چه آیاتی در قرآن کریم، درباره مراسم اعتکاف و آداب آن ذکر شده است؟

.وَ عَهِدْنَآ إِلَیََّ إِبْرَ َهِیمَ وَ إِسْمَـَعِیلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّـآئـِفِینَ وَ الْعَـَکِفِینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ; (بقره، ۱۲۵) و ما به ابراهیم و اسماعیل امر کردیم که خانه مرا برای طوافکنندگان و مجاوران و رکوعکنندگان و سجدهکنندگان پاک و پاکیزه کنید.

0 79

آیاتی که درباره اعتکاف نازل شده، عبارت است از:

۱٫ …وَ عَهِدْنَآ إِلَیََّ إِبْرَ َهِیمَ وَ إِسْمَـَعِیلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّـآئـِفِینَ وَ الْعَـَکِفِینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ; (بقره، ۱۲۵) و ما به ابراهیم و اسماعیل امر کردیم که خانه مرا برای طوافکنندگان و مجاوران و رکوعکنندگان و سجدهکنندگان پاک و پاکیزه کنید.

این آیه شریفه اشاره دارد به پیمانی که خداوند متعال از حضرت ابراهیمو فرزند بزرگوارش گرفته است تا خانه خدا را برای طوافکنندگان و کسانی که در آنجا میخواهند معتکف شوند پاکیزه کنند.

۲٫ …وَأَنتُمْ عَـَکِفُونَ فِی الْمَسَـَجِدِ…; (بقره، ۱۸۷) … و در حالی که در مساجد مشغول اعتکاف هستید… در این آیه شریفه چهار دستور الهی بیان شده است; از جمله آن چهار حکم، انجام دادن واجبات و مستحبات و ترک کردن برخی مباحات در حال اعتکاف در مساجد است.

چنانکه مشخص است، آیه اول، مسئله اعتکاف را در مسجدالحرام و اطراف خانه خدا و آیه دوم، اجرای این عمل الهی را در کلیه مساجد بیان کرده است.

آنچه در قرآن کریم درباره اعتکاف مشاهده میشود، کلی است. جزئیات مراسم اعتکاف و آداب آن در روایات و کتب فقهی بیان شده است.

ضمناً آیات ۹۰، طه; ۱۳۸، اعراف; ۵۱تا۵۳، انبیأ; ۶۹تا۷۴، شعرأ; مسئله اعتکاف را درباره بتپرستان ـ که حاکی از جمع شدن به دور بتان و انجام دادن مراسم بت پرستی است ـ بیان میکند.

اعتکاف، از نظر معنای لغوی، به معنای محبوس ماندن و مدت طولانی در کنار چیزی بودن است، ولی وقتی به عنوان یک عبادت از آن یاد میشود، مقصود، ماندن در مسجد برای عبادت میباشد که دارای احکام و آداب مخصوصی است، از جمله آن که این مدت دست کم باید سه روز باشد و در آن سه روز، روزه گرفته شود و یک سری رفتارها و عادات نیز باید ترک گردد.(تفسیر نمونه، آیت اللّه مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱، ص ۶۴۹، نشر دارالکتب السلامیه.)

اسلام با رهبانیت و کنارهگیری از اجتماع، سخت مخالف است و حدیث مشهور: لا رهبانیه فی الاسلام; در اسلام رهبانیت نداریم.(بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۶۵، ص ۳۱۹، نشر وفأ بیروت.)

شاهد این مطلب است، ولی با توجه به نیاز انسان، به خلوت کردن با خدای خود، آن را به گونهای صحیح و پسندیده، مورد توجه قرار داده است و برنامههایی برای او در این زمینه ترتیب داده است که از خلوت بسیار ساده و مختصر نماز، شروع میشود و با خلوت شبانه ـ که برای نماز شب و مناجات شبانه پیشنهاد شده و کمی از خلوتهای اوقات نماز، طولانیتر و دارای آداب بیشتری است ـ ادامه مییابد: وَ مِنَ الَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِی نَافِلَهً لَّکَ عَسَیََّ أَن یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا مَّحْمُودًا ;(اسرأ،۷۹) و پاسی از شب را ]از خواب برخیز و[ قرآن ]و نماز[ بخوان. این یک وظیفه اضافی برای توست; امید است که پروردگارت تو را به مقامی در خور ستایش برانگیزد. این سیر تکاملی در برنامه خلوت، پس از تهجد شبانه، با خلوت اعتکاف که دست کم سه روز ادامه مییابد، کامل میشود که پیامبر۶ نیز بر همین اساس، دهههایی را از برخی ماهها، مانند ماه رمضان در مسجد اعتکاف میکردند.(مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی، ص ۴۰۸، نشر مؤسسه انتشارات عصر ظهور.) با بیان این مطالب، فلسفه برنامه اعتکاف روشن میشود و با توجه به این مطلب است که انسان میتواند برنامه اعتکاف را هر چه پربارتر نماید، زیرا میفهمد غرض از این گونه خلوتگزینیها، توسعه و تعمیق توجهات خود به خداوند متعال است; به همین جهت است که اگر هر چه از چیزهایی که بین او و توجه به خدا فاصله میاندازد، بکاهد، از اعتکاف، بهره بیشتری میبرد; مانند: کم خوردن و آشامیدن، توجه بیشتر به عبادات درحال اعتکاف. در عین حال چون خداوند متعال نخواسته است، شخص مسلمان، ارتباطش از جامعه قطع شود; به همین منظور، به او اجازه داده است در ایام اعتکاف، برای انجام وظایف ضروری و عاطفی از مسجد خارج شود; اموری مانند: عیادت مریض، تشییع جنازه، تهیّه غذا و لباس مورد نیاز و….(عروه الوثقی، سید یزدی، ج ۲، ص ۲۵۵، نشر مؤسسه علمی.) خلاصه آن که انسان باید به گونهای اعتکاف کند که خدا از او میخواهد و احکامش در رسالهها و کتابها موجود است، نه آن گونهای که سلیقه و یا احساسات او ایجاب میکند.

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.