آیا گناهان کبیره و گناهان صغیره، در قرآن آمده است؟ لطفاً این گناهان را نام ببرید. آیا گناهان کبیره بخشوده میشود؟

0 7

قرآن در آیات متعددی از گناهان، با توصیف و تقسیم بندی، یاد کرده است. در این آیات، گناهان سنگینتر با وصف کبیره و گناهان دیگر ـ که از نظر شدت و زشتی به دسته اول نمیرسند ـ با اوصاف صغیره (کهف،۴۹)، سیئه (نسأ،۳۱)، و لَمَمْ یاد شدهاند. لَمَمْ به معنای کارهای کوچک و بیاهمیت است که در آیه ۳۲ سوره نجم آمده است: الَّذِینَ یَجْتَنِبُونَ کَبَغرَ الاْ ?ًِثْمِ وَالْفَوَ َحِشَ إِلآاللَّمَمَ إِنَّ رَبَّکَ وَ َسِعُ الْمَغْفِرَه…; همانها که از گناهان بزرگ و اعمال زشت دوری میکنند، جز گناهان صغیره ]که گاه به آن آلوده میشوند[; آمرزش پروردگار تو گسترده است…

از این آیه و آیات مشابه (مانند آیه ۳۱ نسأ) استفاده میشود که خدای متعال به کسانی که از گناهان کبیره دوری میکنند، ولی گاه بر اثر لغزشهایی در دام گناهان صغیره گرفتار میشوند، درباره گناهان صغیره آنها، وعده گذشت و عفو داده است.(ر.ک: تفسیر نمونه، آیت الله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۳، ص ۳۹۸ـ۳۹۹، دارالکتب الاسلامیه.)

گناهان کبیره، بر اساس روایات اهل بیت: گناهانی است که در قرآن تنها به نهی از آنها اکتفا نشده، بلکه به دنبال ذکر آنها، تهدید به عذاب دوزخ نیز آمده است: در روایتی از امام صادقمیخوانیم: الکبائر، التی اوجب الله ـ عزّوجل علیها النار(۲۷۴ معمای قرآنی، محمدحسین قاسمی، ص ۷۵، نشر روح.) ; گناهان کبیره، گناهانی است که خداوند مجازات آتش را برای آنها مقرّر داشته است. مضمون این حدیث از امام باقر و امام رضا۸ روایت شده است.(همان، حدیث ۶۶۰۸ و تفسیر نورالثقلین، ذیل آیه.)

در روایات، تعداد کبائر گوناگون نقل شده است; در برخی تعداد آنها هفت و در برخی بیست و در برخی هفتاد و… آمده است(ر.ک: تفسیر نمونه، ج ۲، ص ۳۹۹ـ۴۰۰، میزان الحکمه، باب ۱۳۷۴٫)این اختلافها به جهت درجهبندی گناهان کبیره(تفسیر نمونه، همان.)و یا تأکید بر برخی از آنها به تناسب مقتضای حال مخاطبان است.

گذشته از تقسیمبندیهای موجود بین گناهان در آیات و روایات، در تقسیمبندی دیگری، معنای نسبی، ارائه شده است، بدین معنا که گناهان صغیره در شرایط خاص به گناهان کبیره تبدیل میشوند.

برخی از این شرایط عبارتند از: اصرار بر گناه: در روایتی از امام صادقمیخوانیم; لاصغیره مع الاصرار(اصول کافی، ج ۲، ص ۲۸۸; تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۴۰۱٫) ; هیچ گناهی با تکرار صغیره نیست. کوچک شمردن گناه: امیرمؤمنان علی: فرموده: سختترین گناه در نظر خدای سبحان گناهی است که گنهکار آن را ناچیز انگارد. (اشدّ الذنوب عندالله سبحانه ذنب استهان به راکب)(میزان الحکمه، حدیث ۶۵۶۲٫)

مسرّت و خوشحالی از گناه: از پیامبر اکرمنقل است که فرموده: هر کس گناهی کند در حالی که خندان باشد، در آتش وارد میشود در حالی که گریان است.(تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۴۰۲٫)امام زینالعابدینفرمود: از شادمانی به گناه بپرهیز; زیرا شاد شدن از گناه بدتر از ارتکاب آن است.(میزان الحکمه، حدیث ۶۵۷۰ / برای آگاهی بیشتر ر.ک: تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۴۰۱ و ۴۰۲٫)

ـ قرآن کریم از گناهان بسیاری یاد کرده است که شماری از آنها جزو گناهان کبیره است، مانند: شرک به خدا; یأس و ناامیدی از رحمت خدا، قتل و جنایت، خوردن مال یتیم، رباخواری و…(ر.ک: نسأ / ۱۲ و ۳۳ و ۴۸ و ۹۳ و یوسف، ۸۷ و آلعمران، ۱۳۰، بقره، ۲۷۶ و…)

بیان تفصیلی گناهان و نقل روایات مربوط، از مجال این پاسخنامه فراتر است، از این رو به نقل یک روایت در این خصوص، بسنده کرده شما را به منابعی که در این باره تحریر شده است، ارجاع میدهیم.

علامه مجلسی، به نقل از عیون اخبار الرضا۷، روایتی از عبدالعظیم حسنی از امام رضا۷ از جدّ بزرگوارش امام صادقنقل میکند که شخصی به نام عمرو بصری بر امام صادقوارد میشود و پس از عرض سلام و ادای احترام، خدمت آن حضرت مینشیند و به تلاوت این آیه شریفه مشغول میشود: وَ الَّذِینَ یَجْتَنِبُونَ کَبَغرَ الاْ ?ًِثْمِ وَ الْفَوَ َحِش;(شوری،۳۷); سپس سکوت اختیار میکند. امام فرمود: چرا سکوت کردی؟ عرض کرد: دوست دارم گناهان کبیره را از کتاب خدا بدانم! حضرت فرمود: بله; ای عمرو! بزرگترین گناهان کبیره، شرک به خداست، خدای تبارک و تعالی، میفرماید: إِنَّهُو مَن یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّهَ وَمَأْوَغهُ النَّارُ وَمَا لِلظَّـَـلِمِینَ مِنْ أَنصَارٍ ;(مائده،۷۲); به درستی که هر کس به خدا شرک آورد، قطعاً خدا بهشت را بر او حرام ساخته و جایگاهش آتش است و برای ستمکاران یاورانی نیست. پس از آن ناامیدی از رحمت خداست; چرا که خدای عزّ و جّل میفرماید: لاَیَاْیْ ?‹َسُ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِلآالْقَوْمُ الْکَـَفِرُونَ ;(یوسف،۸۷); …و از رحمت خدا نومید نباشید; زیرا جز گروه کافران، کسی از رحمت خدا نومید نمیشود. و ]پس از آن[ ایمن دانستن خود از مکر ]و مجازات[ خدا; چرا که خداوند میفرماید: فَلاَیَأْمَنُ مَکْرَ اللَّهِ إِلآالْقَوْمُ الْخَـَسِرُونَ ;(اعراف،۹۹) آیا از مکر خدا خود را ایمن دانستید؟ ]با آن که[ جز مردم زیانکار ]کسی[ خود را از مکر خود ایمن نمیداند.

و از جمله آنها عاق والدین است; چرا که خدای عزّ و جّل عاق را جبار و شقی قرار داده است. ]خدا در آیه ۳۲ سوره مریم میفرماید: و مرا نسبت به مادرم نیکوکار کرده و زورگو و نافرمانم نگردانیده است.[

و کشتن انسانی که خدا آن را جایز نداسته مگر به حق; چرا که خدای عزّ و جّل میفرماید: فَجَزَآؤُهُو جَهَنَّمُ خَـَـلِدًا فِیهَا…;(نسأ،۹۳); و هر کس عمداً مؤمنی را بکشد، کیفرش دوزخ است که در آن ماندگار خواهد بود، و خدا بر او خشم میگیرد و لعنتش میکند و عذابی بزرگ برایش آماده ساخته است و نسبت ناروا به زنان شوهردار; چرا که خدای ـ تبارک و تعالی ـ میفرماید: …لُعِنُواْ فِی الدُّنْیَا وَ الاْ ?َخِرَهِ وَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ ;(نور،۲۳) بیگمان کسانی که به زنان پاکدامن بیخبر ]از همه جا[ و با ایمان، نسبت زنا میدهند، در دنیا و آخرت لعنت شدهاند، و برای آنها عذابی سخت خواهد بود.

و خوردن ظالمانه مال یتیم، به جهت گفته خدای عزّ و جّل: إِنَّمَا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَیَصْلَوْنَ سَعِیرًا ;(نسأ،۱۰) در حقیقت کسانی که اموال یتیم را به ستم میخورند، جز این نیست که آتشی در شکم خود فرو میبرند و به زودی در آتش فروزان درآیند.

و فرار از جنگ; چرا که خدای عزّ و جّل میفرماید: وَمَن یُوَلِّهِمْ یَوْمَغذٍ دُبُرَهُوَّ…;(انفال،۱۶) و هر که در آن هنگام ]جنگ[ به آنان پشت کند ـ مگر آن که ]هدفش[ کنارهگیری برای نبردی ]مجدّد[ یا پیوستن به جمعی ]دیگر از همرزمانش[ باشد ـ قطعاً به خشم خدا گرفتار خواهد شد، و جایگاهش دوزخ است و چه بد سرانجامی است.

و رباخواری; چرا که خدای عزّ و جّل، میفرماید: الَّذِینَ یَأْکُلُونَ الرِّبَوَاْ لاَیَقُومُونَ إِلآکَمَا یَقُومُ الَّذِی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطَـَنُ مِنَ الْمَسِّ;(بقره،۲۷۵); کسانی که ربا میخورند، ]از گور[ برنمیخیزند، مگر مانند برخاستن کسی که شیطان بر اثر تماسّ، دیوانهاش کرده است… .

و سحر; زیرا خداوند عزّ و جّل میفرماید: وَ لَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَغهُ مَا لَهُو فِی الاْ ?َخِرَهِ مِنْ خَلَـَق;(بقره،۱۰۲);…و مسلماً میدانستند، هر کس خریدار این گونه متاع باشد، در آخرت بهرهای نخواهد داشت… .

و زنا; زیرا خداوند عزّ و جّل میفرماید: وَمَن یَفْعَلْ ذَ َلِکَ یَلْقَ أَثَامًا # یُضَـَعَفْ لَهُ الْعَذَابُ یَوْمَ الْقِیَـَمَهِ وَیَخْلُدْ فِیهِی مُهَانًا # إِلآمَن تَاب;(فرقان،۶۸ـ۷۰);…و هر کس چنین کند ]مرتکب این عمل زشت گردد[ مجازات سختی خواهد دید. عذاب او در قیامت مضاعف میگردد و همیشه با خوار در آن خواهد ماند، مگر کسانی که توبه کنند.

و قسمی که او را در گناه فرو ببرد; چرا که خدای عزّ و جّل میفرماید: إِنَّ الَّذِینَ یَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَیْمَـَنِهِمْ ثَمَنًا قَلِیلاً أُوْلَغکَ لاَخَلَـَقَ لَهُمْ فِی الاْ ?َخِرَه;(آلعمران،۷۷); کسانی که پیمان الهی و سوگندهای خود ]به نام مقدس او[ را به بهای ناچیزی میفروشند، آنها بهرهای در آخرت نخواهند داشت.

و خیانت; خدای عزّ و جّل میفرماید: وَمَن یَغْلُلْ یَأْتِ بِمَا غَلَّ یَوْمَ الْقِیَـَمَه;(آلعمران،۱۶۱); و هر کس خیانت کند، روز رستاخیز، آنچه را در آن خیانت کرده با خود ]به صحنه محشر[ میآورد… .

نپرداختن زکات واجب; چرا که خدای متعال میفرماید: فَتُکْوَیَ بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُم;(برائت،۳۵);…و با آن صورتها و پهلوها و پشتهایشان را داغ میکنند… .

و شهادت باطل و کتمان شهادت; چرا که خداوند عزّ و جّل میفرماید: وَ الَّذِینَ لاَیَشْهَدُونَ الزُّور…; (فرقان،۷۲); و کسانی که به باطل شهادت نمیدهند… و وَمَن یَکْتُمْهَا فَإِنَّهُوَّ ءَاثِمٌ قَلْبُه;(بقره،۲۸۳); و هر کس آن را کتمان کند، قلبش گنهکار است.

و شراب خواری; زیرا خداوند عزّ و جّل آن را برابر پرستش بتها قرار داده است. (مائده،۹۰)

و ترک عمدی نماز; چرا که رسول خدا۶ فرمود: من ترک الصلاه متعمداً فقد بری من ذمّه الله وذمّه رسوله; هر کس نماز را عمداً ترک کند از ذمّه ]کنف عنایت[ خدا و رسولش خارج است. (و نیز سوره ماعون، ۵ و مدثر، ۳۹ـ۴۲)

و عهد شکستن و قطع رحم; چرا که خداوند عزّ و جّل میفرماید: أُوْلَغکَ لَهُمُ اللَّعْنَهُ وَ لَهُمْ سُوَّءُ الدَّار;(رعد،۲۵);…لعنت بر آنهاست و بدی ]و مجازات[ سرای آخرت.

پس عمرو از نزد امام خارج شد در حالی که بلند گریه میکرد و میگفت: هلاک شد کسی که به رأیش سخن میگوید و در فضل و علم با شما منازعه میکند.(بحارالانوار، ج ۷۹، ص ۶ـ۸، حدیث ۷٫)

برخی از منابعی که در این باره میتوانید به آنها رجوع کنید:

ـ گناهان کبیره (۲ جلد)، شهید آیت الله دستغیب، دفتر نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.

ـ ارزشها و ضدارزشها در قرآن، ابوطالب تجلیل، دفتر نشر اسلامی.

ـ اخلاق در قرآن، آیت الله مکارم شیرازی و دیگران و…

اگر گنهکار از گناهان خویش توبه حقیقی کند و شرایط آن را به جای آورده خداوند از گناهان او در میگذرد که خود فرموده است: یَـََّأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ تُوبُوَّاْ إِلَی اللَّهِ تَوْبَهً نَّصُوحًا عَسَیَ رَبُّکُمْ أَن یُکَفِّرَ عَنکُمْ سَیِّ ?‹َاتِکُمْ وَ یُدْخِلَکُمْ جَنَّـَتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الاْ ?َنْهَـَر;(تحریم،۸) ای کسانی که ایمان آوردهاید، توبه کنید، توبه خالصی، امید است با این کار پروردگارتان گناهانتان را ببخشد و شما را در باغهایی از بهشت که نهرها از زیر درختانش جاری است، وارد کند…

ارکان توبه در پنج چیز خلاصه میشود:

ترک گناه، ندامت، تصمیم بر ترک در آینده، جبران گذشته و استغفار.

از نظر قرآن کریم، شخص گناهکار، برای جبران نمودن کوتاهیهای گذشته باید (به دنبال توبه نمودن از گناه گذشته) در صدد اصلاح برآید: فَمَن تَابَ مِن بَعْدِ ظُـلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ یَتُوبُ عَلَیْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ; (مائده، ۳۹) امّا آن کس که پس از ستم کردن، توبه و جبران نماید، خداوند توبه او را میپذیرد; زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است. همچنین آیه ۵۴ از سوره شریفه انعام در این زمینه وارد شده است.( برای آگاهی از شرایط توبه کامل (که عبارت است از: ندامت، عزم بر ترک گناه برای همیشه، جبران حقالله، جبران حقالناس، از بین بردن آثار گناه در وجود خود، عادت دادن نفس به عبادت) / ر.ک: میزان الحکمه، باب التوبه / الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور، جلال الدین سیوطی، ذیل آیه ۸ سوره تحریم / کنزالعمال، ج ۳، ص ۵۰۸ و ج ۴، ص ۲۰۲ و ۲۷۳٫ )

توبه نصوح، توبه خالصی است که برای همیشه انسان را از معصیت جدا کند و بازگشتی به گناه در آن نباشد.

خداوند در آیه هشتِ سوره تحریم میفرماید: یَأیّها الذین ءَامنوا توبوا إلی اللّه توبهً نصوحاً; ای کسانی که ایمان آوردهاید، به درگاه خدا توبهای راستین کنید.

برخی گفتهاند: توبه نصوح، توبهای است که این چهار شرط را داشته باشد: ۱٫ پش

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.