان ها نیز دارای این هدایت تکوینی هستند، ولی از آن جا که انسان موجودی است دارای عقل و شعور، خداوند هدایت تکوینش را با هدایت تشریعی او به وسیله پیامبران همراه کرده است.[۱۵]

[۱۴]طه () آیه ۵۰٫

[۱۵]تفسیر نمونه،ج ۱۳، ص ۲۱۸؛ جعفر سبحانی، منشور جاوید، ج ۴،ص ۳۷۹؛مرتضی مطهری، فطرت، ص ۳۱_ ۳۳٫