برای برآورده شدن حاجتی چند سالی است که من و همسرم با نذر کردن و خواندن نمازهای مستحبی و توسل به ائمه (ع) دعا می کنیم، مستجاب نمی شود، اما افراد بی نماز و حتی شراب خوار دعا می کنند برآورده می شود. این مسئله باعث می شود کم کم ایمان خود را از دست بدهیم. ما را راهنمایی کنید.

خداوند وقتی بنده مؤمنی را دوست داشته باشد، اجابت دعای او را به تأخیر می اندازد. در حدیث است که خداوند استجابت دعا بنده مؤمن خود را به تأخیر می اندازد، به خاطر آن که صدای او را دوست دارد و می خواهد بنده بیش تر به درگاهش الحاح و اصرار کند.(۱) چون تأخیر در اجابت سبب تکرار دعا می شود و در نتیجه باعث تقویت نیروی روحی و ایمان دعا کننده می گردد. اما فاسق را چون دوست ندارد، فورا اجابت می کند تا دعا را تکرار نکند و ضمنا حجت تمام می شود و در قیامت نتواند احتیاجی نماید.

ناله مؤمن همی داریم دوست گو تضرّع کن که این اعززاوست

حاجت آوردش زغفلت سوی من آن کشیدش، موکشان تا کوی من

گر بر آرم حاجتش او را رود هم در آن بازیچه مستغرق شود

مامام صادق (ع) می فرماید: بنده ای که دوست خداست، وقتی حادثه ای برایش رخ می دهد، به درگاه خدا دعا می کند

خداوند به فرشته ای که موکل بر اجابت اوست می فرماید: حاجت بنده ام را برآور، ولی در آن شتاب مکن که من میل دارم صدا و آواز را بشنوم. اما بنده دشمن خدا وقتی دعا ، خداوند بر فرشته موکل به آن حاجت دستور می دهد: حاجتش را زود برآورید و در برآوردن آن شتاب کنید. که من خوش ندارم صدا و آواز او را بشنوم.(۲)

شما کدام یک یک را دوست دارید؟ آیا دوست دارید پیوسته دوست مقرب خدا باشید و با دعا و یا رب یا رب به او نزدیک تر شوید یا منفور و مطرود او قرار گیرید؟ بدیهی است که اوی را بیشتر دوست دارید.

آیا نشنیده اید که انبیاء و اولیای الهی بیشتر از هر کسی در دنیا، در رنج و محنت گرفتار بودند؟ خداوند وقتی بنده ای را دوست دارد، او را در بلا و گرفتاری غوطه ور می سازد.(۳)

البته توجه دارید رنج و محنت ای موقتی انسان را آبدیده و باعث تعالی و تقویت روح رشد طلب انسان و کمال معنویت او می گردد. و احساس نیازش را به به درگاه بی نیاز مطلق افزایش می دهد، تا غرور و کبر و طغیان گری که ریشه بسیاری از رذایل است، از او دور شود.

گاهی دعا به اجابت می رسد، اما مصلحت هایی اقتضا می کند تحقق خارجی آن به تأخیر افتد. حضرت موسای کلیم می گویم: پروردگارا! تو به فرعون و طرفدارانش در زندگی دنیا زیورها و مال های فراوان داده ای! او مردم را از راه تو گمراه می کند. پروردگارا! اموالشان را نابود ساز و دل هایشان را سخت گردان که ایمان نیاورند تا عذاب دردناک تو را ببینند!

خداوند در پاسخ موسی و برادرش فرمود: قد أجیب دعوتکما؛ (۴) دعای شما را اجابت نمودم.

امام صادق (ع) فرمود: میان دعای حضرت موسی(ع) تا غرق شدن فرعون، چهل سال طول کشید!( ۵)

ما از باطن هستی و مصالح حقیقی بی خبریم

به علت عدم آگاهی از باطن هستی و حقیقت غیبی، گاهی می پنداریم که خیر ومصلحت ما در تحقق و برآورده شدن حاجتی یا دفع مشکل و مانعی است، در حالی که اگر حجاب حقیقت کنار رود و آینده برای ما حاضر و روشن گردد، از تقاضا و درخواست خود منصرف می شویم.

قرآن کریم می فرماید:عسی أن تکرهوا شیئا و هو خیر لکم و عسی أن تحبوا شیئا و هو شرّ لکم؛ چه بسا چیزی را خوش ندارید، در صورتی که برای شما خوب است، و چه بسا چیزی رادوست دارید که برای شما بد است.(۶)

هیچ دعایی بی تأثیر نیست

انسان مؤمن در هیچ حالی نباید از دعا مأیوس شود، چه دعایش مستجاب گردد یا به عللی به اجابت نرسد و یا اجابت آن به تأخیر افتد، چون اولا دعا عبادت، بلکه مخ عبادت است و موجب تکامل روحی و معنوی و تقرب به ذات الهی می گردد. ثانیا در هر صورت و با هر حالی که باشد.حتی دعای اشخاص فاسق و گناهکار بر جسم و جان و زندگی آنان تأثیر مثبت دارد. همان دعای مستجاب نشده وقتی تکرار شد و روی هم انباشته گردید، آثار نیکی در روح او ایجاد و در سرنوشتش تأثیر سازنده ای دارد.

پیامبر اکرم(ص) می فرمود: خدا رحمت کند بنده ای را که حاجت خود را از خدا بخواهد و در دعا پافشاری کند؛ چه حاجتش برآورده شود و چه نشود در حدیث دیگری از حضرت نقل شده :هیچ مسلمانی نیست که به درگاه خدا دعا کند جز آن که دعایش مستجاب می شود، منتها گاهی اثر آن را دیر یا زود در دنیا می بیند و گاهی سبب کفاره گناهان او می شود و گاهی نیز خداوند او را برای آخرتش ذخیره .(۷)

وعده الهی مشروط است، نه مطلق

خداوند می فرماید: ادعونی استجب لکم؛ دعای شما را اجابت می کنم. این وعده الهی، مطلق و بی قید و شرط نیست، بلکه مشروط به تحقق شراطی است. برخی از شرایط به مقدمات و شیوه دعا و الفاظی که باید به کار ببریم بستگی دارد. برخی به شخص دعا کننده مربوط می گردد. بعضی از شرایط به مطلوب مورد تقاضا ارتباط دارد.

به بیان دیگر: دعا مقدماتی ویژه و فرایندی ضابطه مند و شراطی مشخص دارد که با بایدها و نبایدها همراه است که از آن به شرایط استجابت یا موانع استجابت دعا یاد می کنیم.

شیوه دعا کردن و مقدماتی که در استجابت مؤثر است

۱ – معرفت و شناخت ؛ نخستین شرط استجابت دعا، شناخت کسی است که انسان او را می خواند. به همین جهت قرآن در آموزش شیوه دعا کردن می فرماید اعوا ربکم تضرعا و خفیه؛(۸) پروردگار خود را به زاری و پنهانی بخوانید یعنی بدانید کسی را که می خوانید، رب شماست، آفرینش رشد و تعالی و پرورش شما در دست قدرت اوست.

بهترین دعا آن است که با ربوبیت آغاز گردد. نگاهی به شیوه دعا کردن انبیا و اولیای الهی در قرآن نشان می دهد که آنان دعای خود را با ربی یا ربنا آغاز می کردند، زیرا این واژه انسان را متوجه می سازد با مبدأیی ارتباط برقرار ساخته است که از نخستین لحظات وجود تا آخر عمر او و بعد از آن انسان را غرق در الطاف ربوبی خویش می سازد.

۲ – دعا باید با اخلاص و از صمیم قلب و با حال تضرع و تواضع باشد. تنها با زبان دعا نکند، بلکه روح دعا باید در جان و در تمام ذرات وجود آدمی رسوخ کند.

امام صادق(ع) می فرماید: خداوند دعایی را که از دل غافل و بی خبر برخیزد، مستجاب نمی کند.

۳ – دعا باید در حالت بیم و امید باشد.

نه آن چنان از اعمال خود راضی باشید که گمان کنید هیچ نقطه تاریکی در زندگی شما نیست و هیچ گناهی مرتکب نشده اید و نه آن چنان مأیوس باشید که خود را شایسته عفو و بخشش خدا و اجابت دعا ندانید.

از خود راضی بودن و ندیدن عیب های خویش، ضمن این که جهل مرکب و عامل مهمی برای عقب گرد انسانی و سقوط اخلاقی است، باعث می شود که انسان به جای عیوب خویش، عیب های دیگران را ببیند؛ یعنی به بیماری که شیطان مبتلا بود انا خیر منه؛ من از آدم بهترم مبتلا شود.

چنان که یأس و نامیدی هم از دام ها و حربه های شیطان است. شایسته است انسان با دو بال بیم و امید حرکت کند آیه ادعو ربکم خوفا و طمعا (۹) پیامبرش این است که با بیم و امید خدا را بخوانید.

۴ – خدا را در پنهانی خواندن، دعا را زودتر به اجابت می رساند ادعوا ربکم تضرعا و خفیه؛(۱۰) بخوانید پروردگارتان را در حال تضرع و در پنهانی دعا در خلوت با تمرکز فکر و حضور قلب همراه است و به اخلاص نزدیکتر و از ریا و خودنمایی دور است. به همین جهت دعا در نیمه های شب و در نماز شب، آن هنگام که همگی در خواب راحت به سر می برند، زودتر مستجاب می گردد. پیامبر اکرم(ص) می فرماید:

خیر الدعا الخفیّ، بهترین دعا آن است که پنهانی (و از روی اخلاص) صورت گیرد.(۱۱)

۵ – تطهیر مال و ثروت و خانه و زندگی از مالی که از راه غصب، ظلم، رشوه، ربا، دزدی، غش در معامله و فریب پیدا کرده یا مالی که خمس یا زکات و انفاقات آن پرداخت نشده است.

۶ – اجتناب از خوردن غذای شبه ناک و تطهیر لقمه خود و افراد تحت تکفل از حرام.

۷ – عدم غفلت از مبارزه با فساد و امر به معروف و نهی از منکر، بی اعتنایی در مقابل فسادهای اخلاقی و اجتماعی و اباحه گری و نادیده گرفته شدن ارزش های دینی: موجب عدم استجابت دعا می گردد. پیامبر اکرم(ص) فرمود: باید امر به معروف و نهی از منکر کنید. در غیر این صورت خداوند انسان ها شرور ( و کسانی که تعهداتی دینی و اخلاقی ) بر نیکان شما مسلط می کند و هر چه بکنید، مستجاب نمی شود.(۱۲)

۸ – عمل به پیمان های الهی

نظیر سؤال شما را روزی مردی از امیرالمؤمنین(ع) پرسید و گفت: مگر خداوند نمی فرماید ادعونی استجب لکم؛ مرا بخوانید ا اجابت کنم شما را پس چرا ما هر چه دعا می کنیم، مستجاب نمی شود؟!

حضرت فرمود : چون دل های شما در هشت مورد خیانت و بی وفایی کرد. آن را اصلاح کنید تا دعایتان مستجاب گردد:

۱ – خدا را شناختید، ولی حقش را آن گونه که به شما واجب بود، ادا نکردید.

۲ – به پیامبر خدا ایمان آوردید، آن گاه با سنت و روش او مخالفت کردید و دین و شریعت او را در مقام عمل از بین بردید.

۳ – کتاب خدا (قرآن) را که بر شما فرود آمد خواندید، ولی به آن عمل نکردید. گفتید سمعنا و اطعنا ؛ به گوش و دل می پذیریم ولی در عمل با آن به مخالفت برخاستید.

۴ – گفتید: خدایا! ما از آتش دوزخ می ترسیم، ولی پیوسته به واسطه گناهان و معاصی خود، به سوی دوزخ شتاب می کنید.

۵ – گفتید: ما راغب و علاقه مند بهشتیم، ولی مدام کارهایی انجام می دهید که شما را از بهشت دور می سازد.

۶ – نعمت خدای خود را خوردید، ولی سپاس گزاری نکردید.

۷ – خداوند شما را به دشمنی باشیطان فرمان داد و فرمود : ان الشیطان لکم عدوا فاتخذوه عدوّا؛ شیطان دشمن شما است او را دشمن خود بدانید ولی به زبان با او دشمنی کردید و در عمل به دوستی برخاستید.(۱۳)

۸ – عیب های مردم را برابر دیدگانتان قرار دادید و عیب های خود را پشت انداختید و آن را نادیده گرفتید. در نتیجه پشت سر کسی می گویید و ملامت می کنید که خود به آن ملامت سزاوارترید.

بعد فرمود: با این وضع چه دعایی از شما مستجاب گردد . درصورتی که شما درهای دعا و راه های آن را بسته اید؟ پس راه تقوا پیشه کنید و از خدا بترسید. کارهایتان را اصلاح کنید و امر به معروف و نهی از منکر کنید تا خدا دعایتان را مستجاب کند.(۱۴)

کیفیت شروع دعا

۱ – دعا باید با حمد و ثنای الهی همراه باشد. جهت آموزش شیوه دعا کردن، دعای فرشتگانی را که حاملان عرش خدا هستند و فرشتگانی که گرداگرد آن قرار دارند، توصیف نموده است. آنان ابتدا تسبیح و حمد خدا را می گویند و ایمان خود را اظهار و ابراز می دارند. سپس برای مؤمنان استغفار می کنند. آنان می گویند : پروردگارا رحمت و علم تو همه چیز را فرا گرفته. تو از گناهان بندگانت با خبری و نسبت به آنان رحیمی . آنان را که توبه کرده اند و از راه تو می روند، ببخش و بیامرز واز عذاب دوزخ نگاه دار…(۱۵)

چنان که ملاحظه فرمودید؛ دعا را با تسبیح و تحمید خدا و اظهار ایمان به او و با کلمه طیبیه ربنا آغاز نمودند و از مقام رحمت و علم بی پایانش که از صفات جمال و جلال او است، مدد خواستند سپس در حق دیگران دعا نمودند تا خدا دعا را در حق شان نیز مستجاب گرداند.

۲ – دعا را ذکر صلوات بر محمد و آل محمد باید شروع نمود، زیرا صلوات درخواست سلام و درود از خداوند برای پیامبر اسلام و اهل بیت طاهرین اوست که سلام خالق هستی و همه خلایق پاک بر آنان باد این دعا قطعا مستجاب است. وقتی در ابتدا و انتهای دعا ذکر صلوات قرار گرفت، خداوند به خاطر اول و آخر دعا، آن چه را که در وسط قرار گرفته، اجابت خواهد کرد.

۳ – تطهیر قلب و روح: از کثافات و کدورت های گناهان، به وسیله اعتراف به گناه و توبه در پیشگاه خداوند.

۴ – در پایان، دعا را با تمسک به صفات او به اتمام برسانید، مثلا بگویید، برحمتک یا ارحم الرحمین.

سبحانک الله لا اله انت وحدک لا شرکو لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم

برخی موانع استجابت دعا

۱ – گناه: گناهان سه گونه اثر می گذارند:

الف – توفیق دعا کردن را سلب می کنند.

ب – حالت تضرع و تواضع و توبه و انا به و اشک و گریه را می گیرند و نمی گذارند بنده با حضور قلب، توجه اش به سوی خدا متمرکز گردد و مجذوب نفحت رحمانی او شود.

ج – در صورت خواندن دعا، دعایش مستجاب نمی گردد.

علی(ع) می فرماید: المعصیه تمنع الاجابه (۱۶) با گناه از اجابت دعا جلوگیری