آیا قرآن کریم، اجتهاد را نفی کرده و همه چیز را به عقل انسان واگذار نموده است؟

0 4

قرآن کریم، اجتهاد در موضوعات فقهی را مورد تأیید و تأکید قرار داده است. چنان که میفرماید: وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنفِرُواْ کَآفَّهً فَلَوْلاَنَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَهٍ مِّنْهُمْ طَـآغفَهٌ لِّیَتَفَقَّهُواْ فِی الدِّینِ وَ لِیُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوَّاْ إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ ;(توبه،۱۲۲) شایسته نیست، مؤمنان همگی ]به سوی میدان جهاد[ کوچ کنند، چرا از هر گروهی طایفهای از آنان کوچ نمیکنند ]و طایفهای بماند[ تا در دین ]و معارف و احکام اسلام[ آگاهی پیدا کنند و به هنگام بازگشت به سوی قوم خود آنها را انذار نمایند تا ]از مخالفت فرمان پروردگار[ بترسند و خودداری کنند.

از آن جا که استنباط و استخراج احکام فقهی با استفاده از کتاب، سنت، اجماع و عقل برای عموم مردم ممکن نیست و باید عدهای در این راستا تمام تلاش و کوشش خویش را به کار ببرند و به مقام و مرتبه اجتهاد رسیده و احکام فقهی را برای مردم استخراج کنند و در اختیار آنان قرار دهند; و چنین تقلیدی از ناحیه مردم از یک مجتهد متعهد و پرهیزگار و جامع الشرایط یک امر وجدانی و بدیهی است که نیاز به دلیل ندارد و در میان همه عاقلان مراجعه به متخصص در علوم و صنایع مختلف مانند پزشک، مهندس و سایر کارشناسان امری رایج و عقلانی است و در هر عصر و زمانی اگر کسی نسبت به چیزی جاهل باشد به کسی که از آن مسأله آگاه است رجوع میکند و قرنآ کریم نیز چنین شیوهای را تأیید کرده و میفرماید: فَسْ ?‹َلُوَّاْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَتَعْلَمُونَ ;(نحل،۴۳) اگر نمیدانید از آگاهان بپرسید.

اهل ذکر، از نظر مفهوم لغوی به کسانی گفته میشود که دارای آگاهی و اطلاع باشند و بتوانند حقایق را یادآوری و بیان نمایند. آیه مذکور در واقع بیانگر یک قانون کلی عقلایی در مورد رجوع جاهل به عالم یعنی همان رجوع مقلد به مجتهد است.( ر.ک، المیزان، علامه طباطبایی;، ج ۱۲، ص ۲۷۱، دارالکتب الاسلامیه، تهران / تفسیر نمونه، آیت اللّه مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱۱، ص ۲۴۳ـ۲۴۶، دارالکتب الاسلامیه، تهران. )

امام حسن عسکریدرباره اجتهاد و تقلید از فقیه جامع الشرایط میفرماید: مردم باید از فقیهانی که خویشتندار، نگهبان دین، مخالف هوای نفس و مطیع امر مولایشان هستند تقلید کنند.( وسایل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج ۲۷، ص ۱۳۱، مؤسسه آل البیت، قم. )

بنابراین، سیره و روش عقلا، آیات قرآن کریم و روایات اسلامی حکم میکنند که باید در مسائل فقهی بابی به نام اجتهاد باشد و مقلدان برای دریافت احکام شرعی و فقهی خود به مجتهدان جامع الشرایط مراجعه کنند.

قابل ذکراست که مسائل فرعی فقهی (موضوع تقلید) از اموری نیست که غیر مجتهد و غیر متخصص بتواند، با مراجعه به عقل خود آنها را بفهمد و به اصطلاح این امور از مستقلات عقلیه) نیست.( برای آگاهی بیشتر ر.ک: الاجتهاد و التقلید، حضرت امام خمینی;، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;. )

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.